Chi cục Kiểm lâm Thái Nguyên phối hợp chính quyền địa phương và các tổ chức bảo tồn đưa cá thể gấu Ocean, con gấu cuối cùng còn bị nuôi nhốt tại tỉnh, về Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam, khép lại hành trình hơn 20 năm đưa số gấu nuôi nhốt về 0.
- Cô giáo Hương và khoảng trống phía sau Loramen
- Carney cảnh báo quan hệ Canada – Mỹ đã bước sang đối đầu
- Nước sông Cầu vượt báo động 2, người dân đưa xe lên cao
Ocean, cá thể gấu ngựa hơn 20 tuổi, nặng khoảng 170kg, được cứu hộ tại phường Tích Lương ngày 15/6/2026 sau thời gian dài được một gia đình chăm sóc và nuôi nhốt. Từ 70 cá thể gấu được ghi nhận năm 2004, Thái Nguyên đã hoàn tất việc chuyển giao tự nguyện toàn bộ số gấu, trở thành địa phương thứ 23 trên cả nước chấm dứt tình trạng nuôi nhốt gấu.
Chiều 24/8, bà Nguyễn Thị Loan, Hạt Kiểm lâm số 17, Chi cục Kiểm lâm Thái Nguyên, gặp lại Ocean sau gần hai tháng kể từ ngày cứu hộ. Từ xa, bà nhận ra con gấu cuối cùng của tỉnh bởi màu lông của Ocean không đen tuyền như những cá thể được nuôi thả trong môi trường tự nhiên.
“Nhìn Ocean được thỏa thích về với thiên nhiên, được sống tự do trong môi trường đạt tiêu chuẩn và chăm sóc y tế kỹ lưỡng, tôi rất hạnh phúc”, bà Loan xúc động nói.
Để có kết quả này, lực lượng kiểm lâm Thái Nguyên đã mất hơn 20 năm vận động các chủ nuôi, phối hợp với chính quyền địa phương và các cơ quan liên ngành để tuyên truyền pháp luật, giải thích về việc chuyển giao và từng bước tạo sự đồng thuận. Theo bà Loan, từ năm 2004 có 70 cá thể gấu được nuôi nhốt trên địa bàn, đến ngày 15/6/2026 toàn bộ số gấu đã được chuyển giao tự nguyện, không đòi hỏi bất kỳ cơ chế nào.
Trường hợp Ocean mất nhiều thời gian hơn bởi gia đình đã nuôi con gấu từ năm 2004 và coi nó như một thành viên trong nhà. Chủ nuôi xây chuồng sắt kiên cố, thường xuyên vệ sinh, chăm sóc và cho gấu ăn cẩn thận nên việc thuyết phục gia đình chuyển giao không thể chỉ dựa vào văn bản hay quy định pháp luật.
“Người ta coi gấu như vật nuôi, như một thành viên không thể thiếu của gia đình. Họ chăm sóc rất đặc biệt. Khi gia đình đi đâu cũng không đi cả nhà mà phải cử người ở nhà để chăm sóc gấu”, bà Loan kể. Việc tiếp cận chủ nuôi cũng không dễ khi người vợ ít giao tiếp bên ngoài còn người chồng thường xuyên đi công tác do có doanh nghiệp, vì vậy cán bộ kiểm lâm phải tìm những thời điểm phù hợp để gặp và trò chuyện.
“Chúng tôi phải đi từng ngõ, từng nhà. Khi nào chủ nhà ở nhà thì bố trí người vào trò chuyện. Có hôm còn mời đi ăn sáng, uống cà-phê để tạo sự gần gũi giống như người trong gia đình với nhau”, bà Loan chia sẻ. Cách làm này cho thấy vận động chuyển giao không chỉ là việc phổ biến quy định mà còn đòi hỏi lực lượng bám địa bàn phải kiên trì tạo dựng quan hệ với chủ nuôi.
“Trong công tác tuyên truyền vận động, chúng ta không thể đơn thuần tổ chức hội nghị, cũng không thể đơn thuần áp các văn bản chỉ đạo hay quy định pháp luật vào. Chúng ta phải thực sự mềm mỏng, phải ‘mưa dầm thấm lâu’, phải gắn tình cảm của mình với chủ nuôi gấu, tạo sự đồng thuận, gần gũi thì mới có thể thành công”, bà Loan nói.
Bước chuyển với Ocean đến khi lực lượng vận động tập trung vào điều chủ nuôi lo lắng nhất: cuộc sống của con gấu sau khi được giao cho đơn vị cứu hộ. “Chúng tôi chia sẻ về việc sau khi chuyển giao thì gấu sẽ được chăm sóc như thế nào, đánh vào tâm lý của chủ nuôi. Khi đó chủ nuôi mới chuyển trạng thái từ nhất quyết không giao sang mềm mỏng dần”, bà Loan cho biết.
Khi chủ nuôi đồng ý, cách làm lại phải thay đổi từ kiên trì sang khẩn trương, bởi Ocean đã lớn tuổi và thời điểm cứu hộ ngày 15/6 rơi vào lúc thời tiết nắng nóng. Lãnh đạo Chi cục Kiểm lâm, Hạt Kiểm lâm và kiểm lâm địa bàn nhanh chóng hoàn tất hồ sơ, cập nhật quy định, báo cáo cấp có thẩm quyền và phối hợp đơn vị cứu hộ chuẩn bị các điều kiện cần thiết.
Ngày 15/6, các lực lượng thực hiện gây mê, kiểm tra sức khỏe, chăm sóc và vận chuyển Ocean về Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam. Phương án cứu hộ được tính toán về thời gian, phương tiện và điều kiện làm mát nhằm hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của cá thể gấu lớn tuổi.
Bà Loan đánh giá sự phối hợp của Tổ chức Động vật châu Á là yếu tố quan trọng trong quá trình này, nhất là kỹ năng cứu hộ và chăm sóc chuyên nghiệp giúp lực lượng kiểm lâm có thêm cơ sở để giải thích với gia đình về cuộc sống của Ocean sau chuyển giao. “Chúng tôi hứa với gia đình là gấu của họ khi chuyển giao sẽ được chăm sóc đặc biệt, được thoải mái hơn, tự do hơn và được sống với đồng loại. Chính vì vậy họ mới đồng thuận”, bà Loan nói.
Từ trường hợp Ocean, bà Loan đúc kết ba bước cần được bảo đảm: chủ nuôi đồng thuận, lực lượng chức năng nhanh chóng hoàn tất thủ tục và đơn vị cứu hộ thực hiện việc cứu hộ an toàn, chuyên nghiệp. Bà cũng đề xuất tăng cường sử dụng hình ảnh, video thực tế về cứu hộ và chăm sóc gấu để cán bộ kiểm lâm tại những địa phương còn gấu nuôi nhốt có thêm công cụ khi vận động.
Sau khi Ocean được cứu hộ, Hạt Kiểm lâm số 17 tổ chức cho cán bộ đến thăm khu nuôi gấu tại Vườn quốc gia Tam Đảo để trực tiếp chứng kiến điều kiện chăm sóc. “Bản thân tôi cũng thực sự ngỡ ngàng. Các cán bộ của tôi gần như đều ồ lên vì trước giờ chỉ đọc báo, đọc tài liệu để thực hiện công tác tuyên truyền. Khi được vào thăm mới thấy chế độ chăm sóc tuyệt vời như thế, nó như một công viên, có cả bệnh viện”, bà Loan kể.
Với những địa phương còn gấu nuôi nhốt, bài toán tiếp theo không chỉ là thuyết phục chủ nuôi giao gấu mà còn phải thay đổi cách họ nhìn nhận về con vật đã được coi là tài sản của gia đình trong thời gian dài. “Chúng ta phải làm thế nào lay chuyển được cái cố thủ trong đầu họ là ‘đây là tài sản của tôi’. Phải thay đổi để họ trở thành đồng minh”, bà Loan nói.
Theo bà Loan, kiểm lâm khó có thể hoàn thành việc này nếu hoạt động riêng lẻ, bởi mỗi lực lượng có một thế mạnh khác nhau. Kiểm lâm bám địa bàn và hiểu dân; chính quyền, đoàn thể có thể tác động đến gia đình; còn các tổ chức bảo tồn có kinh nghiệm về cứu hộ, chăm sóc và cung cấp hình ảnh thực tế để hỗ trợ vận động.
“Chúng ta phải phối hợp chặt chẽ liên ngành, mỗi bên phát huy một thế mạnh và tổng hợp các thế mạnh đó thì mới thành công”, bà Loan nói.
Hơn 20 năm, Thái Nguyên đi từ 70 cá thể gấu nuôi nhốt đến con số 0 bằng con đường tự nguyện, trong đó Ocean là trường hợp cuối cùng hoàn tất hành trình này. Kinh nghiệm từ địa phương có thể được tham khảo trong chặng đường xử lý những cá thể còn lại trên cả nước, khi vẫn còn 129 cá thể đang được nuôi tại các hộ dân.
Mộc Linh (tổng hợp)
