ANKARA, Thổ Nhĩ Kỳ – Mỹ và Iran tiếp tục đối mặt căng thẳng sau các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại ở eo biển Hormuz, khiến triển vọng duy trì bản ghi nhớ ngừng bắn trở nên mong manh.
- Cuộc điện đàm và hy vọng chấm dứt xung đột Nga Ukraine
- Người dân Hải Phòng giao nộp 4 động vật quý hiếm sau vận động
- Xã Sen Ngư, Quảng Trị được quy hoạch phát triển kinh tế biển đến năm 2050
Hai bên từng thống nhất mở lại eo biển Hormuz trong 60 ngày để tạo điều kiện cho đàm phán hòa bình và khôi phục xuất khẩu dầu của Iran, nhưng các vụ đụng độ mới đã nhanh chóng phủ bóng lên tiến trình này. Diễn biến xảy ra trong bối cảnh vòng đàm phán gián tiếp tại Qatar vừa kết thúc mà không đạt được bước tiến đáng kể.
Các sự cố trên biển liên tiếp xuất hiện khi lưu lượng tàu qua Hormuz bắt đầu phục hồi sau bản ghi nhớ ký ngày 18/6. Ngày 07/7, Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) cho biết ba tàu hàng bị tấn công bằng “vật thể bay không xác định” gần bờ biển Oman trong lúc đi qua eo biển.
Theo Axios, dẫn lời hai quan chức Mỹ giấu tên, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phóng ít nhất hai tên lửa nhằm vào các tàu đang di chuyển, trong đó có tàu chở LNG Al Rekayyat của Qatar. Reuters cho biết con tàu phát tín hiệu cầu cứu sau khi trúng tên lửa và đối mặt nguy cơ phát nổ vì hỏa hoạn, trong khi một siêu tàu dầu treo cờ Arab Saudi cùng một tàu dầu khác cũng bị hư hại.
Hãng thông tấn IRNA dẫn các nguồn tin giấu tên cho rằng Al Rekayyat trở thành mục tiêu sau khi “phớt lờ những cảnh báo liên tục từ phía Iran”, song Tehran không trực tiếp nhận trách nhiệm. Người phát ngôn Bộ Quốc phòng Iran Reza Talaeinik tuyên bố: “Cộng hòa Hồi giáo đang theo đuổi con đường ngoại giao, nhưng sẽ đưa ra phản ứng kiên quyết, hiệu quả và tương xứng đối với mọi hành vi gây hấn hoặc vượt lằn ranh đỏ”.
Rạng sáng 08/7, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo mở “loạt cuộc tấn công mạnh mẽ” nhằm đáp trả việc các tàu thương mại bị nhắm mục tiêu tại Hormuz. IRGC sau đó tuyên bố tập kích 85 mục tiêu quân sự Mỹ tại Bahrain và Kuwait, đồng thời thông báo bắn hạ một máy bay không người lái MQ-9 của Mỹ trên bầu trời tỉnh Bushehr.
Những diễn biến quân sự mới khiến tiến trình đàm phán giữa hai nước thêm khó khăn. Tổng thống Mỹ Donald Trump sau đó tuyên bố bản ghi nhớ ngừng bắn với Iran đã chấm dứt và cho rằng Tehran đã vi phạm cam kết khi xảy ra các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại.
Trong khi đó, nhiều chuyên gia nhận định eo biển Hormuz vẫn là đòn bẩy chiến lược mà Iran chưa muốn từ bỏ. Nhà bình luận Georgi Kantchev của WSJ cho rằng giới lãnh đạo cứng rắn tại Tehran đang đối mặt thế tiến thoái lưỡng nan khi lưu lượng tàu thuyền phục hồi làm suy giảm khả năng gây sức ép của nước này.
Sau khi bản ghi nhớ được ký kết, giá dầu Brent duy trì quanh mức 70USD một thùng, còn OPEC+ thông báo tăng thêm 188.000 thùng dầu mỗi ngày từ tháng 8. Giá dầu tương lai chỉ tăng nhẹ sau các vụ tấn công và vẫn dao động quanh 73USD một thùng, thấp hơn nhiều so với giai đoạn đầu của xung đột.
Theo dữ liệu của Kpler, lượng dầu thô đi qua eo biển Hormuz đã tăng lên khoảng 8 triệu thùng mỗi ngày vào đầu tháng 7, tương đương khoảng một nửa mức trước khi xung đột bùng phát. Hải trình phía nam eo biển, được Liên Hợp Quốc chấp thuận và quân đội Mỹ giám sát, giúp lưu lượng vận tải phục hồi hơn 30%, với khoảng 36 tàu đi qua trong ngày 06/7.
Sự phục hồi của hoạt động hàng hải làm gia tăng tranh luận ngay trong nội bộ Iran. Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf cho rằng việc duy trì eo biển Hormuz mở cửa có lợi cho Iran, trong khi nhiều lãnh đạo tôn giáo tiếp tục kêu gọi lập trường cứng rắn hơn đối với tàu thuyền qua khu vực.
Giáo sĩ Mohammad-Nabi Mousavifard tuyên bố: “Nếu bất kỳ con tàu nào đi qua tuyến đường biển này mà chưa được cho phép và không tuân thủ luật pháp của Cộng hòa Hồi giáo, nó sẽ bị đánh chìm xuống đáy vịnh Ba Tư”.
Phía Mỹ cũng gia tăng sức ép. Ngày 08/7, Tổng thống Donald Trump phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara rằng: “Đàm phán với họ chỉ lãng phí thời gian”. Ông đồng thời nhận định bản ghi nhớ ký với Iran đã chấm dứt và cảnh báo Washington có thể tiếp tục tiến hành các đợt không kích mới.
Các diễn biến mới cho thấy bất đồng liên quan eo biển Hormuz không chỉ làm gia tăng nguy cơ đối đầu quân sự mà còn đẩy bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran đến sát nguy cơ đổ vỡ. Khi cả hai bên đều siết chặt lập trường, triển vọng đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài tiếp tục trở nên khó đoán.
Hoàng Lan (tổng hợp)
