Trẻ em tiếp cận trí tuệ nhân tạo và nền tảng số ngày càng sớm, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện khung pháp lý nhằm bảo vệ các em trước những rủi ro mới trong môi trường trực tuyến.
- Điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2026 được công bố, mở cổng tra cứu toàn quốc
- Xuất khẩu điện tử Việt Nam sang Peru tăng 265%, ASEAN tăng 77%
- Nhà xác Paris kín chỗ, giám đốc từ chối hàng trăm cuộc gọi mỗi ngày
Thực tế cho thấy AI không chỉ hỗ trợ học tập, tra cứu hay giải trí mà còn có thể tác động đến nhận thức, hành vi và quá trình phát triển của trẻ em. Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh hơn tốc độ hoàn thiện pháp luật, nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam cần sớm xây dựng hành lang pháp lý phù hợp để bảo đảm quyền và lợi ích của trẻ em trên không gian số.
Những đứa trẻ của thế hệ hôm nay lớn lên cùng điện thoại thông minh, mạng xã hội và các công cụ AI. Nhiều em thành thạo việc tạo tài khoản, xem video, trò chuyện với chatbot hoặc tham gia các cộng đồng trực tuyến từ rất sớm, dù chưa đủ tuổi sử dụng nhiều dịch vụ theo quy định.
Nếu trước đây các nguy cơ chủ yếu xoay quanh tin giả, lừa đảo, bạo lực mạng hay xâm hại trẻ em trên internet thì AI đang làm cho bức tranh trở nên phức tạp hơn. Công nghệ này không chỉ đóng vai trò là công cụ tìm kiếm thông tin mà còn trở thành người hỗ trợ học tập, người trò chuyện và có thể ảnh hưởng đến cách trẻ tiếp nhận thông tin cũng như hình thành suy nghĩ.
Trong khoảng 15 năm trở lại đây, thời gian vui chơi ngoài trời của trẻ dần được thay thế bằng việc sử dụng thiết bị thông minh. Không gian mạng mang đến nhiều cơ hội tiếp cận tri thức và sáng tạo, nhưng cũng tiềm ẩn hàng loạt nguy cơ mà nhiều phụ huynh khó kiểm soát.
Một đứa trẻ dù ở trong nhà vẫn có thể trở thành nạn nhân của bắt nạt trực tuyến, tiếp cận nội dung độc hại hoặc bị thao túng bởi các thuật toán đề xuất. Đáng chú ý, những tác động tiêu cực này thường diễn ra âm thầm, tích lũy theo thời gian và ảnh hưởng đến nhận thức, hành vi cũng như khả năng giao tiếp của trẻ.
Theo các chuyên gia, thuật toán của nền tảng số chỉ hướng đến mục tiêu tối đa hóa thời gian sử dụng chứ không thể thay thế vai trò của gia đình hay nhà trường trong việc định hướng sự phát triển của trẻ. Đây cũng là khoảng trống cần được pháp luật điều chỉnh.
Ở góc độ tích cực, AI mở ra nhiều cơ hội đổi mới giáo dục khi hỗ trợ cá nhân hóa việc học, giúp học sinh vùng sâu, vùng xa tiếp cận nguồn tri thức chất lượng và tạo ra nhiều phương pháp học tập mới. Tuy nhiên, công nghệ này cũng có thể đưa ra thông tin sai lệch, cung cấp nội dung không phù hợp với lứa tuổi hoặc bị lợi dụng để tạo hình ảnh, video giả phục vụ các mục đích tiêu cực.
Một trong những thách thức lớn là trẻ em thường khó phân biệt nội dung thật với nội dung do AI tạo ra. Khi các em tin rằng mọi thông tin trên màn hình đều chính xác, nguy cơ bị dẫn dắt hoặc tác động sai lệch sẽ tăng lên đáng kể.
Bên cạnh đó, dữ liệu cá nhân của trẻ cũng trở thành vấn đề đáng quan tâm. Hình ảnh, hội thoại, lịch sử tìm kiếm hay thói quen sử dụng internet đều có thể trở thành dữ liệu đầu vào của các hệ thống AI, trong khi việc xác định giới hạn thu thập, sử dụng và trách nhiệm bảo vệ vẫn còn nhiều khoảng trống pháp lý.
Các nội dung giả mạo bằng AI cũng làm gia tăng nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư. Chỉ với những thao tác đơn giản, hình ảnh, khuôn mặt hoặc giọng nói của trẻ có thể bị sao chép và sử dụng trái mục đích, gây tổn thương tâm lý kéo dài nếu bị phát tán trên không gian mạng.
Theo nhiều chuyên gia, không chỉ Việt Nam mà nhiều quốc gia cũng đang tìm cách hoàn thiện các quy định để thích ứng với sự phát triển của AI. Trong khi công nghệ liên tục tạo ra những tình huống chưa từng có tiền lệ, quá trình xây dựng pháp luật luôn cần thời gian để nghiên cứu và đánh giá tác động.
Bởi vậy, việc bảo vệ trẻ em trong kỷ nguyên AI không chỉ dừng ở việc sửa đổi một số quy định hiện hành mà cần một cách tiếp cận mới, đặt quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em làm trung tâm. Khi pháp luật theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ, môi trường số mới có thể trở nên an toàn hơn đối với thế hệ tương lai.
Mộc Linh (tổng hợp)
