Mỹ nêu điều kiện then chốt để chấm dứt cuộc chiến với Iran

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance yêu cầu Iran cắt giảm thực chất năng lực làm giàu hạt nhân nếu muốn đạt thỏa thuận chấm dứt cuộc chiến kéo dài 7 tháng.

Trong cuộc phỏng vấn với Reuters ngày 6/10, ông Vance cho rằng Tehran phải có hành động cụ thể đối với năng lực làm giàu uranium, thay vì chỉ cam kết giảm quy mô chương trình hạt nhân trong tương lai. Đây được Washington xem là vấn đề cốt lõi trong quá trình đàm phán nhằm chấm dứt xung đột và mở lại eo biển Hormuz.

Theo Phó Tổng thống Mỹ, bất kỳ thỏa thuận nào với Iran cũng phải đi kèm việc cắt giảm năng lực làm giàu hạt nhân của Tehran. Ông đặt vấn đề rằng nếu Iran không có ý định sở hữu vũ khí hạt nhân thì việc duy trì khả năng sản xuất nhiên liệu được làm giàu tới 60% cần được giải thích bằng những hành động cụ thể.

“Nếu không muốn sở hữu vũ khí hạt nhân, tại sao lại cần nhiên liệu được làm giàu ở mức 60%? Và nếu muốn chứng tỏ cam kết không chế tạo vũ khí hạt nhân, thì đừng sản xuất nhiên liệu làm giàu ở mức độ cao. Đó là vấn đề cốt lõi mang tính nguyên tắc”, ông Vance nói.

“Tôi nghĩ rằng nếu họ muốn thể hiện cam kết không chế tạo vũ khí hạt nhân, họ cần thực hiện những hành động cụ thể đối với năng lực làm giàu hạt nhân của mình”, Phó Tổng thống Mỹ nhấn mạnh.

Ông Vance giữ vai trò quan trọng trong các cuộc đàm phán về xung đột Iran và từng làm trung gian cho một thỏa thuận hòa bình tạm thời hồi tháng 9. Tuy nhiên, thỏa thuận này sau đó đổ vỡ, khiến tiến trình thương lượng giữa hai bên rơi vào bế tắc.

Cuộc chiến kéo dài 7 tháng đã tác động mạnh đến thị trường năng lượng toàn cầu, đồng thời tạo thêm sức ép đối với Tổng thống Donald Trump và các thành viên đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Trong những tuần gần đây, Mỹ và Iran đã trao đổi các đề xuất nhằm kết thúc chiến tranh và khôi phục hoạt động qua eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng của thế giới.

Tổng thống Trump đã bác bỏ đề xuất mới nhất từ Tehran và cảnh báo khả năng các hoạt động quân sự tiếp tục leo thang sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Dù vậy, ông Vance cho biết Washington vẫn để ngỏ khả năng đạt thỏa thuận, với điều kiện Iran phải đưa ra những nhượng bộ cụ thể về vấn đề hạt nhân.

“Chúng tôi sẽ không đánh đổi hành động thực tế lấy những lời nói suông”, ông Vance tuyên bố.

Cùng ngày, phát biểu tại Baltimore, bang Maryland, Tổng thống Trump nói mục tiêu của Washington là ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân và cho rằng mục tiêu này trên thực tế đã đạt được.

“Điều đó sẽ không bao giờ xảy ra”, Tổng thống Trump tuyên bố.

Ông Trump đồng thời khẳng định Hải quân Mỹ đang kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz, trong khi Iran cũng tuyên bố kiểm soát tuyến hàng hải này. Tổng thống Mỹ nói Washington không cần dầu mỏ của Iran, dù những bên khác đang phụ thuộc vào nguồn cung qua tuyến đường này.

“Eo biển Hormuz thuộc về Hải quân Mỹ và nước Mỹ… Dù vậy, chúng tôi không cần dầu của họ; những bên khác mới cần và họ rất cần chúng. Tuy nhiên, chúng tôi đang đưa dầu ra thị trường, và đưa ra ở mức kỷ lục”, ông nói thêm.

Iran được cho là đang sở hữu hơn 400kg uranium làm giàu tới mức 60%, lượng vật liệu có khả năng được sử dụng để chế tạo ít nhất 10 quả bom nguyên tử. Kho uranium này được cho là lưu trữ trong các hộp kim loại có kích thước tương đương bình lặn và có thể được phân tán tại nhiều địa điểm, trong đó một phần dường như nằm sâu dưới lòng đất.

Mỹ tiếp tục yêu cầu Iran loại bỏ kho uranium làm giàu cao, coi đây là điều kiện then chốt đối với bất kỳ thỏa thuận nào trong tương lai. Ông Trump từng đưa ra phương án tiêu hủy số uranium này, trong đó vật liệu có thể được chuyển tới Mỹ để xử lý hoặc đưa đến một địa điểm khác.

Trong khi đó, Tehran nhiều lần bác bỏ cáo buộc của Washington về việc phát triển vũ khí hạt nhân. Iran khẳng định chương trình nguyên tử của nước này phục vụ mục đích hòa bình và Tehran có quyền phát triển chương trình này.

Mộc Linh (tổng hợp)