Thanh Hóa đang khai thác giá trị của tín ngưỡng thờ Mẫu thông qua bảo tồn hệ thống đền phủ, nghi lễ và các thực hành văn hóa truyền thống, qua đó tạo thêm nền tảng phát triển du lịch văn hóa – tín ngưỡng gắn với bản sắc địa phương.
- Ung thư phổi có thể lan đến nhiều cơ quan khi bệnh tiến triển
- Khởi tố kẻ đánh, ném bé gái xuống giếng vì món nợ và chiếc xe
- Nữ tổng giám đốc Tâm Lộc Phát bị truy tố vì chiếm đoạt gần 1.380 tỷ đồng
Thanh Hóa sở hữu hệ thống di sản vật thể và phi vật thể phong phú, trong đó tín ngưỡng thờ Mẫu ngày càng trở thành điểm nhấn thu hút du khách đến hành hương, tham quan và tìm hiểu văn hóa.
Việc Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại từ ngày 01/12/2016 tại Ethiopia tiếp tục tạo thêm cơ sở để địa phương phát huy giá trị loại hình di sản này.
Bên cạnh các điểm đến quen thuộc như Thành Nhà Hồ, Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh hay biển Sầm Sơn, nhiều đền, phủ gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu đang góp phần mở rộng không gian trải nghiệm cho du khách.
Hệ thống nghi lễ, hát văn, trang phục và phong tục truyền thống được lưu giữ tại các điểm thờ tự tạo nên nguồn tài nguyên văn hóa đặc sắc, có khả năng hình thành những sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng nếu được khai thác phù hợp.
Phát triển du lịch từ di sản đồng thời đặt ra yêu cầu cân bằng giữa bảo tồn và khai thác. Từ thực tế đó, Viện Nghiên cứu Ứng dụng văn hóa truyền thống và Kiến trúc xây dựng Việt Nam đã thực hiện công trình khảo cứu “Tín ngưỡng thờ Mẫu trên địa bàn Thanh Hóa – Bản sắc và giải pháp phục vụ phát triển du lịch”, hệ thống hóa tư liệu về lịch sử hình thành, nghi lễ, hát văn, trang phục cùng không gian thực hành tín ngưỡng, đồng thời đề xuất các cơ sở khoa học phục vụ việc phát huy giá trị văn hóa trong phát triển du lịch.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà nghiên cứu văn hóa nghệ thuật Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, việc UNESCO ghi danh tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt đã khẳng định sức sống của văn hóa truyền thống trong đời sống đương đại. Ông cho rằng: “Việc nghiên cứu, sưu tầm và xuất bản các công trình về thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu ở Thanh Hóa có ý nghĩa thiết thực đối với công tác bảo tồn di sản.
Những kết quả nghiên cứu cũng tạo thêm cơ sở khoa học để phát huy các giá trị văn hóa phục vụ phát triển du lịch tâm linh. Bên cạnh đó, việc lan tỏa các giá trị tốt đẹp của tín ngưỡng thờ Mẫu sẽ củng cố nền tảng tinh thần của xã hội, gìn giữ bản sắc dân tộc và tạo thêm động lực cho phát triển văn hóa, du lịch tại xứ Thanh”.
Nhóm nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Ứng dụng văn hóa truyền thống và Kiến trúc xây dựng Việt Nam cũng tập trung nhận diện đầy đủ các yếu tố cấu thành di sản. Theo nhà nghiên cứu văn hóa Hà Huy Tâm, đề tài nghiên cứu đã hệ thống hóa tư liệu về nghi lễ, trang phục, hát văn cùng các giá trị văn hóa liên quan để giúp nhìn nhận toàn diện hơn diện mạo tín ngưỡng thờ Mẫu trên địa bàn tỉnh.
Qua khảo sát, nhóm nghiên cứu nhận thấy bên cạnh những giá trị truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ, hoạt động thực hành tín ngưỡng hiện nay cũng xuất hiện một số biểu hiện xa rời bản sắc vốn có. Theo nhà nghiên cứu Hà Huy Tâm, đây là vấn đề cần được định hướng và chấn chỉnh kịp thời để bảo đảm sự trong sáng của di sản, trong đó việc gìn giữ nghi lễ truyền thống, hát văn, trang phục và không gian thực hành tín ngưỡng là nền tảng để xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa có chiều sâu.
Theo Nhà văn, Tiến sĩ Nghệ thuật học Lê Ngọc Minh, tín ngưỡng thờ Mẫu có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế – xã hội và du lịch của Thanh Hóa. Ông cho rằng nếu được bảo tồn và khai thác đúng hướng, các không gian thực hành tín ngưỡng sẽ trở thành động lực thúc đẩy du lịch văn hóa tâm linh và tạo thêm cơ hội phát triển cho địa phương.
Từ kết quả khảo sát, Tiến sĩ Lê Ngọc Minh cho biết các điểm di tích như Đền Sòng, Phủ Na và Đền Cô Bơ đang thu hút đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh. Lượng khách hành hương tăng qua các mùa lễ hội đã góp phần tạo nguồn lực tu bổ di tích, cải thiện hạ tầng giao thông, đầu tư các công trình phục vụ dân sinh, đồng thời tạo điều kiện kết nối với những điểm đến như biển Sầm Sơn, Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh và nhiều danh thắng khác để hình thành các tuyến du lịch kết hợp giữa văn hóa tâm linh, sinh thái và nghỉ dưỡng.
Cùng với những cơ hội phát triển, các nhà nghiên cứu đều nhấn mạnh yêu cầu giữ gìn bản sắc của di sản để tránh nguy cơ thương mại hóa hoặc làm biến dạng không gian văn hóa truyền thống. Theo Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phi, Viện trưởng Nghiên cứu ứng dụng văn hóa truyền thống và kiến trúc xây dựng Việt Nam, việc khai thác giá trị tín ngưỡng thờ Mẫu phải luôn gắn với công tác bảo tồn nhằm phát huy hiệu quả nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển du lịch.
Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phi khẳng định: “Việc phát huy giá trị tín ngưỡng thờ Mẫu cần hướng đến mục tiêu quảng bá hình ảnh văn hóa của địa phương, tạo thêm động lực cho phát triển du lịch và kinh tế, đồng thời gìn giữ những giá trị văn hóa của dân tộc cho các thế hệ sau. Đây cũng là hướng đi giúp các sản phẩm du lịch văn hóa tạo được dấu ấn riêng trong bối cảnh nhiều địa phương đang khai thác lợi thế từ di sản”.
Hoàng Lan (Tổng hợp)
