Đồng Phúc (Thái Nguyên), những cây chè Shan tuyết cổ thụ vẫn đứng trên các triền đồi, trong khi người dân từng bước thay đổi cách làm để nâng giá trị sản phẩm và giữ lại vùng chè cho mai sau.
- Dưới chân Tam Đảo, nương chè Cầu Đá mở lối du lịch
- Thất Khê chìm gần 2m, hơn 2.600 người phải sơ tán
- Rau quả tăng tốc, sầu riêng đứng trước mốc 4 tỷ USD
Tại thôn Bằng Phúc 3, xã Đồng Phúc, anh Triệu Ích Bảo đang chăm sóc hơn 1ha chè Shan tuyết cổ thụ có tuổi đời từ 70 – 100 năm trong tổng diện tích canh tác hơn 2ha của gia đình. Việc chế biến sâu, liên kết sản xuất và mở hướng du lịch trải nghiệm đang tạo thêm động lực để người dân bảo tồn vùng chè cổ.
Theo anh Bảo, khi gia đình từ Cao Bằng chuyển đến đây định cư năm 1996, những cây chè Shan cổ thụ đã có sẵn trên đất. Ban đầu, gia đình chỉ hái lá chè về nấu nước uống, sau đó mới biết sao chè để bán.
“Từ năm 1996, khi bố mẹ tôi từ Cao Bằng chuyển về đây định cư thì những cây chè Shan cổ thụ này đã đứng sững rồi. Ban đầu, gia đình chỉ hái lá nấu nước uống, sau mới biết sao chè đem bán.
Trước đây chúng tôi chỉ làm trà xanh truyền thống, còn nay đã chế biến sâu thành hồng trà cao cấp được thị trường rất ưa chuộng.
Ngày quần thể chè được công nhận là Cây Di sản Việt Nam, bà con mừng lắm, lượng du khách kéo về tham quan, mua chè ngày một đông, giá trị búp trà vì thế cũng được nâng lên”, anh Bảo thông tin.
Ở thôn Bằng Phúc 1, chị Mùng Thị Huê đang canh tác khoảng 6.000m² chè được trồng từ những năm 2000. Công việc chăm sóc vẫn dựa vào sức người và điều kiện tự nhiên, trong đó người dân chỉ xới cỏ, dùng phân chuồng hoai mục và không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hay phân hóa học.
Chè tươi của gia đình chị Huê được bán với giá 25.000 – 80.000 đồng/kg, mang lại khoản thu nhập khoảng 5 – 8 triệu đồng mỗi tháng. Những diện tích chè của anh Bảo, chị Huê nằm trong vùng được Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc khảo sát năm 2024.
Kết quả khảo sát cho thấy xã Đồng Phúc hiện có 740 cây chè Shan tuyết cổ thụ tại 7 thôn. Các cây có chiều cao trung bình 5,3m, đường kính gốc 19,2cm và tuổi đời trung bình 97 năm.
Tháng 12/2025, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận quần thể 12 cây chè Shan tuyết tại đây là Cây Di sản Việt Nam. Toàn xã có 309,2ha chè Shan tuyết cho thu hoạch, sản lượng mỗi năm khoảng 400 tấn búp tươi.
Tuy nhiên, gần 50% sản lượng vẫn được người dân tự sao sấy thô rồi bán tại các chợ phiên. Cách tiêu thụ này khiến giá chè thiếu ổn định và chưa phản ánh hết giá trị của vùng nguyên liệu.
Sự thay đổi bắt đầu rõ hơn khi các hộ dân chuyển từ sản xuất riêng lẻ sang liên kết. Ông Hà Văn Kiên, Tổ trưởng Tổ tự quản Làng nghề chè Shan tuyết Bằng Phúc, cho biết hơn một năm qua, người dân đã chủ động thành lập Tổ hợp tác và phối hợp với Công ty CP Sachstea, Công ty TNHH Phát triển nông nghiệp và chế biến dược liệu Ngọc Thắng để thu hái theo quy chuẩn.
(Ảnh minh họa: TNM)
Búp chè sau khi thu hái được đưa vào dây chuyền xử lý và đóng gói thay vì chỉ sao theo cách truyền thống. Từ nguồn nguyên liệu này, nhiều sản phẩm được hình thành như hồng trà, bạch trà và trà túi lọc.
Ngày 05/7/2026, UBND xã Đồng Phúc ký Biên bản ghi nhớ hợp tác với Công ty cổ phần Chè Quân Chu về “Dự án liên kết vùng nguyên liệu và nâng giá trị cây chè đặc sản Shan Tuyết tại xã Đồng Phúc”. Dự án đặt mục tiêu chuẩn hóa 300 – 500ha chè hữu cơ.
Ông Triệu Đức Thông, Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Phúc, cho biết địa phương vừa tập trung bảo tồn vùng chè hiện có, vừa kêu gọi đầu tư và ứng dụng khoa học kỹ thuật để hình thành vùng hàng hóa quy mô 300 – 500ha.
“Chúng tôi định hướng phát triển vùng chè Shan tuyết gắn liền với du lịch trải nghiệm, đồng thời rất mong muốn tỉnh có thêm cơ chế hỗ trợ và sớm xây dựng chỉ dẫn địa lý chè Shan tuyết Bằng Phúc giai đoạn 2026 – 2030 để nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường”, vị lãnh đạo địa phương nói thêm.
Khi sản phẩm chè có đầu ra ổn định hơn, người dân có thêm lý do để tiếp tục chăm sóc những vạt chè cổ. Chuỗi liên kết và chế biến sâu vì thế không chỉ tạo giá trị kinh tế mà còn góp phần giữ nguồn gen chè Shan tuyết, duy trì vùng chè cổ và mở hướng phát triển du lịch trải nghiệm tại Đồng Phúc.
Hoàng Lan (tổng hợp)
