Việc giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện từ tháng 1/2027 có thể giúp đảng Dân chủ gia tăng sức ép, buộc chính quyền Tổng thống Donald Trump điều chỉnh chính sách với Iran, Ukraine, Israel và châu Á.
- Chế biến sâu giúp dược liệu miền núi gia tăng giá trị kinh tế
- Mỡ máu, huyết áp cao: Đói bụng nên ăn món gì để tốt cho tim mạch?
- Nhân viên gác chắn lao ra cứu nữ sinh lớp 8 trước đầu xe container
Cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11 đánh dấu bước ngoặt trên chính trường Mỹ khi đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện quốc hội từ tay đảng Cộng hòa. Kể từ tháng 1/2027, Tổng thống Donald Trump sẽ phải đối mặt với nhiều trở ngại hơn trong việc triển khai chương trình nghị sự, đặc biệt ở những vấn đề đối ngoại gây bất đồng giữa Nhà Trắng và phe Dân chủ.
Trong hai năm qua, ông Trump theo đuổi chính sách đối ngoại cứng rắn thông qua áp thuế, gây sức ép lên các đồng minh và tiến hành hoạt động quân sự ở nước ngoài, trong đó có chiến dịch tại Iran. Nhiều quyết định đơn phương của Nhà Trắng cũng làm dấy lên tranh luận về vai trò giám sát của quốc hội đối với nhánh hành pháp.
Khi cán cân quyền lực thay đổi, các nghị sĩ Dân chủ có thêm công cụ để tác động đến chính sách của tổng thống, từ quyền lập pháp, phân bổ ngân sách đến hoạt động giám sát. Những động thái này có thể khiến chính quyền ông Trump phải điều chỉnh cách tiếp cận trong một số vấn đề quốc tế.
Iran có thể là một trong những vấn đề đầu tiên mà đảng Dân chủ tìm cách tác động sau khi tiếp quản quốc hội. Ngày 28/2, Tổng thống Trump tuyên bố quân đội Mỹ đã mở chiến dịch không kích Iran khi chưa được quốc hội chấp thuận, đẩy Washington vào một cuộc xung đột kéo dài.
Trước đó, các nghị sĩ Dân chủ nhiều lần thúc đẩy nghị quyết yêu cầu ông Trump chấm dứt chiến dịch quân sự tại Iran, nhưng phần lớn không giành đủ số phiếu cần thiết. Một nghị quyết từng vượt qua cả hai viện, song Nhà Trắng không thực hiện.
Với quyền kiểm soát lưỡng viện, phe Dân chủ có thể gia tăng sức ép lên chính quyền thông qua việc cắt giảm ngân sách quốc phòng hoặc trì hoãn phê chuẩn các đề cử nhân sự của ông Trump. Những biện pháp này có thể buộc Nhà Trắng tham vấn quốc hội nếu muốn tiếp tục chiến dịch.
Các nghị sĩ cũng có thể yêu cầu chính quyền tăng cường báo cáo, tổ chức điều trần về hoạt động tác chiến nhằm nâng cao tính minh bạch. Tuy nhiên, khả năng quốc hội ngăn chặn hoàn toàn ông Trump tiếp tục cuộc chiến vẫn hạn chế, bởi tổng thống có quyền phủ quyết các dự luật được thông qua.
Để bác bỏ quyền phủ quyết của tổng thống, phe Dân chủ cần giành được ít nhất 2/3 số phiếu tại mỗi viện. Đây là thách thức lớn nếu không nhận được sự ủng hộ đáng kể từ các nghị sĩ Cộng hòa.
Một số quan chức Trung Đông nhận định chiến thắng của đảng Dân chủ chưa chắc giúp tình hình sớm hạ nhiệt. Tổng thống Trump không còn phải chịu sức ép trực tiếp từ cuộc bầu cử giữa kỳ và có thể quyết liệt hành động trước khi quốc hội khóa mới nhóm họp ngày 3/1/2027.
“Tổng thống Trump không chấp nhận bị cử tri Mỹ và Iran xem là kẻ thất bại. Ông ấy có lẽ sẽ hành động. Đây là vấn đề liên quan đến di sản chính trị của ông ấy hơn là tính toán chiến lược”, Nadim Koteich, cố vấn truyền thông và chính sách người Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), nói với WSJ.
Trong khi đó, Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei ngày 4/11 cảnh báo Mỹ có thể nối lại chiến dịch tấn công sau bầu cử giữa kỳ.
“Những ai ảo tưởng rằng Mỹ có thể thay đổi thông qua chuyển đổi quyền lực đảng phái, hay lầm tưởng rằng việc nhân nhượng với Mỹ có thể khiến họ từ bỏ thái độ thù địch với Iran đều đang phạm sai lầm nghiêm trọng”, ông Khamenei tuyên bố.
Lãnh đạo Iran cảnh báo quy mô xung đột sẽ mở rộng nếu Mỹ tiếp tục tấn công. Ông cho rằng các cuộc tập kích nhằm vào căn cứ Mỹ tại Trung Đông và việc phong tỏa eo biển Hormuz chỉ là một phần trong chiến lược chống lại vị thế thống trị của Washington.
Trong vấn đề Nga – Ukraine, chính quyền Tổng thống Trump gần như đã dừng viện trợ tài chính và quân sự trực tiếp cho Kiev, dù chính sách hỗ trợ Ukraine trước đây nhận được sự ủng hộ từ cả hai đảng.
Một số động thái gần đây của ông Trump, trong đó có việc nới lỏng trừng phạt đối với dầu diesel và năng lượng Nga, khiến nhiều nghị sĩ bất bình, bao gồm cả một bộ phận thành viên đảng Cộng hòa.
Đây có thể là cơ sở để đảng Dân chủ tìm kiếm sự ủng hộ lưỡng đảng đối với các sáng kiến hỗ trợ Ukraine. Khi kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, phe này có thêm quyền quyết định những dự luật nào được đưa ra thảo luận và bỏ phiếu.
Theo Reuters, sự ủng hộ dành cho Ukraine trong quá khứ từng đủ mạnh để quốc hội tập hợp ít nhất 2/3 số phiếu tại cả hai viện, qua đó có khả năng bác bỏ quyền phủ quyết của tổng thống. Vì vậy, một số dự luật liên quan đến Ukraine vẫn có thể được thông qua ngay cả khi ông Trump phản đối.
Ngoài việc thúc đẩy viện trợ cho Kiev, các nghị sĩ Dân chủ còn có thể tìm cách ngăn chính quyền nới lỏng trừng phạt Nga. Hạ nghị sĩ Gregory Meeks, người dự kiến giữ chức chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, đã thúc đẩy một dự luật lưỡng đảng nhằm ngăn kế hoạch đưa dầu diesel Nga trở lại thị trường toàn cầu.
Nếu những nỗ lực này đạt kết quả, quốc hội Mỹ có thể tạo ra khác biệt đáng kể so với định hướng hiện tại của Nhà Trắng trong chính sách đối với Nga và Ukraine.
Israel cũng có thể đối mặt với những thay đổi trong chính sách hỗ trợ từ Washington. Hiện Mỹ dành cho đồng minh Trung Đông khoản viện trợ cơ bản 3,8 tỷ USD mỗi năm, bên cạnh hàng tỷ USD hỗ trợ bổ sung kể từ sau cuộc tấn công của Hamas ngày 7/10/2023.
Sự ủng hộ dành cho Israel trong nội bộ đảng Dân chủ suy giảm sau khi nước này triển khai chiến dịch trả đũa Hamas tại Gaza, khiến hàng chục nghìn dân thường Palestine thiệt mạng. Vì vậy, phe Dân chủ có thể thúc đẩy các biện pháp hạn chế, thậm chí chấm dứt viện trợ quân sự cho Israel.
Lập trường trong nội bộ đảng này đã có những thay đổi đáng chú ý. Gần một nửa số hạ nghị sĩ Dân chủ bỏ phiếu ủng hộ đề xuất cắt viện trợ Israel trong mùa hè. Một số nghị sĩ không tán thành việc chấm dứt toàn bộ hỗ trợ, nhưng ủng hộ hạn chế cung cấp một số loại vũ khí sát thương.
“Chúng ta cần bảo đảm các đạo luật, luật pháp quốc tế và chính sách của mình được áp dụng nhất quán đối với hành động của mọi quốc gia. Không nên có ngoại lệ dành cho Israel”, Thượng nghị sĩ Dân chủ Chris Van Hollen nói khi đề cập chính sách viện trợ dành cho nước này.
Sau bầu cử giữa kỳ, Tổng thống Trump có thể tập trung vào các cuộc đàm phán nhằm củng cố di sản chính trị trong hai năm cuối nhiệm kỳ. Điều này làm dấy lên lo ngại tại châu Á rằng lợi ích an ninh và kinh tế của các đồng minh Mỹ có thể bị đặt sang bên nếu Washington ưu tiên đạt thỏa thuận với Trung Quốc hoặc Triều Tiên.
Stephen Olson, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện ISEAS-Yusof Ishak ở Singapore, cảnh báo việc không còn chịu áp lực từ bầu cử giữa kỳ có thể khiến ông Trump theo đuổi chính sách thương mại cứng rắn hơn. Khả năng Mỹ tiếp tục áp thuế đối với Trung Quốc và các nền kinh tế châu Á khác cũng không thể loại trừ.
Dù vậy, chiến thắng của đảng Dân chủ có thể khuyến khích các nghị sĩ từ cả hai đảng thách thức chương trình nghị sự thương mại của tổng thống, qua đó mở ra khả năng quốc hội giám sát chặt chẽ hơn các quyết sách của Nhà Trắng, theo ông Olson.
Các quốc gia châu Á, đặc biệt là những đồng minh của Mỹ như Hàn Quốc và Nhật Bản, kỳ vọng quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát có thể hạn chế những tác động bất lợi từ chính sách thương mại của ông Trump.
Theo nhà bình luận Clyde Russell của Reuters, các nước này sẽ hoan nghênh khả năng Mỹ dỡ bỏ thuế quan và duy trì cách ứng xử nhất quán hơn với các đồng minh trong thời gian tới.
Trong quan hệ Mỹ – Trung, những cuộc tiếp xúc cấp cao gần đây giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã góp phần hạ nhiệt căng thẳng giữa hai nền kinh tế lớn. Tuy nhiên, Bắc Kinh được cho là muốn kéo dài giai đoạn ổn định mong manh để tranh thủ thời gian củng cố năng lực tự chủ.
Wu Xinbo, lãnh đạo Trung tâm Nghiên cứu Mỹ thuộc Đại học Phúc Đán ở Thượng Hải, nhận định chiến thắng của đảng Dân chủ sẽ khiến giới chức Trung Quốc hướng tới tầm nhìn dài hạn hơn. Dù vậy, Bắc Kinh vẫn sẽ duy trì lập trường cứng rắn trong quan hệ với Washington.
Thiên An (tổng hợp)
