Đồng Phúc, Thái Nguyên – giữa những triền núi quanh năm mây phủ, vùng chè Shan tuyết Bằng Phúc đang mở ra cơ hội phát triển mới từ những cây chè cổ thụ, nghề làm trà và di sản văn hóa của đồng bào địa phương.
- Chế biến sâu mở thêm hướng nâng giá trị cây chè Thái Nguyên
- Khởi tố người đàn ông 37 tuổi liên quan vụ xâm hại bé gái
- Bản án 200 năm và câu chuyện phía sau một giáo phái tận thế
Trong khuôn khổ Festival Trà Quốc tế – Thái Nguyên 2026, xã Đồng Phúc lần đầu tổ chức không gian văn hóa trà với chương trình “Đồng Phúc mùa vàng – Hương trà giữa tầng mây”. Những hoạt động trải nghiệm, giới thiệu sản phẩm và kết nối du lịch đã đưa vùng chè đến gần hơn với du khách, doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Giữa những ngày cuối tháng 10, con đường dẫn vào vùng chè Bằng Phúc trở nên đông vui hơn thường lệ. Sương vẫn phủ trên những sườn núi cao, còn những gốc chè Shan tuyết cổ thụ tiếp tục đứng giữa bản làng, nơi nhiều thế hệ người dân đã gắn bó với nghề trồng và chế biến trà.
Điểm nhấn của chương trình là nghi thức nghệ thuật “Đánh thức hương trà giữa tầng mây”. Qua những công đoạn thu hái búp chè, sao, vò thủ công và thưởng trà, nghệ nhân giới thiệu với du khách cách làm trà được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Không gian ấy còn có những câu chuyện về đời sống của đồng bào các dân tộc. Chén trà được nâng niu mời khách, những búp chè hái từ cây cổ thụ và đôi bàn tay quen thuộc với từng công đoạn chế biến tạo nên nét riêng của vùng trà Bằng Phúc.
Vùng chè nằm ở khu vực núi cao, có độ ẩm lớn, khí hậu mát mẻ và nhiều nơi thường xuyên có mây, sương bao phủ. Những điều kiện tự nhiên này tạo môi trường sinh trưởng cho giống chè Shan tuyết, trong đó nhiều cây cổ thụ đã tồn tại qua nhiều thế hệ.
Theo số liệu của cơ quan chuyên môn tỉnh, xã Đồng Phúc hiện có khoảng 316,79ha chè đang cho thu hoạch, cùng 740 cây chè Shan tuyết cổ thụ phân bố tại cả 7 thôn thuộc vùng Bằng Phúc. Riêng thôn Phiêng Phung có hơn 400 cây trên diện tích khoảng 1,7ha.
Kết quả nghiên cứu khoa học giai đoạn 2024-2025 cho thấy quần thể chè Shan tuyết tại đây có giá trị nổi bật về nguồn gen, lịch sử và văn hóa. Ngày 12/12/2025, 12 cây chè ở Bằng Phúc được công nhận là Cây Di sản Việt Nam.
Cùng với đó, Làng nghề chè Shan tuyết Bằng Phúc được UBND tỉnh công nhận theo Quyết định số 2805/QĐ-UBND ngày 31/12/2025. Đây là những dấu mốc quan trọng, tạo thêm cơ sở để địa phương bảo tồn nguồn gen quý và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm trà.
Những cây chè sinh trưởng tự nhiên ở độ cao 600-1.200m vẫn được người dân thu hái theo phương thức truyền thống. Búp chè có lớp phấn trắng đặc trưng, khi chế biến cho nước trà vàng xanh, vị chát dịu, hậu ngọt sâu và hương thơm riêng của núi rừng.
Ở Đồng Phúc, cây chè không chỉ mang lại nguồn thu từ nông nghiệp. Công việc trồng, thu hái và chế biến trà đã trở thành một phần nhịp sống, kinh nghiệm sản xuất và bản sắc của cộng đồng cư dân vùng cao.
Làng nghề chè Shan tuyết Bằng Phúc có đủ 7/7 thôn tham gia trồng và chế biến, thu hút gần 1.000 lao động. Các hợp tác xã, doanh nghiệp như Hồng Hà, Bằng Phúc, Nông nghiệp xanh Bình An cùng những đơn vị chế biến, kinh doanh đang từng bước hình thành liên kết trong sản xuất và tiêu thụ.
Một số sản phẩm chè đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao, 4 sao, được đưa vào hệ thống siêu thị và sàn thương mại điện tử. Sản phẩm cũng đang từng bước tiếp cận thị trường ngoài nước.
Tuy nhiên, sản xuất tại một số nơi vẫn còn nhỏ lẻ, năng lực chế biến, bảo quản và quảng bá chưa đồng đều. Giá trị của chè cổ thụ vì thế không thể chỉ dựa vào sản lượng búp thu hái, mà còn phụ thuộc vào chất lượng, quy trình chế biến, thương hiệu và khả năng tiếp cận thị trường.
Định hướng của địa phương là bảo tồn nguồn gen, nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu và thúc đẩy sản xuất theo hướng hữu cơ, VietGAP. Việc tăng cường liên kết giữa người trồng chè, hợp tác xã và doanh nghiệp, minh bạch nguồn gốc, đầu tư chế biến sâu cũng được đặt ra nhằm nâng cao giá trị sản phẩm.
Câu chuyện phát triển cây chè còn gắn với những khó khăn của một xã miền núi. Đồng Phúc hiện được hình thành sau khi sắp xếp các xã Đồng Phúc, Quảng Khê, Hoàng Trĩ và Bằng Phúc, với địa bàn rộng, dân cư phân tán và điều kiện sản xuất giữa các khu vực còn khác nhau.
Theo rà soát năm 2025, toàn xã còn 505 hộ nghèo và 643 hộ cận nghèo. Cùng năm, địa phương triển khai ba dự án hỗ trợ sinh kế nông nghiệp với tổng kinh phí hơn 4,9 tỷ đồng, tập trung vào chăn nuôi trâu, bò, ngựa sinh sản, kết hợp hướng dẫn kỹ thuật và theo dõi sau hỗ trợ.
Những con số này cho thấy phát triển chè và du lịch là hướng đi có triển vọng, nhưng chưa thể thay thế các giải pháp đa dạng hóa sinh kế. Những hộ chưa có điều kiện tham gia chuỗi giá trị trà vẫn cần được hỗ trợ sản xuất và giảm nghèo.
Bên cạnh những nương chè, Đồng Phúc còn có ruộng bậc thang mùa lúa chín, nhà sàn và cảnh quan núi rừng. Đời sống văn hóa của đồng bào Tày, Nùng, Dao, Mông với làn điệu Then, đàn Tính, múa bát cùng phong tục bản địa tạo thêm không gian trải nghiệm cho du khách.
Trong chương trình hưởng ứng Festival, khách tham quan được tìm hiểu vùng chè, trực tiếp trải nghiệm quy trình hái, sao chè thủ công cùng nghệ nhân, thưởng trà và khám phá các sản phẩm OCOP. Hành trình “Đồng Phúc – Chạm mùa vàng” kết nối vùng chè với ruộng bậc thang mùa thu hoạch, động Thẳm Thinh, động Hua Mạ, thác Tát Mạ và hồ Ba Bể.
Địa phương cũng phối hợp đón tour số 4 “Mây ngàn Shan tuyết – Sóng nước Ba Bể” thuộc hành trình “Chuyến tàu di sản”. Những điểm đến này mở rộng trải nghiệm từ văn hóa trà sang cảnh quan và đời sống bản địa.
Theo chia sẻ của lãnh đạo xã Đồng Phúc, chè Shan tuyết không đơn thuần là nông sản có giá trị kinh tế, mà còn là cây sinh kế, cây văn hóa và ký ức gắn bó với bản làng. Thông điệp “Đánh thức hương trà giữa tầng mây” thể hiện mong muốn đưa sản vật địa phương phát triển chuyên nghiệp hơn, gắn với du lịch sinh thái.
Những năm qua, địa phương đã nỗ lực gìn giữ các giá trị văn hóa và sinh thái bản địa. Định hướng tiếp theo là bảo vệ hệ sinh thái rừng, cây chè cổ thụ và nguồn gen quý; chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, chú trọng chế biến sâu, ứng dụng công nghệ số và truy xuất nguồn gốc.
Với Festival Trà Quốc tế – Thái Nguyên 2026, Đồng Phúc lần đầu tham gia chuỗi hoạt động hưởng ứng, tạo cơ hội quảng bá chè Shan tuyết Bằng Phúc tới đông đảo người tiêu dùng, doanh nghiệp và du khách. Không gian trưng bày tại Phố đi bộ trung tâm diễn ra từ ngày 30/10 đến 7/11, giới thiệu chè Shan tuyết cùng các sản phẩm OCOP của địa phương.
Sau những ngày hội, việc giữ chân du khách vẫn phụ thuộc vào chất lượng trải nghiệm, sức cạnh tranh của sản phẩm và lợi ích thực tế mà người dân nhận được. Những cây chè cổ thụ cần được bảo vệ, nghề làm trà cần mang lại thu nhập xứng đáng để có thể tiếp tục truyền lại cho thế hệ sau.
Từ những triền núi mờ sương, chè Shan tuyết Bằng Phúc đang có thêm cơ hội lan tỏa. Hành trình ấy không chỉ là câu chuyện quảng bá một sản vật đặc biệt, mà còn là nỗ lực gìn giữ di sản, phát huy lợi thế thiên nhiên và văn hóa, từng bước cải thiện đời sống người dân trên chính quê hương mình.
Nguyên Hương (tổng hợp)
