Từ sợi lanh vùng cao đến hành trình đưa văn hóa Mông ra thế giới

Từ những tấm vải lanh mẹ cất làm hồi môn, Vàng Thị Dế đã mở ra hành trình bền bỉ đưa nghề dệt lanh truyền thống của người Mông rời khỏi bản làng vùng cao, vươn tới thị trường trong nước và quốc tế.

Hành trình rời bản để rồi quay về

Vàng Thị Dế sinh ra tại thôn Nhèo Lủng, xã Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang. Cô là người đầu tiên trong thôn thi đỗ đại học. Ngày cầm giấy báo trúng tuyển, bà con góp tiền tiễn Dế xuống Hà Nội học tập, gửi gắm vào cô niềm tin về một tương lai khác cho bản làng.

Trong suy nghĩ của Dế, việc học không chỉ dành cho riêng mình. Đó là con đường để hiểu biết nhiều hơn, rồi quay về đóng góp cho nơi cô đã lớn lên. Giấc mơ ấy theo cô suốt những năm tháng học tập nơi phố thị.

Biến cố xảy ra vào năm học thứ ba, khi dịch Covid-19 bùng phát. Mất nguồn thu từ việc làm thêm, Dế buộc phải trở về nhà. Chính khoảng lặng bất ngờ ấy đã đưa cô trở lại với cội nguồn theo một cách không ngờ tới.

Sản phẩm từ vải lanh của đồng bào dân tộc Mông được giới thiệu với du khách quốc tế.
(Ảnh: Chụp màn hình/Vietnamnet)

Bước ngoặt từ những tấm vải lanh của mẹ

Trong một buổi dọn lại gác mái, Dế nhìn thấy những tấm vải lanh mẹ cất giữ từ lâu. Đó là hồi môn mẹ chuẩn bị cho ngày con gái đi lấy chồng. Giữa lúc khó khăn, cô xin mẹ mang bán thử, chỉ với mong muốn vượt qua giai đoạn chật vật.

Những tấm lanh mộc mạc nhanh chóng tìm được người mua. Nhưng điều quan trọng hơn là chúng khơi dậy trong Dế ký ức về nghề dệt truyền thống của người Mông; thứ từng gắn bó với đời sống bản làng nhưng đang dần bị lãng quên.

Khoảnh khắc ấy khiến Dế nhận ra con đường mình cần đi. Cô quyết định sau khi hoàn thành việc học sẽ trở về bản, không chỉ để dệt lanh, mà để giữ lại một phần bản sắc đang đứng trước nguy cơ mai một.

Dệt lanh truyền thống theo nhịp sống hiện đại

Xưởng “Dệt vải lanh truyền thống – Hemp Hmong Vietnam” được dựng lên tại chân dốc Thài Phìn Tủng. Không gian nhỏ nhưng là dấu mốc quan trọng, đánh dấu sự trở về của Dế với nghề lanh của người Mông.

Từ xưởng này, Dế cung cấp vải lanh thô cho các nhà thiết kế, cửa hàng thời trang, những người yêu chất liệu tự nhiên. Song song, cô thử nghiệm thiết kế túi, áo, khăn, kết hợp lanh truyền thống với kiểu dáng hiện đại, để sản phẩm dễ bước vào đời sống hôm nay.

Xưởng lanh dần tạo việc làm ổn định cho bốn phụ nữ người Mông làm việc thường xuyên, cùng nhiều hộ dệt tại nhà. Nghề truyền thống không còn là ký ức, mà trở thành sinh kế, gắn bảo tồn văn hóa với thu nhập bền vững.

Đưa vải lanh Mông vượt ra thế giới

Khi xưởng đi vào ổn định, Dế chủ động tìm kiếm thị trường ngoài bản làng. Cô tự viết email bằng tiếng Anh, liên hệ các cửa hàng tại Thái Lan, Nhật Bản. Cô trực tiếp mang vải lanh ra nước ngoài để tìm đối tác và kể câu chuyện về người Mông.

Những nỗ lực ấy đưa Dế đến với nhiều diễn đàn trong nước và quốc tế. Cô trở thành đại diện cho thế hệ người Mông trẻ về nghề dệt, về việc trao truyền bản sắc trong bối cảnh hiện đại.

Dế muốn xây dựng một không gian văn hóa ngay tại xưởng, như một “bảo tàng sống” của vải lanh Mông. Nghề dệt không chỉ được nhìn ngắm, mà được sống cùng đời sống hôm nay, tiếp tục được trao truyền cho thế hệ sau.

Theo: Vietnamnet