Trong nhiều vụ án tham nhũng, có trường hợp quan chức nhận tiền nhưng không bị truy tố tội nhận hối lộ. Sự khác biệt này phụ thuộc vào việc cơ quan tố tụng có chứng minh được yếu tố trao đổi lợi ích trong công vụ hay không. Nếu không có bằng chứng về sự “đổi chác quyền lực”, hành vi có thể bị xử lý theo tội danh khác hoặc chỉ xử lý kỷ luật.
- Đỗ Nhật Hoàng xin lỗi vì phát ngôn cũ về nghĩa vụ quân sự khi đóng phim “Mưa đỏ”
- Lừa đảo làm giấy tờ đất đai chiếm đoạt hơn 1,4 tỷ đồng
- Thách thức trong chiến dịch săn tìm kho tên lửa ngầm của Iran
Khi nào hành vi nhận tiền bị coi là nhận hối lộ?
Trong nhiều vụ án tham nhũng, cùng hành vi nhận tiền nhưng tội danh có thể khác nhau. Điều này phụ thuộc vào việc xác định đầy đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định pháp luật. Theo Bộ luật Hình sự, tội nhận hối lộ áp dụng với người có chức vụ, quyền hạn. Người phạm tội phải nhận hoặc sẽ nhận tiền, tài sản hay lợi ích khác từ 2 triệu đồng trở lên. Việc nhận tiền phải gắn với hành vi làm hoặc không làm một việc theo yêu cầu của người đưa.
Điểm quan trọng nhất là phải chứng minh được sự trao đổi lợi ích. Nghĩa là người nhận tiền dùng quyền lực của mình để phục vụ lợi ích của bên đưa. Mối quan hệ này có thể không cần thỏa thuận trước bằng văn bản. Tuy nhiên cơ quan tố tụng phải chứng minh được sự ràng buộc giữa tiền và hành vi công vụ.
Nếu không chứng minh được yếu tố này thì chưa đủ căn cứ kết luận tội nhận hối lộ. Trong một số vụ án, tiền được xác định là quà biếu hoặc tiền cảm ơn sau khi công việc đã hoàn thành. Nếu không có thỏa thuận đổi chác trước đó, hành vi có thể không cấu thành tội nhận hối lộ.Tuy vậy, việc nhận tiền vẫn có thể bị xem xét dưới góc độ vi phạm kỷ luật hoặc đạo đức công vụ. Tùy trường hợp, cá nhân liên quan có thể bị xử lý hành chính hoặc kỷ luật Đảng.
Vì sao cùng nhận tiền nhưng tội danh lại khác nhau?
Pháp luật hình sự xác định tội danh dựa trên bốn yếu tố cấu thành tội phạm. Các yếu tố gồm chủ thể, khách thể, mặt khách quan và mặt chủ quan của hành vi. Vì vậy, không phải cứ quan chức nhận tiền là mặc nhiên bị truy tố tội nhận hối lộ. Nếu người có chức vụ làm trái nhiệm vụ được giao vì động cơ cá nhân, hành vi có thể bị xử lý theo tội lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ. Tội danh này không bắt buộc phải có hành vi nhận tiền. Điều quan trọng là việc làm trái công vụ gây thiệt hại từ 10 triệu đồng trở lên hoặc gây thiệt hại khác.
Hai tội danh này có điểm giống nhưng bản chất pháp lý khác nhau. Nhận hối lộ gắn với việc dùng quyền lực để đổi lấy lợi ích. Trong khi đó, lợi dụng chức vụ quyền hạn là hành vi làm trái nhiệm vụ vì mục đích cá nhân. Cơ quan tố tụng phải chứng minh rõ từng yếu tố với từng bị cáo. Việc định tội không dựa trên cảm tính hay dư luận xã hội. Tất cả phải dựa trên chứng cứ và tiêu chuẩn chứng minh trong tố tụng hình sự.
Nguyên tắc suy đoán vô tội cũng được áp dụng trong các vụ án tham nhũng. Nếu không đủ chứng cứ chứng minh việc trao đổi lợi ích hoặc làm trái công vụ, người nhận tiền có thể không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc phân hóa tội danh trong từng vụ án thể hiện nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm hình sự. Qua đó bảo đảm tính công bằng và đúng quy định của pháp luật
Theo: VnExpress
