Ông Võ Hữu Thanh, 42 tuổi, ở Lào Cai, gửi câu hỏi về lý do nam giới dễ mắc ung thư vòm họng hơn nữ giới, và đằng sau đó là một căn bệnh thường bị nhầm với cơn viêm họng thông thường cho đến khi đã muộn.
- Thái Nguyên trao giải cuộc thi lan tỏa văn hóa đọc cho học sinh
- Nữ sinh Đại học Vinh vượt qua sự rụt rè để bước tới Chung khảo Hoa hậu
- Mỹ tuyên bố đánh mạnh Iran nhưng quyết định cuối cùng vẫn chưa có
Ông Thanh không phải người đầu tiên đặt câu hỏi này, và cũng sẽ không phải người cuối cùng. Ung thư vòm họng, một trong những loại ung thư vùng đầu cổ phổ biến ở Đông Nam Á, vẫn mang một sự bất cân xứng khó gọi tên: nó chọn nam giới nhiều hơn nữ giới.
Theo Globocan 2012, trong hơn 68.000 ca bệnh được ghi nhận tại khu vực, nam giới chiếm 71%, gấp 2,5 lần nữ giới. Không có gì bí ẩn trong con số ấy, chỉ là những thói quen đã quá quen: điếu thuốc, chén rượu, một khoang miệng ít được chăm sóc, và virus HPV âm thầm cư trú lâu hơn trong cơ thể đàn ông.
Cơ thể nam giới đào thải HPV chậm hơn cơ thể nữ giới. Và trong khi y học đã có cách tầm soát nhiều loại ung thư, xét nghiệm HPV dành riêng cho nam giới vẫn là điều chưa xuất hiện. Đó là khoảng lặng mà câu hỏi của ông Thanh chạm tới, dù có thể ông không biết mình đang chạm vào nó.
Căn bệnh này còn có một cách tồn tại kín đáo khác: nó giả trang thành viêm họng, viêm xoang, những cơn khó chịu mà ai cũng từng bỏ qua. Bảy trong mười người bệnh chỉ nhận ra sự thật khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, khi cánh cửa điều trị đã hẹp lại.
Số ca ung thư, trong đó có ung thư hầu họng, vẫn đang tăng, cùng với số người không qua khỏi. Nhưng có một nửa của câu chuyện thuộc về khả năng phòng tránh: các nghiên cứu cho thấy khoảng 50% ca ung thư có thể ngăn được, bằng vận động đều đặn, từ bỏ thuốc lá, bớt rượu bia, và một mũi vaccine đến đúng lúc.
Ở Mỹ, một nghiên cứu theo dõi giai đoạn 2001-2018 đã ghi nhận điều đó thành sự thật: tỷ lệ ung thư liên quan HPV ở người trẻ được tiêm vaccine thấp hơn hẳn so với những người ở thời kỳ chưa có vaccine.
Tại Việt Nam, vaccine Gardasil 9 phòng được 9 type HPV nguy cơ cao, trong đó có các type liên quan ung thư hầu họng như 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58, cùng hai type 6 và 11 gây sùi mào gà. Vaccine dành cho cả nam và nữ, từ 9 đến 45 tuổi, hiệu quả bảo vệ trên 90%.
Người từng nhiễm một type HPV vẫn có lý do để tiêm: mũi vaccine bảo vệ trước những type chưa nhiễm, và giữ cho type virus cũ không quay lại sau khi cơ thể đã đào thải nó. Ở tuổi 42, ông Thanh vẫn còn trong độ tuổi được chỉ định, với lịch ba mũi trải đều trong sáu tháng.
Điều còn lại nằm ở những việc nhỏ, dễ bị trì hoãn nhất: không thuốc lá, hạn chế rượu bia, giữ vệ sinh răng miệng, ăn uống đủ chất, quan hệ tình dục an toàn. Và một điều quan trọng hơn cả, đi khám ngay khi cơ thể lên tiếng, thay vì chờ nó im lặng trở lại.
Phạm Mai (tổng hợp)
