Giới chuyên gia vừa phát hiện những bằng chứng địa chất mới tại Zambia cho thấy châu Phi đang ở giai đoạn đầu của quá trình tách làm đôi lục địa vào ngày 24/5.
- Gùi dứa thuê giữa nắng đầu hè, lao động xứ Thanh thu tiền triệu mỗi ngày
- Khi nhịp tim chậm lại giữa cơn lốc mưu sinh
- Người đàn bà chợ Vinh và những hạt muối trong lòng
Phát hiện hoạt động địa chất mới tại vết nứt Kafue Rift kéo dài 2.500 km
Lục địa châu Phi cận Sahara có khả năng sẽ bị chia tách hoàn toàn trong vài triệu năm tới theo những nghiên cứu địa chất mới nhất tại khu vực. Quá trình phân tách này diễn ra dọc theo Kafue Rift vốn là một phần của tuyến đứt gãy khổng lồ dài khoảng 2.500 km. Tuyến đứt gãy này kéo dài từ quốc gia Tanzania cho đến Namibia và đang thu hút sự chú ý đặc biệt của giới khoa học quốc tế. Đây là một trong những hiện tượng địa chất quy mô lớn nhất mà nhân loại đang có cơ hội chứng kiến ngay từ giai đoạn khởi đầu.
Rift được định nghĩa là một vết nứt sâu trong lớp vỏ Trái Đất có khả năng làm biến dạng hoàn toàn bề mặt địa hình tự nhiên. Hiện tượng này thường gây ra các tình trạng sụt lún đất quy mô lớn và đi kèm với những trận động đất liên tục diễn ra tại vùng đứt gãy. Trên thế giới hiện tồn tại hàng nghìn vết nứt nhưng phần lớn chúng đã ngừng hoạt động hoặc được coi là đã chết từ lâu. Tuy nhiên các hoạt động địa chất sâu trong lòng đất đôi khi có thể khiến những vết nứt này tái hoạt động một cách bất ngờ.
Trong một thời gian dài thì nhiều nhà địa chất học hàng đầu từng tin rằng vết nứt Kafue Rift đã ngừng hoạt động hoàn toàn. Tuy nhiên một số chuyên gia nghiên cứu hiện nay cho biết cấu trúc này đã bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu hoạt động trở lại rõ rệt. Các bằng chứng cho thấy vết nứt đã có sự chuyển biến lớn trong vài thập kỷ gần đây tại toàn bộ khu vực khảo sát. Điều này đặt ra giả thuyết về sự hình thành của một ranh giới mảng kiến tạo mới ngay giữa lòng lục địa.
Sự hình thành ranh giới mảng kiến tạo mới này có thể dẫn tới việc tạo ra một vùng biển hoàn toàn mới trong tương lai xa xôi của Trái Đất. Các thiết bị quan trắc đã liên tục ghi nhận được những trận động đất nhẹ và tình trạng nhiệt độ dưới lòng đất đang tăng cao bất thường. Ngoài ra các hệ thống vệ tinh chuyên dụng cũng phát hiện những thay đổi nhỏ về độ cao của mặt đất tại khu vực đứt gãy địa chất này. Giới khoa học đang tích cực thu thập thêm nhiều dữ liệu thực địa để khẳng định chắc chắn về quá trình hình thành ranh giới mảng mới.
Bằng chứng địa hoá từ lớp phủ Trái Đất và tiềm năng khai thác năng lượng tại Zambia
Nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Frontiers in Earth Science đã đưa ra những bước tiến quan trọng trong việc hiểu về vết nứt địa chất. Trưởng nhóm nghiên cứu Rūta Karolytė từ Đại học Oxford nhận định dữ liệu địa hoá tại đây có sự khác biệt rất rõ rệt so với khu vực khác. Các mẫu khí thu thập được đã củng cố mạnh mẽ cho giả thuyết về một hoạt động rift lục địa đang diễn ra âm thầm. Đây là cơ hội hiếm có để khoa học nghiên cứu về sự ra đời của một vết đứt gãy lục địa và kiến tạo học.
Nhóm nghiên cứu đã thực hiện thu thập mẫu từ các suối nước nóng và giếng địa nhiệt xuất hiện tự nhiên nằm phía trên vết nứt ở Zambia. Các chuyên gia chủ yếu tập trung phân tích tỷ lệ giữa hai loại đồng vị heli đặc trưng là heli-3 và heli-4 có trong các mẫu khí. Kết quả cho thấy hàm lượng heli-3 xuất hiện tại khu vực này nhiều hơn hẳn mức thường thấy trong lớp vỏ của Trái Đất. Đây là tín hiệu đặc trưng cho thấy các chất lưu từ lớp phủ đang đi xuyên qua vỏ để lên bề mặt nước.
Các mảng kiến tạo khi bị kéo giãn và bắt đầu tách ra sẽ tạo điều kiện cho vật chất từ lớp phủ đi lên phía trên bề mặt. Quá trình dịch chuyển các mảng này đã từng tách siêu lục địa Pangea thành các lục địa như ngày nay từ 200 triệu năm trước. Mặc dù hệ thống rift Đông Phi đã có những thay đổi rõ rệt nhưng sẽ cần vài triệu năm nữa để ranh giới mới thực sự hình thành. Những chuyển động âm thầm này đang thúc đẩy việc hình thành các đại dương mới trong một tương lai địa chất rất xa.
Trong tương lai gần thì quốc gia Zambia có thể tận dụng những biến động địa chất này để phát triển kinh tế và năng lượng. Khu vực này được đánh giá có tiềm năng rất lớn trong việc khai thác năng lượng địa nhiệt phục vụ nhu cầu đời sống xã hội. Ngoài ra việc thu gom khí heli cũng mang lại giá trị cao vì đây là loại khí có nhiều ứng dụng trong y học và công nghệ. Việc hiểu rõ các quá trình địa chất không chỉ mang tính khoa học thuần túy mà còn mở ra những cơ hội phát triển mới.
Theo: Báo Dân trí
