THÁI NGUYÊN – Nông dân xã Lương Sơn, tỉnh Nghệ An đang tận dụng rơm rạ, thân cây, lá cây và phân chuồng để sản xuất phân hữu cơ bằng men vi sinh, góp phần cải thiện chất lượng đất, tiết kiệm chi phí và giảm ô nhiễm môi trường.
- Nghinh Tường mở hội giữ gìn sắc màu văn hóa
- Quán cơm 2.000 đồng và nghĩa tình với người lao động nghèo
- Giá gạo Việt Nam tăng mạnh, ST25 được chào bán 1.000 USD/tấn
Thay vì đốt bỏ hoặc để phụ phẩm phân hủy tự nhiên trên đồng ruộng, người dân đã chuyển sang thu gom, xử lý để tạo nguồn dinh dưỡng phục vụ trồng trọt. Cách làm này đang được các chi hội nông dân tuyên truyền, hướng dẫn và tổ chức thực hiện, hướng đến phương thức sản xuất tiết kiệm tài nguyên.
Tại xóm Hồng Sơn 4, xã Lương Sơn, chị Phan Thị Nguyệt nhận thấy sự khác biệt rõ rệt sau khi thay đổi cách sử dụng phân bón. Việc chuyển từ phân hóa học sang phân hữu cơ được ủ bằng men vi sinh giúp đất canh tác cải thiện độ tơi xốp, cây lúa phát triển đồng đều và giảm tình trạng sâu bệnh.
“Trước đây chủ yếu dùng phân hóa học dẫn đến đất ruộng ngày càng chai cứng, lúa phát triển không đều. Từ khi chuyển sang sử dụng phân ủ bằng men vi sinh, đất tơi xốp hẳn, cây lúa phát triển khỏe mạnh, ít sâu bệnh”, chị Phan Thị Nguyệt, xóm Hồng Sơn 4, xã Lương Sơn nói.
Không chỉ chị Nguyệt, nhiều hộ dân tại địa phương cũng bắt đầu thay đổi cách nhìn nhận đối với những vật liệu từng bị xem là phế thải. Rơm rạ, thân cây, lá cây và phân chuồng được tận dụng làm nguyên liệu ủ phân, thay cho cách xử lý sơ sài hoặc đốt bỏ trước đây.
Quy trình thực hiện tương đối đơn giản, nguyên liệu có sẵn tại địa phương và sau khoảng vài tuần, phụ phẩm sẽ hoai mục để sử dụng cho cây trồng. Nhờ đó, nguồn vật liệu sau thu hoạch được đưa trở lại quá trình sản xuất, đồng thời hạn chế khói bụi phát sinh từ hoạt động đốt phụ phẩm ngoài đồng. Chị Nguyễn Thị Hồng, xóm Hồng Sơn 3, xã Lương Sơn cho biết việc sử dụng phân ủ từ men vi sinh mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho đất và cây trồng.
“Bón phân ủ từ men vi sinh giúp đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng, cây sinh trưởng khỏe, giảm sâu bệnh, cải tạo đất được lâu dài. Điều này không chỉ góp phần giảm thiểu chi phí sản xuất, mà còn hướng đến nền sản xuất nông nghiệp bền vững”, chị Nguyễn Thị Hồng, xóm Hồng Sơn 3, xã Lương Sơn cho hay.
Bên cạnh việc triển khai tại từng hộ gia đình, một số chi hội nông dân ở Nghệ An đã thành lập các tổ, nhóm để phối hợp thu gom phụ phẩm và tổ chức ủ phân tập trung. Hoạt động này vừa nâng cao hiệu quả tận dụng nguyên liệu, vừa góp phần giữ gìn cảnh quan nông thôn và hạn chế ô nhiễm môi trường.
Theo thống kê của ngành nông nghiệp, mỗi năm, Việt Nam phát sinh khoảng 156-159 triệu tấn phụ phẩm nông nghiệp, gồm rơm rạ, thân cây, vỏ cây, bã và nhiều loại vật liệu khác. Tuy nhiên, phần lớn nguồn nguyên liệu này vẫn chưa được khai thác hiệu quả, nhiều nơi chỉ bán ở dạng thô với giá trị thấp hoặc xử lý bằng những phương pháp chưa phù hợp.
Hiện tỷ lệ tận dụng phụ phẩm mới đạt khoảng 10-35%, trong khi phần còn lại vẫn có nguy cơ bị đốt ngoài đồng hoặc để phân hủy không đúng cách. Tình trạng này vừa gây lãng phí nguồn tài nguyên có thể tái sử dụng, vừa tạo thêm sức ép đối với môi trường.
Đáng chú ý, phụ phẩm nông nghiệp nếu bị đốt bỏ hoặc phân hủy tự nhiên trên đồng ruộng có thể góp phần tạo ra lượng khí metan tương đương 20% tổng phát thải khí này trên toàn quốc. Vì vậy, thu gom và xử lý đúng cách không chỉ mang lại giá trị cho sản xuất mà còn có ý nghĩa trong việc giảm tác động tiêu cực đến môi trường.
Thực tế tại các mô hình ở Nghệ An cho thấy, khi người nông dân thay đổi thói quen canh tác, phụ phẩm có thể trở thành nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất thay vì bị loại bỏ. Đây cũng là hướng đi góp phần thúc đẩy nông nghiệp xanh, sử dụng tài nguyên hiệu quả và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Ở cấp độ chính sách, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng Đề án ứng dụng khoa học, công nghệ thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp giai đoạn 2026-2030, dự kiến triển khai tại 12 tỉnh, thành phố. Đề án đặt mục tiêu thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên và tận dụng tốt hơn nguồn phụ phẩm phát sinh trong quá trình sản xuất.
Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050, việc tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp có vai trò quan trọng đối với quá trình chuyển đổi sang mô hình sản xuất bền vững. Không chỉ hỗ trợ bảo vệ môi trường, hướng đi này còn mở ra cơ hội gia tăng giá trị nông sản và cải thiện thu nhập cho người sản xuất.
Đại diện Hội Nông dân xã Lương Sơn, tỉnh Nghệ An cho biết, bên cạnh tuyên truyền, vận động hội viên thay đổi thói quen canh tác, đơn vị còn phối hợp tổ chức các lớp tập huấn, hướng dẫn quy trình ủ phân bằng men vi sinh. Qua đó, hội viên được tiếp cận phương pháp tận dụng phụ phẩm ngay trong hoạt động sản xuất, gắn với định hướng phát triển nông nghiệp bền vững.
Kim Yến (tổng hợp)
