Tại xã Hợp Minh, tỉnh Nghệ An, làng nghề chế biến lươn Phan Thanh đang tạo sinh kế cho người dân và đưa đặc sản địa phương đến nhiều thị trường với doanh thu ước đạt 350–400 tỷ đồng mỗi năm.
- Tiếng Then và đàn Tính nối dài mạch nguồn di sản
- Chủ trường mầm non lĩnh án chung thân vì pha sơn vào thức ăn của trẻ
- Hai người Hải Phòng bị khởi tố rửa tiền sau khi sang Campuchia
Từ nghề bắt lươn đồng truyền thống, người dân đã chuyển sang chế biến sâu, hình thành chuỗi sản xuất với 51 hộ tham gia và sản lượng tiêu thụ bình quân 150–200 tấn mỗi tháng. Hướng đi này giúp hơn 200 lao động có việc làm thường xuyên, với thu nhập bình quân 5–6 triệu đồng mỗi người mỗi tháng.
Làng nghề nuôi và chế biến lươn Phan Thanh có lịch sử hàng chục năm, gắn với tập quán thả trúm bắt lươn đồng của người dân địa phương. Khoảng 10 năm trở lại đây, các hộ bắt đầu chú trọng chế biến sâu để nâng giá trị sản phẩm, thay vì chỉ dựa vào nguồn nguyên liệu thô; đến năm 2021, Phan Thanh chính thức được công nhận là làng nghề chế biến lươn.
Hiện có 51 hộ tham gia hoạt động sản xuất, kinh doanh tại đây, trong đó 50 hộ chuyên chế biến sâu và một hộ tập trung nuôi lươn thương phẩm. Bên cạnh việc duy trì nghề truyền thống, mô hình này tạo công việc tại chỗ cho người dân, đặc biệt là phụ nữ và người lớn tuổi.
Tại cơ sở chế biến của anh Nguyễn Minh Thao, hoạt động sản xuất diễn ra quanh năm, nhưng khối lượng công việc tăng mạnh vào thời điểm cận Tết Nguyên đán. Cơ sở thực hiện các công đoạn từ sơ chế, tẩm ướp, đóng gói đến vận chuyển, với hai dòng sản phẩm chính là lươn ướp và lươn cuộn; cả hai đều đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao.
Sản lượng của cơ sở anh Thao ước đạt 15–20 tấn mỗi năm, đem lại doanh thu khoảng 4–5 tỷ đồng. Cơ sở thường xuyên sử dụng 8–9 lao động, trả mức thu nhập bình quân 5–7 triệu đồng mỗi tháng và tuyển thêm người vào các dịp lễ, Tết để đáp ứng nhu cầu giao hàng.
Nguồn nguyên liệu được thu mua trực tiếp từ người dân trong vùng và các tỉnh, thành lân cận. Với món lươn ướp, lươn sau khi nhập về được phân loại, làm sạch rồi luộc cùng nghệ và muối; người thợ tiếp tục bỏ đầu, đuôi, nội tạng, sau đó tẩm phần thịt với nghệ tươi và các loại gia vị riêng của xứ Nghệ.
Đối với lươn cuộn, cơ sở lựa chọn lươn sống cỡ lớn, khoảng 30–40 con mỗi kg, để phi lê khi còn tươi. Phần nhân gồm thịt lợn, mộc nhĩ và rau thơm được trộn, xay nhuyễn rồi cuộn vào miếng phi lê; sản phẩm sau chế biến được đưa vào kho đông lạnh trong 2–3 giờ trước khi đóng gói và chuyển đến khách hàng.
Một trong những công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ nhất là luộc lươn và tách xương. Chị Nguyễn Thị Hoa, người làm công việc sơ chế, cho biết: “Đáng chú ý, ở công đoạn luộc và gỡ xương – phần việc đòi hỏi sự kiên nhẫn và khéo léo tuyệt đối – chủ yếu do các nữ nhân công đảm nhận. Chỉ với một chiếc móng tự chế đơn sơ, có thể gạt nhẹ để tách rời phần xương sống mà vẫn giữ nguyên vẹn dải thịt lươn vàng óng, mềm mại”.
Từ nguyên liệu ban đầu, các hộ đã phát triển thêm nhiều sản phẩm tiện lợi, nổi bật là lươn phi lê và lươn ướp sẵn. Phần thịt lươn được sơ chế giúp người tiêu dùng thuận tiện chế biến những món quen thuộc như lươn xào sả ớt, lươn om chuối đậu, lươn nướng hoặc chả cuộn.
Chị Nguyễn Thị Cúc, 45 tuổi, người gắn bó với làng nghề, chia sẻ: “Sản phẩm lươn cuộn thịt làm sẵn này cực kỳ tiện lợi cho cuộc sống bận rộn. Khách mua về chỉ việc thả vào nồi nấu chín là có ngay món ăn thơm ngon, đậm vị, vô cùng thích hợp và sang trọng để bày biện trên mâm cơm gia đình hàng ngày”.
Sự thuận tiện của sản phẩm cũng được người tiêu dùng trong tỉnh ghi nhận. Chị Nguyễn Thị Tâm, trú tại phường Vinh Phú, tỉnh Nghệ An, cho biết: “Dù là người Nghệ An nhưng ngày thường bận rộn không có thời gian gỡ xương, làm lươn. Từ ngày có lươn phi lê ướp sẵn nghệ tươi và hành tăm của Phan Thanh, việc nấu nướng nhàn hẳn. Lươn róc thịt rất khéo, miếng nào ra miếng nấy vàng óng, mềm mại. Mua về xào sả ớt hay om chuối đậu là chuẩn vị di sản quê hương, cả nhà ai cũng khen nức nở”.
Sản phẩm của Phan Thanh hiện được phân phối tại nhiều tỉnh, thành trên cả nước và từng bước tiếp cận người Việt ở nước ngoài. Việc đa dạng hóa mặt hàng, cùng với chứng nhận OCOP 3 sao dành cho lươn ướp và lươn cuộn thịt, góp phần mở rộng đầu ra cho các hộ sản xuất.
Hoạt động quảng bá cũng bắt đầu được triển khai trên nền tảng số. Mới đây, UBND xã Hợp Minh tổ chức phiên livestream giới thiệu sản phẩm của làng nghề, thu hút khoảng 6.000 người theo dõi, nhận hàng trăm bình luận và ghi nhận hàng trăm đơn hàng được chốt ngay trong phiên phát trực tiếp.
Theo số liệu thống kê, sản lượng tiêu thụ của làng nghề đạt khoảng 150–200 tấn mỗi tháng, tương đương 1.890–2.500 tấn mỗi năm. Tổng doanh thu toàn làng nghề ước đạt 350–400 tỷ đồng mỗi năm, cho thấy quy mô kinh tế được hình thành từ hoạt động chế biến đặc sản địa phương.
Ông Nguyễn Văn Chiến, Chủ tịch Hội Nông dân xã Hợp Minh, tỉnh Nghệ An, cho biết trên địa bàn có nhiều gia đình chế biến món ăn từ lươn, trong đó Phan Thanh là làng nghề nổi bật. Hội Nông dân tiếp tục đồng hành với người dân trong việc quảng bá sản phẩm qua các kênh số và sàn thương mại điện tử, hướng tới mở rộng thị trường cho thương hiệu lươn Phan Thanh.
Minh Tuấn (Tổng hợp)
