Việt Nam hiện còn khoảng 13 cây chai lá cong cổ thụ tại Phú Yên và Khánh Hòa. Giới khoa học đang khẩn cấp bảo tồn loài gỗ đặc hữu “cứng như sắt” này để giữ nguồn gen.
- Đồng tháp: Người đàn ông tử vong bất thường sau hai cuộc nhậu liên tiếp
- Quả giàu chất xơ: Bí quyết giảm cân và ngủ ngon giấc
Đặc tính quý hiếm của loài gỗ đặc hữu được ví cứng như sắt
Chai lá cong, còn gọi là sao lá cong (tên khoa học Shorea falcata), là loài cây họ Dầu đặc hữu chỉ có tại Việt Nam. Loài cây này sinh trưởng trên các đụn cát ven biển khắc nghiệt, có đặc điểm lá hình trứng với phiến lá lệch tạo nên dáng cong đặc trưng. Gỗ chai lá cong rất chắc, bền và có khả năng chịu đựng thời tiết khắc nghiệt quanh năm. Người dân địa phương cho biết nếu gỗ được để khô lâu năm sẽ trở nên cứng như sắt, thường được dùng để làm kèo cột, đóng tàu thuyền và các vật dụng quan trọng trong gia đình.
Bên cạnh giá trị về gỗ, thân cây chai lá cong còn tiết ra nhựa dạng “chai cục” dùng để xảm ghe thuyền đánh cá. Do phạm vi phân bố vô cùng hẹp và số lượng ít ỏi, loài này đã được đưa vào danh mục loài nguy cấp, quý hiếm được ưu tiên bảo vệ theo quy định của Chính phủ. Ngoài giá trị kinh tế và khoa học, chai lá cong còn đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái ven biển nhờ bộ rễ chắn gió, giữ đất và bảo vệ môi trường trước điều kiện khí hậu khắc nghiệt.
Nguy cơ tuyệt chủng và giải pháp nhân giống bảo tồn nguồn gen
Theo thống kê của các nhà khoa học, Việt Nam hiện chỉ còn sót lại khoảng 13 cây chai lá cong cổ thụ, chủ yếu tại thị xã Sông Cầu (tỉnh Phú Yên) và một số ít tại Khánh Hòa. Trong đó, xã Xuân Cảnh (Phú Yên) còn 10 cây và một cây di sản gần 400 tuổi tại Cam Ranh. Những cây cổ thụ này có đường kính hơn 1m và cao từ 25m đến 40m.
Đáng lo ngại là dù các “cây mẹ” vẫn ra hoa kết quả hằng năm nhưng khu vực xung quanh gần như không ghi nhận cây con tái sinh tự nhiên, đẩy quần thể vào nguy cơ suy giảm dần theo thời gian. Năm 2020, một cây chai lá cong gần 400 tuổi tại Vùng 4 Hải quân, Cam Ranh, Khánh Hòa được công nhận là Cây di sản Việt Nam. Cây có đường kính khoảng 1,7m, cao khoảng 25m, vẫn sinh trưởng bình thường và hằng năm ra hoa, kết quả.
Tại khu vực xã Xuân Cảnh, nền địa lý yếu thường xuyên xảy ra xói lở và trụt cát đang ảnh hưởng trực tiếp đến sự sinh trưởng của những cây cổ thụ cuối cùng. Trước tình trạng này, các chuyên gia đề xuất phương án bảo tồn song song, bảo vệ nghiêm ngặt các cây mẹ tại chỗ và thu gom hạt giống để ươm trồng tại những vị trí phù hợp. Việc nhân giống và trồng bổ sung được xem là nhiệm vụ cấp thiết để duy trì nguồn gen quý hiếm không thể thay thế này trước khi chúng chỉ còn lại trong các tài liệu khoa hoc.
Theo: CafeF
