Kỹ năng số giúp người dân chủ động trước lừa đảo AI

Chống Lừa Đảo trở thành đối tác triển khai Scam Ready ASEAN tại Việt Nam, hướng tới đào tạo kỹ năng tự bảo vệ cho 25.000 người trước các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi.

Ngày 26/8, doanh nghiệp xã hội Chống Lừa Đảo công bố tham gia triển khai chương trình Scam Ready ASEAN tại Việt Nam, trong khuôn khổ dự án do Quỹ ASEAN chủ trì. Chương trình nằm trong kế hoạch 2025 – 2027, được tài trợ 5 triệu USD từ Google.org nhằm trang bị kỹ năng tự bảo vệ cho 3 triệu người tại 11 quốc gia Đông Nam Á.

Tại Việt Nam, Chống Lừa Đảo sẽ tuyển chọn và đào tạo 90 chuyên gia tập huấn trên toàn quốc, trong đó cam kết tối thiểu 55% là nữ, để đưa kiến thức và kỹ năng nhận diện rủi ro đến 25.000 người dân. Nhóm được hướng tới khá rộng, gồm học sinh, sinh viên, giáo viên, phụ huynh, người trung niên và người cao tuổi, những người đang sử dụng Internet trong các hoàn cảnh khác nhau.

Thay vì chỉ cung cấp kiến thức qua những buổi tuyên truyền, chương trình tập trung vào trải nghiệm thực tế và xây dựng mạng lưới hỗ trợ đồng đẳng, để người tham gia có thể nhận biết tình huống đáng ngờ và xử lý an toàn hơn. Các trò chơi tương tác mô phỏng những tình huống lừa đảo đời thực cũng được đưa vào chương trình, giúp người chơi luyện phản xạ trước các kịch bản có thể gặp trên không gian số.

Một nhóm gồm 8 Đại sứ cộng đồng, mang tên ASEAN Digital GrandPals, sẽ được thành lập để hỗ trợ người lớn tuổi tiếp cận các kỹ năng an toàn số. Những đại sứ này được kỳ vọng trở thành các hạt nhân gần gũi trong cộng đồng, góp phần để những người ít quen với công nghệ không bị bỏ lại phía sau khi các hoạt động lừa đảo ngày càng chuyển lên môi trường trực tuyến.

Ông Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), nhà sáng lập Chống Lừa Đảo, cho rằng việc nâng cao kỹ năng của người dùng cần được đặt song song với các giải pháp công nghệ trong cuộc chiến chống lừa đảo. Ông nhấn mạnh: “Lừa đảo trực tuyến đang ngày càng tinh vi, đặc biệt khi các đối tượng liên tục khai thác tâm lý người dùng và ứng dụng những công nghệ mới như AI.

Trong bối cảnh đó, bên cạnh các giải pháp công nghệ, mỗi người cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để nhận diện rủi ro, kiểm chứng thông tin và bình tĩnh xử lý khi gặp tình huống đáng ngờ”.

Chương trình không đặt mục tiêu dừng lại ở số người được tập huấn trực tiếp, mà hướng tới việc hình thành một mạng lưới để kiến thức tiếp tục được truyền đi trong cộng đồng. Bà Nguyễn Như Quỳnh, Giám đốc vận hành Chống Lừa Đảo, cho biết Scam Ready ASEAN là bước tiếp nối trong hoạt động phụng sự cộng đồng mà đơn vị theo đuổi từ năm 2020.

“Chúng tôi cam kết triển khai chương trình một cách thực chất, gắn chặt với những tình huống đời thường mà người dân thực sự đối mặt mỗi ngày. Ngoài việc trực tiếp hướng dẫn 25.000 người, mục tiêu cốt lõi là tạo dựng mạng lưới chuyên gia và đại sứ cơ sở để kiến thức tiếp tục lan tỏa sâu rộng. Về lâu dài, kỹ năng phòng vệ trước lừa đảo phải trở thành một năng lực sống thiết yếu của mỗi công dân thời đại số”, bà Quỳnh chia sẻ.

Phía sau chương trình là những con số cho thấy lừa đảo trực tuyến đã trở thành vấn đề rộng hơn những trường hợp cá biệt. Theo Báo cáo Thực trạng lừa đảo tại Đông Nam Á 2025 (State of Scams in Southeast Asia 2025), trong năm 2024, tội phạm mạng gây thiệt hại 23,6 tỉ USD tại Đông Nam Á và con số này lên tới 37 tỉ USD nếu tính toàn Đông Á.

Tại Việt Nam, thống kê từ Bộ Công an cho thấy thiệt hại do lừa đảo trực tuyến trong năm 2025 đã vượt 8.000 tỉ đồng. Cùng với đó, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho biết AI đã trở thành công cụ số 1 được các băng nhóm lừa đảo khai thác để tác động vào tâm lý nạn nhân bằng những kịch bản ngày càng khó nhận biết.

Trong bối cảnh đó, việc đưa kỹ năng an toàn số đến từng nhóm người, đặc biệt là những người dễ gặp khó khăn khi tiếp cận công nghệ, trở thành một phần quan trọng của chương trình. Kết quả cuối cùng không chỉ nằm ở 25.000 người được hướng dẫn trực tiếp, mà còn ở khả năng để những kỹ năng ấy tiếp tục được sử dụng và chia sẻ trong đời sống số hằng ngày.

Nguyên Hương (tổng hợp)