Những dấu hiệu không nên bỏ qua ở học sinh có nguy cơ tự hại

Các biểu hiện thay đổi về sức khỏe, cảm xúc và hành vi có thể là tín hiệu cảnh báo học sinh đang gặp khó khăn tâm lý, cần được gia đình và nhà trường quan tâm, hỗ trợ kịp thời.

Tại một workshop ngày 10.11, thạc sĩ Trần Nguyễn Minh Châu, chuyên viên tâm lý học đường Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa (TP.HCM), đã chia sẻ những dấu hiệu nhận diện và cách phòng ngừa nguy cơ tự hại ở học sinh. Những thông tin được đề cập cho thấy việc quan sát, lắng nghe và đánh giá đúng tình trạng của các em có ý nghĩa quan trọng trong công tác chăm sóc sức khỏe tinh thần.

Theo khảo sát năm 2024 trên 976 học sinh tại TP.HCM, được công bố trên Tạp chí Y khoa TP.HCM và dẫn lại tại buổi chia sẻ, có 46,9% học sinh từng có hành vi tự gây thương tích, trong đó phổ biến là học sinh nữ. Con số này đặt ra yêu cầu chú ý hơn đến những biểu hiện bất thường ở lứa tuổi học đường. Thạc sĩ Trần Nguyễn Minh Châu nhận định tự hại là dấu hiệu của sự đau khổ, có thể được thể hiện qua hành vi thay vì lời nói. Bà nói: “Đó là một lời kêu cứu mà không được bộc lộ ra bằng lời mà bộc lộ ra bằng hành vi”.

Các dấu hiệu cảnh báo không chỉ xuất hiện ở một khía cạnh mà có thể liên quan đến thể chất, nhận thức, cảm xúc và hành vi. Học sinh có thể bị rối loạn giấc ngủ, thường xuyên đau đầu hoặc đau bụng không rõ nguyên nhân, xuất hiện những vết thương lạ; đồng thời nói những lời thể hiện sự bế tắc, thay đổi tâm trạng mạnh, thu mình, không còn hứng thú với sở thích trước đây hoặc có hành vi liều lĩnh.

Điều cần lưu ý là những biểu hiện này phải được nhìn nhận trong mối liên hệ với trạng thái thường ngày của từng em. Chuyên gia khuyến nghị người lớn quan sát những thay đổi kéo dài, đặc biệt khi nhiều dấu hiệu xuất hiện cùng lúc, thay vì chỉ dựa vào một biểu hiện riêng lẻ để đánh giá.

Bên cạnh những khó khăn cá nhân, bạo lực học đường và tình trạng bắt nạt trực tiếp hoặc trên không gian mạng cũng là các yếu tố nguy cơ cần được quan tâm. Vì vậy, việc phòng ngừa không thể chỉ dừng ở phát hiện hành vi bất thường mà cần xem xét cả môi trường học tập, các mối quan hệ và khả năng kết nối của học sinh.

Để hạn chế nguy cơ, bà Châu nhấn mạnh vai trò của gia đình, sự gắn kết và kỹ năng cảm xúc xã hội. Học sinh cần được khuyến khích tham gia câu lạc bộ, hoạt động thể thao, xây dựng những mối quan hệ tích cực và biết tìm đến bạn bè, thầy cô hoặc người thân khi cần hỗ trợ.

Thạc sĩ Trần Nguyễn Minh Châu trao đổi về vấn đề tâm lý học đường tại buổi chuyên đề. (Ảnh minh họa: TNM)

Những chia sẻ tại workshop cũng gợi mở thêm yêu cầu đối với đội ngũ làm công tác tâm lý học đường. Cô Văn Thanh Kim Hằng, 26 tuổi, chuyên viên tham vấn tâm lý tại Trường THCS Trần Quốc Toản (TP.HCM), cho biết sau hai năm làm việc, cô nhận thấy số học sinh có biểu hiện lo âu, trầm cảm, căng thẳng và mong muốn tự hại có xu hướng gia tăng.

Buổi chia sẻ giúp cô ôn lại kiến thức về xây dựng kế hoạch an toàn cho học sinh. Đây là nội dung cần thiết trong quá trình hỗ trợ những em có dấu hiệu gặp khó khăn về sức khỏe tinh thần. Hồ Hà Uyên, 27 tuổi, chuyên viên tâm lý học đường tại Trung tâm Ý tưởng Việt (TP.HCM), cho biết sẽ chú trọng hơn việc khai thác dấu hiệu cảnh báo, đánh giá các yếu tố nguy cơ, yếu tố bảo vệ và mức độ an toàn của học sinh trong quá trình tham vấn.

Với Phan Võ Vân Anh, sinh viên ngành tâm lý học, Trường ĐH Văn Lang, workshop giúp cô hiểu thêm ý nghĩa đằng sau hành vi của học sinh, đồng thời học cách đặt câu hỏi và phản hồi phù hợp khi tiếp cận các em. Từ những chia sẻ của chuyên gia và người làm công tác tham vấn, việc nhận diện nguy cơ tự hại đòi hỏi sự quan sát thận trọng, khả năng lắng nghe và đánh giá phù hợp. Gia đình, nhà trường và những người đồng hành với học sinh cần quan tâm đến các thay đổi kéo dài, không xem nhẹ những tín hiệu bất thường, để các em có cơ hội được tiếp cận sự hỗ trợ cần thiết.

Nguyễn Liên (tổng hợp)