Trên 220ha ruộng lúa Thái Nguyên, hơn 1.100 hộ cùng đổi cách canh tác

Từ những thửa ruộng tại bốn xã, mô hình sản xuất lúa sử dụng phân bón hữu cơ đang thu hút 1.107 hộ dân ở Thái Nguyên tham gia.

Mô hình do Trung tâm Khuyến nông tỉnh Thái Nguyên triển khai trong vụ mùa năm 2026, với tổng diện tích 220ha. Thay vì chỉ tập trung vào việc cung cấp dinh dưỡng cho cây lúa, chương trình hướng dẫn người dân thay đổi đồng bộ các khâu chăm sóc, quản lý dịch hại và xử lý phụ phẩm sau thu hoạch.

Từ tháng 4/2026, cán bộ khuyến nông tiến hành khảo sát, lựa chọn những vùng sản xuất tập trung tại các xã Quang Sơn, An Khánh, Phú Lạc và Phượng Tiến. Các khu vực được chọn có điều kiện thuận lợi về giao thông, thủy lợi và khả năng tổ chức sản xuất liền vùng, liền khoảnh.

Để người dân nắm được kỹ thuật, Trung tâm Khuyến nông tổ chức 12 lớp tập huấn. Nội dung tập trung vào cách sử dụng phân bón, chăm sóc cây lúa và quản lý dịch hại trong từng giai đoạn sinh trưởng.

Theo chương trình, các hộ tham gia được hỗ trợ 70% lượng phân bón theo định mức. Vật tư gồm phân hữu cơ vi sinh dùng để bón lót và phân hữu cơ khoáng sử dụng trong giai đoạn đẻ nhánh, đón đòng.

Trên đồng ruộng, việc chăm sóc cây lúa còn được kết hợp với phương pháp quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM). Cách tiếp cận này hướng đến duy trì cây trồng khỏe, đồng thời sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hợp lý.

Một phần phụ phẩm sau thu hoạch cũng được đưa trở lại quy trình sản xuất. Người dân được hướng dẫn xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học, hạn chế tình trạng đốt rơm ngoài đồng và tận dụng nguồn hữu cơ sẵn có. Đây là bước kết nối giữa canh tác, quản lý phụ phẩm và bảo vệ môi trường nông nghiệp.

Tại các điểm triển khai, cây lúa vẫn duy trì sinh trưởng dù gặp thời tiết bất lợi. Mưa bão, ngập úng cục bộ và nắng nóng cuối vụ từng ảnh hưởng đến đồng ruộng, nhưng các diện tích trong mô hình đã phục hồi theo đánh giá của đơn vị thực hiện.

Ở xã Phú Lạc, giống Đài thơm 8 có năng suất bình quân ước đạt 57 tạ/ha. Tại xã An Khánh, hai giống Thụy hương 308 và DT68 được dự kiến đạt 58 tạ/ha. Trong khi đó, giống lúa lai BTE-1 tại xã Quang Sơn có năng suất ước khoảng 68 tạ/ha.

Với giống Bao thai thuộc trà mùa muộn ở xã Phượng Tiến, năng suất dự kiến đạt 45–50 tạ/ha. Đây đều là số liệu ước tính tại thời điểm đánh giá, cần tiếp tục đối chiếu với kết quả thu hoạch thực tế.

Tại hội nghị tổng kết, một số hộ dân cho biết cây lúa có thân cứng, khả năng chống đổ tốt. Chi phí thuốc trừ sâu cũng giảm so với phương thức chăm sóc trước đây. Những nhận xét này cung cấp thêm thông tin thực tế để cán bộ kỹ thuật theo dõi hiệu quả của quy trình.

Tuy nhiên, việc thay đổi tập quán canh tác chưa diễn ra đồng đều. Một số hộ vẫn còn e ngại khi chuyển sang cách bón phân mới, thậm chí tự bổ sung vật tư ngoài hướng dẫn. Điều này có thể ảnh hưởng đến tính thống nhất của mô hình và kết quả đánh giá.

Vì vậy, việc hướng dẫn kỹ thuật cần được duy trì ngay tại đồng ruộng. Người dân cần hiểu rõ cách sử dụng từng loại phân bón, thời điểm chăm sóc và nguyên tắc quản lý dịch hại để thực hiện đúng quy trình.

Sau vụ mùa năm 2026, ngành nông nghiệp và các địa phương tiếp tục xem xét hình thức hỗ trợ, đồng thời hoàn thiện kỹ thuật để duy trì mô hình trong những vụ tiếp theo. Năng suất, chi phí sản xuất và mức độ tuân thủ quy trình sẽ là những căn cứ quan trọng khi đánh giá khả năng nhân rộng.

Việc sử dụng phân bón hữu cơ kết hợp IPHM và xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học đang mở thêm hướng cải tiến sản xuất lúa tại Thái Nguyên. Dù vậy, mô hình này không đồng nghĩa với việc sản phẩm lúa đã đạt tiêu chuẩn hoặc được chứng nhận hữu cơ. Hiệu quả giảm phát thải cũng cần được xác định bằng phương pháp theo dõi, đo lường phù hợp.

Từ 220ha ruộng lúa ban đầu, kết quả của mô hình sẽ được kiểm chứng qua những vụ sản xuất tiếp theo. Điều quan trọng không chỉ nằm ở năng suất, mà còn ở khả năng giúp người dân duy trì phương thức canh tác hợp lý, giảm tác động đến môi trường và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Hoàng Lan (tổng hợp)