WASHINGTON – Thủ tướng Canada Mark Carney đã dừng cuộc đàm phán thương mại với Mỹ sau khi hai bên không thu hẹp được bất đồng về thuế, ô tô, kim loại và nhiều vấn đề khác.
- Thái Nguyên xả nước hồ Núi Cốc, cảnh báo vùng hạ du
- Nhà hang giữa rừng của ‘vua cà phê’ giữ trọn chất đá
- Bão số 4 khiến hơn 1.700 khách chưa thể rời Cát Bà
Tối 21/8, khi thời hạn để hoàn tất thỏa thuận đang đến gần, các nhóm đàm phán Mỹ và Canada tiếp tục sửa đổi những nội dung còn tranh cãi tại Washington. Sau cuộc điện thoại với Thủ hiến Ontario Doug Ford, ông Carney quyết định yêu cầu đoàn đàm phán Canada trở về nước, chấm dứt một tháng thương lượng nhằm tránh mức thuế mới của Mỹ.
Những giờ cuối trước thời hạn diễn ra trong thế giằng co. Phía Mỹ cho rằng Washington đã đưa ra một thỏa thuận thương mại tốt cho Canada, trong khi phía Canada không đánh giá như vậy và tiếp tục giữ các yêu cầu của mình.
Tại Ottawa, ông Doug Ford khuyên Thủ tướng Carney không chấp nhận thỏa thuận. Thủ hiến Ontario cũng cho biết ông không muốn đáp ứng yêu cầu của Mỹ về việc dỡ lệnh cấm bán rượu Mỹ, đồng thời cho rằng mức thuế Mỹ áp lên thép và ô tô Canada vẫn quá cao để các ngành này có thể duy trì lâu dài.
Ngay sau 22h30 ngày 21/8, ông Carney quyết định dừng đàm phán và yêu cầu các nhà thương lượng Canada trở về. Quyết định này khiến nỗ lực kéo dài một tháng nhằm ngăn mức thuế mới của Mỹ sụp đổ, đồng thời đẩy quan hệ thương mại giữa hai nước đồng minh vào giai đoạn căng thẳng hơn.
Các bất đồng không chỉ nằm ở một vấn đề. Hai bên tranh luận về quy định của Canada đối với phim ảnh và chương trình truyền hình bằng tiếng Pháp trên mạng, cũng như yêu cầu của Mỹ liên quan đến mức thuế thép mà Canada áp dụng với các nước khác.
Canada muốn được đối xử ưu đãi hơn đối với ô tô, xe điện và các sản phẩm kim loại. Trong những giờ cuối, Ottawa cũng rút lại đề nghị hợp tác khôi phục đường ống Keystone XL, dự án mà Tổng thống Donald Trump từ lâu muốn thúc đẩy.
Keystone XL từng được xem là một phần quan trọng trong những tính toán của Washington. Dự án được thiết kế để vận chuyển dầu từ Canada tới khu vực Bờ Vịnh Mỹ, nhưng bị chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden hủy năm 2021.
Ông Carney từng đề cập khả năng khôi phục dự án trong chuyến thăm Nhà Trắng năm trước. Khi trao đổi với ông Trump vào đầu tuần trước thời điểm đàm phán đổ vỡ, Thủ tướng Canada tiếp tục nêu vấn đề này và cho biết Ottawa có thể cân nhắc khôi phục phần đường ống của Canada nếu đạt được thỏa thuận thuế phù hợp.
Tuy nhiên, đến ngày 21/8, ý tưởng này không còn được đưa vào một thỏa thuận có thể chấp nhận. Phía Mỹ cho rằng Canada không muốn hợp tác, trong khi một quan chức Canada cho rằng đề nghị thương mại của Washington chưa đủ tốt để Ottawa thấy việc khôi phục đường ống là hợp lý.
Một yếu tố khác xuất hiện trong giai đoạn cuối là sự khác biệt về vai trò của các quan chức Mỹ. Đoàn Canada vốn làm việc với Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer, nhưng nhiều vấn đề Ottawa quan tâm lại thuộc phạm vi của Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick, người phụ trách chính sách thuế đối với ô tô, xe tải, thép và nhôm.
Ông Lutnick phản đối một số đề xuất của Canada về giảm thuế đối với ô tô, thép và nhôm. Ông cũng đề nghị hạn chế lượng nhôm Canada được hưởng mức thuế thấp hơn và không giảm thuế đối với xe tải hạng nặng như với ô tô.
Đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm với Canada vì Ontario sản xuất nhiều mẫu xe tải như GM Silverado, Ford F-350 và F-450. Các quan chức Nhà Trắng phủ nhận việc ông Lutnick can thiệp khiến đàm phán đi chệch hướng, nhưng phía Canada coi ông là một trong những nhân vật cứng rắn trong quá trình thương lượng.
Trước khi đàm phán đổ vỡ, tối 18/8, hai bên từng thống nhất những nét chính của một thỏa thuận. Tổng thống Trump khi đó tạm hoãn việc áp thuế để hai bên có thời gian hoàn tất các thủ tục trước thời hạn nửa đêm 21/8.
Nhưng khi đi vào các chi tiết, đặc biệt liên quan đến kim loại và ô tô, những bất đồng nhanh chóng xuất hiện. Các doanh nghiệp Mỹ cũng vận động chính quyền duy trì những biện pháp bảo hộ đối với các ngành trong nước.
Ngày 24/8, sau khi đàm phán thất bại, ông Trump tuyên bố nâng thuế đối với toàn bộ ô tô, xe tải, phụ tùng ô tô và thép từ Canada lên 50%, bắt đầu từ ngày 01/01/2027. Ông cũng công kích các quan chức Canada và cho rằng Washington không cần Ottawa như Canada cần Mỹ.
Đáp lại, ông Carney khẳng định: “Thái độ tại bàn đàm phán, rằng Canada là một công ty con của Mỹ, là điều chúng tôi sẽ không chấp nhận”.
Sau thất bại của cuộc thương lượng, Canada chuẩn bị các biện pháp thuế đáp trả Mỹ. Những diễn biến này cho thấy bất đồng giữa hai nước không còn giới hạn ở một số điều khoản thương mại mà đã mở rộng sang khác biệt về kinh tế, chính trị và cách hai bên nhìn nhận quan hệ song phương.
Ngày 25/8, ông Trump tiếp tục đưa ra một đề xuất gây tranh luận khi nói Mỹ đang cân nhắc đổi tên hồ Ontario thành “hồ America”. Hồ Ontario là một trong năm hồ thuộc hệ thống Ngũ Đại Hồ ở Bắc Mỹ và nằm giáp tỉnh Ontario của Canada với bang New York của Mỹ.
Hoàng Lan (tổng hợp)
