Vì sao Tổng thống Trump gây sức ép với đồng minh Oman?

Oman – Tổng thống Mỹ Donald Trump gây sức ép với Oman trong bối cảnh nước này đàm phán với Iran về hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.

Tuần này, ông Trump cảnh báo trong cuộc phỏng vấn với Fox News rằng Mỹ sẽ ném bom Oman nếu nước này “cản đường” đàm phán với Iran. Cảnh báo được đưa ra khi các cuộc đàm phán Mỹ – Iran rơi vào bế tắc, còn Oman đang tham gia thảo luận với Tehran về việc bảo đảm hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz.

Theo PBS, hai quan chức khu vực ngày 18/8 cho biết ông Trump không hài lòng trước khả năng Oman và Iran tiến gần một thỏa thuận liên quan eo biển Hormuz. Trong khi đó, Iran được cho là đang tận dụng tuyến đường thủy chiến lược này như một công cụ trong các cuộc đàm phán, đồng thời khẳng định quyền kiểm soát đối với eo biển.

Tổng thống Trump từng cam kết tiến hành một cuộc chiến nhanh chóng nhằm làm Iran suy yếu và đạt thỏa thuận tốt hơn về chương trình hạt nhân của Tehran. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán Mỹ – Iran hiện rơi vào bế tắc và bản ghi nhớ được hai bên ký hồi tháng 6 đã hết hiệu lực sau 60 ngày mà không có dấu hiệu được gia hạn.

Trong bối cảnh đó, ông Trump nói không có cuộc đàm phán nào với Iran được lên kế hoạch. Các cuộc thảo luận đáng chú ý hiện nay là giữa Iran và Oman, vốn đã kéo dài nhiều tuần và tập trung vào hoạt động vận tải hàng hải qua eo biển Hormuz.

Oman giữ thái độ kín tiếng về tiến trình đàm phán, trong khi Tehran cho biết hai bên đang hoàn tất một tuyên bố chung. Theo các quan chức khu vực, thỏa thuận đang được xây dựng có thể quy định tàu thuyền đi vào Vịnh Ba Tư qua tuyến đường do Iran kiểm soát và rời khu vực theo tuyến đường do Oman kiểm soát.

Oman có dân số hơn 5 triệu người và từ lâu duy trì vai trò tương đối kín tiếng tại vùng Vịnh. Quốc gia này cho phép quân đội Mỹ sử dụng các cơ sở của mình, dù quan hệ quốc phòng với Washington được mô tả có quy mô nhỏ hơn so với một số nước láng giềng vùng Vịnh như UAE.

Bên cạnh quan hệ với Mỹ, Oman cũng duy trì quan hệ với Iran và từng tham gia các nỗ lực hòa giải. Theo Viện Quincy về Nghệ thuật Quản trị Nhà nước có Trách nhiệm ở Washington, dù một số cảng của Oman từng bị máy bay không người lái nhắm tới, Iran không nhận trách nhiệm và Oman cũng không cáo buộc Tehran; chưa có tên lửa nào rơi xuống lãnh thổ Oman.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi gặp người đồng cấp Oman tại Muscat. (Ảnh minh họa: TNM)

Vai trò của Oman được chú ý hơn sau khi thỏa thuận tạm thời được ký kết, trong bối cảnh Iran bắt đầu nổ súng vào các tàu di chuyển qua eo biển Hormuz, gần bờ biển Oman, trên tuyến đường được Mỹ hậu thuẫn. Iran cho biết mục tiêu của các cuộc đàm phán với Oman là xây dựng cơ chế bảo đảm an toàn hàng hải qua eo biển, đồng thời tôn trọng chủ quyền của hai quốc gia ven biển và lợi ích an ninh của Iran.

Đầu tháng 8, Oman cho biết các cuộc đàm phán đang “diễn ra trong bầu không khí tích cực và mang tính xây dựng”, đồng thời lên án các vụ tấn công liên tiếp nhằm vào tàu thuyền qua eo biển Hormuz. Sau cuộc gặp ngày 18/8 giữa Ngoại trưởng Oman và Ngoại trưởng Ai Cập, Cairo nhận định thỏa thuận Iran – Oman có thể tạo điều kiện để Mỹ và Iran trở lại bàn đàm phán về một thỏa thuận toàn diện và lâu dài.

Tuy nhiên, Oman đang ở vị trí khó xử khi phải cân bằng quan hệ với Mỹ và Iran trong lúc căng thẳng tại eo biển Hormuz chưa hạ nhiệt. Hiện chưa rõ cảnh báo của Tổng thống Trump có làm thay đổi tiến trình đàm phán giữa Oman và Iran hay thúc đẩy hai bên sớm hoàn tất thỏa thuận hay không.

Trong khi đó, những diễn biến tại eo biển Hormuz tiếp tục được quốc tế theo dõi do nguồn cung dầu mỏ, khí đốt tự nhiên và hàng hóa liên quan trên toàn cầu đang chịu ảnh hưởng từ việc hoạt động qua tuyến đường này bị hạn chế. Bất kỳ dấu hiệu hạ nhiệt nào tại Hormuz vì thế đều có ý nghĩa đối với nỗ lực giảm căng thẳng trong khu vực và nền kinh tế toàn cầu.

Mộc Linh (tổng hợp)