Cảm lạnh: Cháo, nước tía tô có thực sự giúp giải cảm?

Tía tô thường được dùng trong y học cổ truyền để hỗ trợ giải cảm khi ớn lạnh, nghẹt mũi, đau đầu. Tuy nhiên, không phải ai cũng phù hợp với cách sử dụng này.

Tía tô là loại rau gia vị quen thuộc trong bữa ăn của người Việt, đồng thời được sử dụng làm vị thuốc trong y học cổ truyền. Dù vậy, hiệu quả và mức độ an toàn của loại lá này còn phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe, cách dùng và liều lượng.

Bác sĩ chuyên khoa 1 Bùi Thị Yến Nhi, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – cơ sở 3, cho biết theo lý luận y học cổ truyền, lá tía tô còn gọi là tô diệp, có vị cay, tính ôn, quy vào kinh phế và tỳ, có công năng giải biểu tán hàn, hành khí, hòa vị.

“Lá tía tô thường được dùng trong trường hợp cảm mạo phong hàn, biểu hiện như sợ lạnh, nghẹt mũi, chảy nước mũi trong, đau đầu, ho nhẹ, ít hoặc không ra mồ hôi. Khi kèm đầy bụng, buồn nôn hoặc ăn uống kém, tía tô cũng được sử dụng theo hướng hành khí, hòa vị”, bác sĩ Yến Nhi chia sẻ.

Một trong những cách sử dụng tía tô phổ biến là nấu cháo ăn khi còn ấm nóng. Món ăn này có thể kết hợp lá tía tô với gừng và hành, phù hợp với người muốn dùng thực phẩm dễ ăn khi cảm thấy mệt mỏi.

Để nấu cháo tía tô, có thể chuẩn bị khoảng 30g gạo tẻ, 8g lá tía tô tươi, 3 lát gừng, 3 củ hành nhỏ, một ít muối và lượng nước vừa đủ. Gạo vo sạch rồi nấu nhừ thành cháo. Tía tô rửa sạch, thái nhỏ; hành thái nhỏ, gừng thái sợi. Khi cháo chín, cho gừng vào nấu thêm vài phút, sau đó tắt bếp, thêm hành và tía tô, khuấy đều rồi nêm nhạt vừa ăn. Không nên đun tía tô quá lâu vì các thành phần tạo mùi thơm của lá dễ bay hơi khi gia nhiệt kéo dài.

Ngoài nấu cháo, tía tô có thể được dùng như rau gia vị trong bữa ăn hằng ngày. Lá tươi có thể ăn kèm bún, phở, gỏi, rau sống hoặc thái nhỏ để thêm vào canh, món om, trứng chiên; cũng có thể dùng cùng cá, thịt và các món cuốn.

Tía tô còn có thể được hãm với vài lát gừng để tạo thành thức uống ấm. Tuy nhiên, không nên mặc định nước tía tô có tác dụng giải độc, giảm cân hoặc phòng bệnh khi chưa có đủ bằng chứng khoa học phù hợp.

Theo bác sĩ Yến Nhi, cần phân biệt việc dùng tía tô với lượng thông thường như rau gia vị và sử dụng với mục đích làm thuốc. Tía tô đã có lịch sử sử dụng lâu đời trong ẩm thực ở nhiều nước châu Á, nhưng dữ liệu lâm sàng về độ an toàn khi dùng lá tía tô liều cao trong thời gian dài ở người hiện còn hạn chế. Vì vậy, không nên tự ý uống nước sắc, nước ép hoặc các chế phẩm tía tô đậm đặc liên tục trong nhiều tuần, nhiều tháng để phòng ngừa hay điều trị bệnh.

Người từng có phản ứng dị ứng với tía tô hoặc các sản phẩm từ loại lá này cần tránh sử dụng. Phụ nữ mang thai, người đang cho con bú, trẻ nhỏ, người mắc bệnh gan, thận hoặc đang dùng thuốc điều trị không nhất thiết phải kiêng tía tô khi ăn với lượng thông thường, nhưng cần thận trọng nếu muốn sử dụng lượng lớn, kéo dài hoặc dùng chế phẩm cô đặc do dữ liệu về độ an toàn và tương tác thuốc ở các nhóm này chưa đầy đủ.

Theo quan niệm y học cổ truyền, tía tô có tính ôn, chủ yếu được dùng trong trường hợp cảm mạo phong hàn. Người đang sốt cao, khát nhiều, họng đỏ đau rõ, ra nhiều mồ hôi hoặc có dấu hiệu mất nước không nên tự ý dùng nhiều tía tô, gừng và hành nhằm làm ra thêm mồ hôi. Hướng dẫn điều trị cảm mạo của Bộ Y tế cũng lưu ý việc sử dụng pháp giải biểu quá mức có thể làm hao tổn tân dịch. Do đó, không nên áp dụng cùng một cách “giải cảm” cho mọi trường hợp.

Các nghiên cứu hiện đại đã khảo sát nhiều thành phần và hoạt tính sinh học của tía tô, nhưng phần lớn bằng chứng vẫn ở mức tiền lâm sàng. Hiện chưa đủ cơ sở để khẳng định việc sử dụng riêng lá tía tô có thể điều trị cảm lạnh hoặc cúm.

Tía tô vì vậy nên được nhìn nhận vừa là loại rau gia vị quen thuộc, vừa là vị thuốc có cách sử dụng cụ thể trong y học cổ truyền, chứ không phải phương pháp điều trị thay thế cho chăm sóc y tế. Nếu người bệnh sốt cao, khó thở, đau ngực, mệt nhiều, ho tăng dần hoặc triệu chứng kéo dài, cần đi khám để được đánh giá nguyên nhân và hướng xử trí phù hợp.

Thiên An (tổng hợp)