Phong tục tảo mộ trong tiết Thanh minh gắn liền nhiều giá trị văn hóa cổ truyền. Tập tục này dung hòa nghi lễ Hàn thực và Thượng tỵ đã tồn tại hàng nghìn năm.
- Cháy rừng Inje: Thủ tướng Hàn Quốc chỉ đạo sơ tán khẩn cấp
- Trung Quốc phát hiện mỏ vàng lớn nhất trong hơn 70 năm
Nguồn gốc tiết Thanh minh và sự hình thành phong tục tảo mộ
Tiết Thanh minh bắt đầu vào đầu tháng ba theo lịch Tiết khí, tương ứng ngày 4 hoặc 5/4 dương lịch. Ngày này không tính theo âm lịch như nhiều người vẫn nhầm tưởng xưa nay.
Thanh minh vốn xuất phát từ nghi lễ tế mộ thời cổ đại của vua chúa và sau được dân gian tiếp nhận. Người dân dọn dẹp mồ mả để tưởng nhớ tổ tiên và gìn giữ truyền thống.
Tục cấm lửa và ăn đồ nguội bắt nguồn từ tết Hàn thực. Ngày này được truyền lại từ thời Xuân Thu Chiến Quốc để tưởng nhớ một trung thần nước Tấn.
Việc không dùng lửa phản ánh thời kỳ con người chưa dễ dàng tạo lửa. Họ xem lửa như thần linh và làm lễ xin lửa mới mỗi mùa xuân. Vì thế, tết Hàn thực mang ý nghĩa cấm lửa, ăn đồ nguội để đợi lửa mới trong cung truyền xuống.
Phong tục tế mộ gia tăng mạnh từ thời Chiến Quốc khi người dân bắt đầu xây gò mộ và khắc bia tưởng nhớ. Đến thời Tần Hán, tục tảo mộ phát triển rộng khắp khi các đại thần dù ở xa vẫn hồi hương làm lễ.
Thời Đường, Hàn thực và Thanh minh được gộp lại do dân gian quen tổ chức cùng nhau. Đến các triều sau, tiết Thanh minh trở thành dịp quan trọng để tảo mộ, dâng lễ và du xuân.
Sự dung hòa giữa Hàn thực, Thượng tỵ và Thanh minh
Ngoài Hàn thực, tiết Thanh minh còn hòa trộn phong tục tết Thượng tỵ diễn ra ngày 3/3 Âm lịch. Người dân đi “đạp thanh”, tắm sông để trừ điều xấu và thư giãn tinh thần.
Phong tục tảo mộ vốn mang nỗi buồn nhưng đi cùng hoạt động du xuân giúp cân bằng tâm lý. Vì vậy, Thanh minh được xem là dịp vừa tri ân tổ tiên vừa hòa mình thiên nhiên.
Thời Tống, Thanh minh trở thành lễ tiết chính gồm tảo mộ, ăn đồ nguội và du xuân. Thời Minh Thanh, ngày này giữ vị trí quan trọng trong đời sống tâm linh. Gần đây, người dân còn trồng cây vì tiết xuân mát mẻ, cây dễ bén rễ.
Các phong tục chính trong tiết Thanh minh
Tảo mộ là hoạt động quan trọng nhất khi con cháu thăm mộ, dọn cỏ và dâng hương hoa để tưởng nhớ tổ tiên. Ảnh hưởng Đạo giáo khiến người dân đốt đồ mã, còn Phật giáo mang đến tục đọc “chú vãng sinh”.
Một số nơi vẫn giữ tập tục ăn đồ nguội và kiêng dùng lửa vì tin vào việc tránh điều rủi. Nhiều gia đình mang bánh cúng rồi chia lộc sau lễ.
Đạp thanh là hoạt động được yêu thích khi tiết trời ấm áp, cây cối xanh tốt và hoa nở rộ. Người dân đi dã ngoại để thư giãn tinh thần sau mùa đông lạnh dài.
Trồng cây cũng phổ biến vì đây là thời điểm cây phát triển mạnh. Tập tục này tiếp tục được duy trì ở nhiều địa phương.
Tại Việt Nam, tiết Thanh minh kéo dài một tháng nhưng phần lớn gia đình tảo mộ trong tuần đầu để phù hợp thời gian và điều kiện sinh hoạt.
Theo: VnExpress
