Từ nghề làm miến dong gắn với đời sống đồng bào Tày, Nùng, Hợp tác xã Miến dong Tài Hoan ở tỉnh Thái Nguyên đã xây dựng vùng nguyên liệu, liên kết hàng trăm hộ dân và đưa sản phẩm đến nhiều thị trường nước ngoài.
- Thái Nguyên triển khai IVF, mở thêm cơ hội điều trị hiếm muộn
- Thanh Hóa khẩn trương triển khai phương án ứng phó mưa lũ
- Nguyễn Văn Tuấn bị khởi tố, bắt tạm giam
Tại Côn Minh, cây dong riềng từ lâu đã gắn với đất đai và sinh kế của người dân địa phương. Những sợi miến làm từ loại củ này từng chủ yếu phục vụ thị trường trong nước, trước khi Hợp tác xã Miến dong Tài Hoan tổ chức lại sản xuất để tìm đường xuất khẩu.
Khi bắt đầu thành lập hợp tác xã, những người làm nghề nhận thấy phương thức sản xuất truyền thống khó đáp ứng yêu cầu của các thị trường lớn. Muốn sản phẩm đi xa, họ phải thay đổi cách làm, từ vùng nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ. Tuy nhiên, việc đổi mới không đồng nghĩa với đánh mất giá trị của nghề truyền thống.
Hợp tác xã lựa chọn xây dựng vùng nguyên liệu và liên kết với người dân ngay từ khâu trồng dong riềng. Người trồng được hướng dẫn kỹ thuật, ký kết hợp đồng bao tiêu với mức giá cụ thể. Sau thu hoạch, nguyên liệu được đưa vào quy trình chế biến có sự kiểm soát từ khâu làm tinh bột, tráng miến, sấy đến đóng gói.
Đến nay, vùng nguyên liệu của hợp tác xã đạt quy mô 70ha, liên kết với khoảng 700 hộ dân. Chuỗi sản xuất từng bước được hình thành, tạo sự gắn kết giữa người trồng nguyên liệu và cơ sở chế biến.
Một bước ngoặt đến từ hoạt động xúc tiến thương mại của địa phương. Khi sản phẩm được Sở Công Thương đưa sang Cộng hòa Séc giới thiệu, đối tác tại đây đã tìm hiểu, kiểm tra chất lượng và nhập khẩu lô hàng đầu tiên với khối lượng 5,3 tấn.
Từ đơn hàng này, miến dong Tài Hoan tiếp tục có cơ hội tiếp cận các thị trường khác. Sản phẩm được xuất khẩu sang Mỹ, Australia và Hàn Quốc. Tổng lượng hàng xuất khẩu đến nay đạt hơn 40 tấn.
Đằng sau những đơn hàng ấy là quá trình chuẩn bị kéo dài. Theo đại diện hợp tác xã, để hoàn thiện một lô hàng xuất khẩu, đơn vị phải mất hơn một năm gửi mẫu kiểm nghiệm, kiểm tra dư lượng, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và thủ tục xuất nhập khẩu.
Những yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc đặt ra bài toán mới cho một nghề sản xuất vốn dựa nhiều vào kinh nghiệm. Sản phẩm muốn có mặt tại thị trường nước ngoài không chỉ cần giữ được hương vị quen thuộc mà còn phải chứng minh được chất lượng bằng quy trình kiểm soát cụ thể.
Miến dong Tài Hoan được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia năm 2021 và được công nhận lại năm 2024. Cùng với các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, hệ thống sản xuất và uy tín thương hiệu, kết quả này giúp hợp tác xã có thêm cơ sở tạo dựng niềm tin với đối tác quốc tế.
Nhưng câu chuyện của miến dong Tài Hoan không chỉ nằm ở những thị trường xuất khẩu. Phía sau mỗi đơn hàng còn là vùng nguyên liệu và những hộ dân tham gia giữ nghề.
Hợp tác xã không đơn thuần thu mua củ dong riềng mà tổ chức liên kết từ khâu trồng trọt đến tiêu thụ. Người dân được hướng dẫn kỹ thuật, có hợp đồng bao tiêu và mức giá cụ thể. Cách làm này giúp đầu ra của nguyên liệu ổn định hơn, đồng thời tạo điều kiện để người trồng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sản phẩm.
Theo đại diện hợp tác xã, có những hộ dân thu nhập khoảng 40 – 50 triệu đồng mỗi năm từ cây dong riềng. Cơ sở sản xuất cũng tạo việc làm cho 30 lao động chính và 20 lao động thời vụ.
Với người dân Côn Minh, cây dong riềng không phải nguyên liệu mới. Loại cây này phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu địa phương và đã gắn bó với đời sống của đồng bào qua nhiều năm. Bởi vậy, hợp tác xã xác định phát triển sản phẩm phải đi cùng với việc duy trì nghề truyền thống.
Địa phương hiện đã được công nhận là Làng nghề truyền thống Miến dong Côn Minh. Đây là nền tảng để sản phẩm tiếp tục gắn với bản sắc vùng miền, thay vì chỉ được nhìn nhận như một mặt hàng thực phẩm thông thường.
Sợi miến trong, dai, không dễ bở khi nấu là những đặc điểm được khách hàng đánh giá cao. Quy trình sản xuất hiện nay được kiểm soát từ sơ chế, lọc bột đến tráng, sấy và đóng gói. Kỹ thuật làm miến truyền thống được kết hợp với máy móc, công nghệ hiện đại và các yêu cầu về an toàn thực phẩm.
Đại diện hợp tác xã cho rằng, giá trị của sản phẩm còn nằm ở câu chuyện về vùng nguyên liệu và những người làm ra nó. Khi một gói miến Tài Hoan đến tay người tiêu dùng ở châu Âu, phía sau sản phẩm là những hộ nông dân vùng cao, một làng nghề và nỗ lực duy trì sinh kế qua nhiều thế hệ.
Trong thời gian tới, hợp tác xã hướng đến mục tiêu xây dựng miến dong Tài Hoan thành thương hiệu nông sản vùng cao Việt Nam có vị trí ổn định tại thị trường quốc tế. Đơn vị không chỉ đặt mục tiêu tăng sản lượng bán ra mà còn chú trọng lựa chọn thị trường và xây dựng hệ thống phân phối lâu dài.
Chương trình GoGlobal giai đoạn 2026 – 2030 được hợp tác xã đánh giá là cơ hội phù hợp với định hướng này. Chương trình xác định nông nghiệp, chế biến nông sản, thương mại điện tử, dịch vụ phân phối và xây dựng thương hiệu quốc tế là những lĩnh vực ưu tiên. EU, Mỹ, Nhật Bản và Australia cũng nằm trong nhóm thị trường trọng điểm.
Để tận dụng cơ hội, hợp tác xã mong muốn được hỗ trợ nghiên cứu, lựa chọn thị trường phù hợp và kết nối trực tiếp với nhà nhập khẩu, nhà phân phối, hệ thống bán lẻ nước ngoài. Đơn vị cũng quan tâm đến thương mại điện tử xuyên biên giới, truyền thông số và xây dựng câu chuyện thương hiệu bằng tiếng Anh cùng ngôn ngữ của từng thị trường.
Một nhu cầu khác là hỗ trợ về tiêu chuẩn, kiểm nghiệm, tư vấn pháp lý và bảo hộ sở hữu trí tuệ, thương hiệu ở nước ngoài. Đây cũng là những nội dung được xác định trong Quyết định 626/QĐ-TTg về Chương trình GoGlobal.
Từ vùng dong riềng 70ha ở Côn Minh đến những lô hàng xuất khẩu, hành trình của miến dong Tài Hoan cho thấy giá trị của một sản phẩm truyền thống có thể được mở rộng khi người sản xuất biết liên kết cộng đồng, kiểm soát chất lượng và xây dựng thương hiệu. Những sợi miến rời làng nghề không chỉ mang theo giá trị nông sản mà còn gắn với sinh kế của người dân và câu chuyện văn hóa vùng cao Việt Bắc.
Hoàng Lan (tổng hợp)
