Bốn vụ án liên quan hoạt động tái chế, xử lý chất thải tại Thanh Hóa bị khởi tố, cho thấy các cơ sở gây ô nhiễm có thể đối diện trách nhiệm hình sự khi hành vi đạt ngưỡng luật định.
- Đất nền, căn hộ đồng loạt giảm giá
- Huấn Hoa Hồng bị khởi tố, dấu hỏi từ dòng tiền từ thiện
- Từ các vụ bắt giữ nhỏ lẻ, Công an Thanh Hóa mở rộng điều tra
Theo Công an tỉnh Thanh Hóa, lực lượng chức năng đã phát hiện, xử lý nhiều vụ việc liên quan hoạt động tái chế, xử lý chất thải, trong đó khởi tố 4 vụ án về hành vi gây ô nhiễm môi trường. Riêng tại xã Tân Ninh xảy ra 3 vụ án liên quan hoạt động giặt, tái chế bao bì phế liệu tự phát.
Các cơ sở sản xuất không bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường được xác định gây ô nhiễm đất, nguồn nước, ảnh hưởng đến đời sống và sức khỏe người dân. Việc các cơ sở sản xuất phân tán trong khu dân cư cũng gây khó khăn cho công tác kiểm tra, thu gom, xử lý chất thải và khắc phục hậu quả.
Hiện các vụ án đang được cơ quan chức năng tiếp tục điều tra. Những vụ việc này cho thấy hoạt động sản xuất, tái chế tự phát nếu không đáp ứng yêu cầu về môi trường có thể dẫn đến các hậu quả pháp lý nghiêm trọng.
Ngưỡng nào có thể bị xử lý hình sự?
Không phải mọi hành vi xả thải trái quy định đều bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tùy tính chất, quy mô và hậu quả, hành vi vi phạm có thể bị xử phạt hành chính, buộc dừng hoạt động, khắc phục ô nhiễm hoặc bồi thường thiệt hại.
Ranh giới xử lý hình sự được xác định theo Điều 235 Bộ luật Hình sự, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 86/2025/QH15. Điều luật quy định các ngưỡng liên quan đến khối lượng chất thải nguy hại, chất thải rắn thông thường, lưu lượng nước thải, khí thải, mức độ vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường và hậu quả của hành vi.
Một số trường hợp có khối lượng hoặc lưu lượng thấp hơn vẫn có thể bị xử lý hình sự nếu người vi phạm trước đó đã bị xử phạt hành chính hoặc kết án về hành vi này, chưa được xóa án tích nhưng tiếp tục vi phạm.
Theo quy định được nêu trong bài viết, người chôn, lấp, đổ hoặc thải trái pháp luật từ 3.000 kg đến dưới 10.000 kg chất thải nguy hại thông thường có thể thuộc khung cơ bản của tội gây ô nhiễm môi trường. Đối với chất thải rắn thông thường, ngưỡng xử lý hình sự trong trường hợp chưa có tiền sự, tiền án về hành vi này được xác định từ 100.000 kg đến dưới 200.000 kg.
Cá nhân phạm tội theo Điều 235 Bộ luật Hình sự có thể bị phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 6 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 2-7 năm, tùy tính chất, quy mô và hậu quả. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1-5 năm.
Trách nhiệm không chỉ thuộc người trực tiếp xả thải
Trong hoạt động của một cơ sở sản xuất, trách nhiệm pháp lý không nhất thiết chỉ đặt ra đối với người trực tiếp vận hành thiết bị hoặc đổ chất thải ra môi trường. Cơ quan điều tra sẽ làm rõ vai trò của những người tổ chức, chỉ đạo, quyết định phương thức xử lý chất thải hoặc biết hoạt động gây ô nhiễm nhưng vẫn yêu cầu tiếp tục sản xuất.
Việc xác định trách nhiệm phải dựa trên hành vi, lỗi và mối quan hệ giữa hành vi với hậu quả xảy ra. Với cơ sở hoạt động dưới hình thức hộ kinh doanh, trách nhiệm hình sự có thể được xem xét đối với cá nhân có hành vi phạm tội.
Đối với doanh nghiệp là pháp nhân thương mại, ngoài trách nhiệm của cá nhân liên quan, pháp nhân cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Bộ luật Hình sự. Pháp nhân thương mại phạm tội gây ô nhiễm môi trường có thể bị phạt từ 6-40 tỷ đồng.
Tùy trường hợp, pháp nhân còn có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn. Việc bị xử lý hình sự cũng không loại trừ trách nhiệm khắc phục hậu quả, phục hồi môi trường và bồi thường thiệt hại cho tổ chức, cá nhân bị ảnh hưởng.
Các vụ việc tại Thanh Hóa đặt ra yêu cầu đối với những cơ sở sản xuất, tái chế hoạt động tự phát hoặc nằm xen kẽ trong khu dân cư phải tuân thủ đầy đủ quy định về bảo vệ môi trường. Quy mô nhỏ, hoạt động theo hộ gia đình hay trong làng nghề không phải căn cứ để được miễn nghĩa vụ bảo vệ môi trường.
Trước khi hoạt động, các cơ sở cần hoàn thiện đầy đủ những yêu cầu theo quy định pháp luật, đồng thời kiểm soát việc phát sinh và xử lý chất thải trong quá trình sản xuất.
Thiên An (tổng hợp)
