TP HCM – Những người chăm sóc bệnh nhân ung thư tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định được hướng dẫn nhận diện căng thẳng, chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần để có thể đồng hành lâu dài với người bệnh.
- Bảo mẫu TPHCM thừa nhận đánh hai bé 2 tuổi bằng dây thun
- Nghệ An lắp camera “trói” nạn tái chiếm vỉa hè, lòng đường
- Khói từ lò hơi khiến Mía đường 333 chịu phạt nặng
Chiều 7/8, khoảng 40 bệnh nhân ung thư cùng thân nhân tham dự chương trình “Cùng vững bước – Đồng hành cùng người bệnh ung thư và người chăm sóc” do Bệnh viện Nhân dân Gia Định phối hợp Trạm Tâm lý Tâm Nhung tổ chức. Đây là dịp để những người vốn chỉ tập trung vào tình trạng của người bệnh nhìn lại những dấu hiệu quá tải mà chính mình đang trải qua.
Vợ mắc ung thư, mỗi tháng có thời điểm chi phí điều trị gần 100 triệu đồng, anh Sang vừa đi làm vừa chăm sóc vợ trong gần một năm. Áp lực kéo dài khiến anh đau lưng, mệt mỏi nhưng thay vì nghỉ ngơi hay tìm kiếm hỗ trợ, anh chỉ dùng tay đấm mạnh vào chỗ đau rồi tiếp tục công việc.
“Tôi quên hẳn bản thân, đâu nghĩ gì cho mình, cứ lao đầu vào làm, việc gì tốt cho vợ thì làm”, anh Sang nói. Hai vợ chồng gần như tự chăm sóc nhau vì con đang ở nước ngoài, trong khi các khoản chi cho điều trị ngày càng tạo thêm sức ép lên cuộc sống gia đình.
Có lúc anh Sang nghĩ nếu bản thân đổ bệnh thì không biết phải xoay xở ra sao, nhưng ý nghĩ ấy nhanh chóng bị gạt sang một bên bởi việc chăm vợ vẫn là ưu tiên trước mắt. Tại chương trình, anh lần đầu được hướng dẫn nhận biết căng thẳng và nguy cơ kiệt sức, đồng thời học các động tác massage cùng bài tập thở nhẹ nhàng để thay đổi cách đối phó với những cơn đau.
Một người chăm sóc khác, hơn 30 tuổi, đang một mình lo cho cha, mẹ và dì ruột đều mắc bệnh mạn tính. Mỗi người có lịch khám, thuốc men và nhu cầu sinh hoạt riêng, khiến anh vừa phải đưa người thân đến bệnh viện, mua thuốc, xoay xở công việc vừa gánh áp lực kinh tế mà không có người san sẻ.
Khi ở bệnh viện nhiều, công việc bị ảnh hưởng; lúc tập trung làm việc, anh lại cảm thấy áy náy vì không có mặt bên gia đình. Vòng lặp ấy kéo dài khiến lo âu và căng thẳng trở thành một phần của đời sống, trong khi nhu cầu nghỉ ngơi và chăm sóc bản thân ngày càng bị đẩy xuống phía sau.
Thạc sĩ tâm lý Hồ Hoàng Phương cho biết người chăm sóc bệnh nhân dài ngày thường không nhận diện rõ tình trạng quá tải của mình. Họ có thể chỉ nghĩ rằng mình đang “mệt”, “đuối” hoặc cố thêm một chút là ổn, trong khi những dấu hiệu cảnh báo đã xuất hiện liên tục.
Áp lực càng lớn khi một người phải cùng lúc theo sát quá trình điều trị, lo tài chính, duy trì công việc và quán xuyến gia đình. Theo phân tích năm 2022 trên 35 nghiên cứu tại 18 quốc gia với 11.396 người chăm sóc bệnh nhân ung thư, hơn 42% có triệu chứng trầm cảm; các tác giả đề xuất sàng lọc sức khỏe tâm thần định kỳ và tăng cường hỗ trợ tâm lý cho nhóm này.
Báo cáo tình trạng ung thư toàn cầu 2026 của Tổ chức Y tế Thế giới cũng cho thấy gần như tất cả người chăm sóc đều cảm nhận gánh nặng, trong đó có áp lực từ công việc chăm sóc không lương và sự cô lập xã hội. Tại Việt Nam, một nghiên cứu về chi phí điều trị ung thư ghi nhận 56,9% hộ gia đình chịu mức chi tiêu y tế thảm họa theo ngưỡng 50% thu nhập, còn 37,4% bị đẩy vào tình trạng đói nghèo.
Những áp lực ấy có thể biểu hiện bằng đau đầu, đau mỏi vai gáy, tê bì tay chân hoặc đau thắt lưng; thiếu ngủ kéo dài cũng khiến cơ thể suy kiệt. Về tâm lý, người chăm sóc dễ gặp lo âu, mất ngủ, cáu gắt, khó kiểm soát cảm xúc hoặc cảm giác tội lỗi vì cho rằng mình chưa làm đủ cho người thân.
“Họ quan tâm hôm nay người bệnh ăn được bao nhiêu, ngủ thế nào, đau ở đâu, bệnh có chuyển biến không. Nhưng lại bỏ qua việc mình đang đau đầu, tức ngực, hụt hơi hay mất ngủ”, bà Phương nói. Với những người thường xuyên bê đỡ hoặc di chuyển bệnh nhân, các cơn đau cũng có thể liên quan đến gắng sức thể chất.
TS.BS Võ Hồng Minh Công, Phó giám đốc Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cho biết Khoa Ung bướu tiếp nhận hơn 100 bệnh nhân mỗi ngày. Với các trường hợp phải điều trị dài hạn, tác động của bệnh không chỉ dừng ở người mắc bệnh mà còn lan sang sức khỏe, tâm lý và công việc của cả gia đình.
“Điều trị không phải chỉ thuốc men chuyên môn mà cần kết hợp thuốc với tinh thần”, bác sĩ Công nói. Theo ông, khi bệnh nhân và thân nhân cùng duy trì tinh thần thoải mái, lạc quan và đồng hành chặt chẽ, hiệu quả của phác đồ điều trị sẽ được nâng cao.
Bệnh viện Nhân dân Gia Định đang triển khai công tác xã hội lâm sàng kết hợp hỗ trợ tâm lý nhằm chăm sóc cả bệnh nhân và người đồng hành. Mô hình này dự kiến được mở rộng sang những khoa có bệnh nhân điều trị lâu dài như Nhi khoa, Lão khoa và Lọc thận.
Theo bà Phương, người chăm sóc không nên đợi đến khi kiệt sức mới tìm kiếm sự trợ giúp. Khi mất ngủ kéo dài, thường xuyên lo âu, cáu gắt, đau nhức cơ thể hoặc cảm thấy bế tắc, họ có thể chia sẻ với người thân, nhờ người khác thay mình chăm bệnh trong một khoảng thời gian hoặc chủ động tìm đến chuyên gia tâm lý.
“Phải tự chăm sóc bản thân như cách chăm sóc người bệnh. Chỉ khi bản thân ổn định, người chăm sóc mới có thể tiếp tục đồng hành lâu dài”, bà nói.
An Nhiên (tổng hợp)
