Giữa vùng chè Tân Cương xanh mát, Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải tạo dấu ấn bằng cách đưa nhà sàn, văn hóa Tày, sản xuất nông nghiệp và đời sống cộng đồng vào cùng một không gian du lịch.
- Xe đầu kéo lao khỏi đường, tài xế tử vong trên đèo Kim Quy
- Bắt tạm giam 8 người lừa đảo bán ‘thuốc nam gia truyền’ chữa khối u
- Hải Phòng thông báo tìm chủ cá thể khỉ 12 kg đi lạc
Không bắt đầu từ những công trình hiện đại, Thái Hải giữ lại những ngôi nhà sàn truyền thống, khu rừng xanh và nhịp sống của cộng đồng người Tày làm nền tảng cho trải nghiệm. Từ không gian ấy, du khách có thể tìm hiểu phong tục, ẩm thực, nghề thủ công, sản xuất nông nghiệp và những sinh hoạt vốn thuộc về đời sống thường ngày.
Năm 2022, Thái Hải được Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO, nay là UN Tourism) công nhận trong danh sách “Best Tourism Villages” gồm 32 làng của 22 quốc gia. Danh hiệu này đưa Thái Hải trở thành đại diện duy nhất của Việt Nam trong danh sách năm đó, đồng thời ghi nhận cách một cộng đồng nông thôn gìn giữ văn hóa và cảnh quan để phát triển du lịch.
Tại Thái Hải, hệ thống nhà sàn nằm giữa cây xanh, đồi núi và mặt nước tạo nên không gian đặc trưng của một làng Tày. Theo giới thiệu của UN Tourism, khu làng có khoảng 20ha không gian rừng xanh với hơn 30 ngôi nhà sàn truyền thống, nơi nhiều thế hệ người Tày cùng sinh sống và duy trì ngôn ngữ, phong tục, nghi lễ, trang phục cùng những giá trị văn hóa truyền thống.
Những ngôi nhà sàn ở đây không chỉ được giữ lại như hiện vật để khách tham quan. Chúng vẫn gắn với đời sống cộng đồng, trở thành nơi lưu trú, sinh hoạt và trải nghiệm văn hóa. Du khách có thể thưởng thức món ăn truyền thống, tìm hiểu nghề thủ công, tham gia các hoạt động sản xuất và quan sát cách những giá trị văn hóa được tiếp nối trong đời sống.
Cách tổ chức ấy tạo nên sự khác biệt của Thái Hải so với một khu nghỉ dưỡng được xây dựng mới. Người dân không đứng ngoài hoạt động du lịch để trình diễn văn hóa, mà trực tiếp tham gia tạo nên trải nghiệm. Những gì du khách nhìn thấy cũng chính là một phần không gian sống mà cộng đồng đang gìn giữ.
Đây là một trong những yếu tố được UN Tourism xem xét khi lựa chọn các “Best Tourism Villages”. Chương trình hướng tới những vùng nông thôn biết khai thác tiềm năng du lịch nhưng vẫn bảo vệ cảnh quan, văn hóa, tri thức địa phương và tạo sinh kế cho cộng đồng.
Ở Thái Hải, bảo tồn vì thế không tách khỏi phát triển. Tiếng nói, trang phục, món ăn, phong tục, nghi lễ, nghề truyền thống và các hoạt động cộng đồng được duy trì trong đời sống rồi mở ra cho du khách cùng trải nghiệm. Giá trị văn hóa không được đặt riêng trong một không gian trưng bày mà tiếp tục hiện diện qua những hoạt động diễn ra hằng ngày.
Theo UN Tourism, Thái Hải tổ chức các lễ hội tinh thần truyền thống và sử dụng những người am hiểu văn hóa, ngôn ngữ địa phương để hướng dẫn du khách. Các nhà sàn được duy trì làm nơi lưu trú, giúp người đến đây có thêm cơ hội tìm hiểu về ẩm thực Tày, sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và nghề thủ công.
Từ đó, trải nghiệm ở Thái Hải không chỉ dừng ở việc ngắm cảnh. Một chuyến đi có thể bắt đầu từ căn nhà sàn, tiếp nối bằng bữa ăn mang hương vị địa phương, một hoạt động sản xuất nông nghiệp hoặc tìm hiểu nghề thủ công, rồi trở về với không gian sinh hoạt của cộng đồng.
Một nét khác trong mô hình của Thái Hải là sự kết hợp giữa du lịch và sản xuất nông nghiệp. Theo UN Tourism, làng áp dụng mô hình VAC gồm vườn, ao, chuồng trong tổ chức sản xuất, vừa tạo nguồn thực phẩm tại chỗ vừa mở ra cơ hội để du khách quan sát, tìm hiểu và tham gia vào những hoạt động nông nghiệp truyền thống.
Từ hệ sinh thái ấy, Thái Hải hình thành chuỗi sản phẩm gồm tham quan nhà sàn, tìm hiểu văn hóa Tày, lưu trú homestay, thưởng thức ẩm thực, trải nghiệm sản xuất nông nghiệp, khám phá cảnh quan và tham gia các hoạt động cộng đồng. Những yếu tố vốn có của địa phương được kết nối thay vì khai thác riêng lẻ.
Cách làm này cũng cho thấy một hướng tiếp cận của du lịch xanh: gia tăng giá trị từ những tài nguyên đang hiện hữu thay vì phụ thuộc vào việc xây dựng thêm nhiều công trình. Cây xanh, nhà sàn, văn hóa, ẩm thực, nông nghiệp và con người cùng tạo thành một sản phẩm du lịch có tính liên kết.
Trong bối cảnh nhiều vùng nông thôn chịu tác động của quá trình đô thị hóa, việc giữ được không gian sinh thái và văn hóa truyền thống có thêm một ý nghĩa khác. Khi du lịch tạo ra sinh kế, những giá trị vốn có của cộng đồng cũng có thêm điều kiện để được duy trì trong đời sống.
Ngày 20/12/2022, UN Tourism công bố danh sách “Best Tourism Villages” năm 2022. Thái Hải nằm trong số 32 làng được lựa chọn từ 136 hồ sơ của 57 quốc gia thành viên.
“Best Tourism Villages” là chương trình hướng tới phát triển du lịch nông thôn gắn với bảo tồn văn hóa, cảnh quan, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho cộng đồng. Vì vậy, danh hiệu “Làng du lịch tốt nhất thế giới” cần được hiểu là sự công nhận thuộc chương trình này, không phải một bảng xếp hạng mà Thái Hải đứng ở vị trí số một. Năm 2022, 32 làng tại 22 quốc gia cùng được công nhận.
Dấu ấn quốc tế ấy tiếp tục được nối dài bằng những ghi nhận trong nước và khu vực. Theo Cổng thông tin điện tử tỉnh Thái Nguyên, tháng 01/2025, sản phẩm “Du lịch văn hóa dân tộc Tày, Bản làng Thái Hải” được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia; khu bảo tồn cũng nhận Giải thưởng Homestay ASEAN.
Những ghi nhận này đặt Thái Hải trong một câu chuyện rộng hơn về du lịch cộng đồng, nơi giá trị của một điểm đến không chỉ nằm ở cảnh quan mà còn ở cách cộng đồng duy trì không gian sống, văn hóa và sinh kế. Danh hiệu quốc tế vì thế là một dấu mốc, còn việc giữ được những giá trị tạo nên dấu mốc ấy mới là phần việc diễn ra mỗi ngày.
Cách trung tâm thành phố Thái Nguyên không xa, Thái Hải vẫn giữ được cảm giác tách khỏi nhịp sống đô thị khi du khách bước qua những ngôi nhà sàn, khu vườn và khoảng xanh của làng. Không gian ấy đưa những điều quen thuộc của đời sống người Tày trở thành một phần của hành trình khám phá.
Từ một vùng đất miền núi của Thái Nguyên, câu chuyện về nhà sàn và văn hóa Tày được đưa đến với du khách trong nước và quốc tế bằng chính những giá trị sẵn có. Một bữa cơm, một ngôi nhà, một khu vườn, một nghề truyền thống hay một sinh hoạt cộng đồng đều có thể trở thành điểm chạm nếu được gìn giữ và tổ chức phù hợp.
Trong bức tranh du lịch xanh, Thái Hải vì thế hiện lên không chỉ như một điểm đến để tham quan. Đó còn là câu chuyện về một cộng đồng giữ lại không gian văn hóa, tạo sinh kế từ tài nguyên bản địa và tiếp tục đưa những giá trị ấy vào đời sống du lịch.
Sau dấu ấn “Làng du lịch tốt nhất thế giới” năm 2022, hành trình của Thái Hải vẫn nằm ở việc cân bằng giữa bảo tồn và phát triển. Khi nhà sàn vẫn là nơi có người sống, văn hóa Tày vẫn hiện diện trong sinh hoạt và cảnh quan vẫn giữ được khoảng xanh vốn có, danh hiệu không chỉ nằm lại ở một dấu mốc, mà tiếp tục được nối bằng đời sống của chính cộng đồng nơi đây.
Thiên An (tổng hợp)
