MỸ – IRAN – Chính quyền Tổng thống Donald Trump và Iran đang tiếp tục các hành động đáp trả quân sự sau khi thỏa thuận tạm thời giữa hai bên đổ vỡ, làm gia tăng rủi ro bất ổn tại eo biển Hormuz và thị trường năng lượng toàn cầu.
- Tòa tuyên án hai bị cáo trong vụ mua bán chất ma túy tại Thái Nguyên
- Vụ hối lộ giấy phép y tế ở Hà Nội: tòa trả hồ sơ lần hai
- Siêu bão Bavi không vào Biển Đông nhưng hoàn lưu gây sóng cao 5 mét
Rạng sáng 10/7, quân đội Mỹ tiến hành đợt không kích mới nhằm vào 90 mục tiêu tại Iran, trong khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tập kích các căn cứ quân sự Mỹ ở Bahrain, Kuwait và Qatar. Diễn biến này xảy ra sau khi Washington cáo buộc Tehran tấn công tàu thương mại tại eo biển Hormuz ngày 07/7 và tuyên bố chấm dứt thỏa thuận tạm thời được ký vào giữa tháng 6.
Ngòi nổ của đợt leo thang mới được cho là xuất phát từ bất đồng giữa hai bên liên quan đến quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Theo Reuters, Iran cho rằng họ có quyền quản lý tuyến hàng hải này và thu phí đối với tàu thuyền qua lại, trong khi Mỹ cùng các đồng minh vùng Vịnh khẳng định nguyên tắc tự do hàng hải phải được duy trì.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Qalibaf, đồng thời là nhà đàm phán chính của Tehran, tuyên bố eo biển Hormuz “chỉ mở cửa theo sự sắp đặt của Iran”. Tuyên bố này phản ánh lập trường cứng rắn hơn của Iran sau nhiều tháng xung đột với Mỹ và Israel kể từ tháng 2.
Theo bài viết, sau khi Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei cùng một loạt quan chức cấp cao bị hạ sát, giới lãnh đạo còn lại của Iran cho rằng họ không còn nhiều lựa chọn để nhượng bộ. Tehran đã nhanh chóng phong tỏa eo biển Hormuz và chỉ duy trì các tuyến hàng hải do nước này kiểm soát, gây ra đợt gián đoạn nghiêm trọng đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Nhà nghiên cứu Alex Vatanka thuộc Viện Trung Đông (Mỹ) nhận định: “Họ muốn được công nhận quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Đó là đòn bẩy của họ trước Mỹ và phương Tây, thay thế cho vấn đề làm giàu uranium”. Theo ông, Iran đánh giá rằng Mỹ khó chấp nhận một cuộc đối đầu toàn diện trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần.
Ông Vatanka cũng cho rằng: “Về cơ bản, Iran nghĩ thời gian đang đứng về phía họ. Họ có thể chịu đựng hơn người Mỹ và vùng Vịnh”. Cùng quan điểm này, Phó đô đốc nghỉ hưu Kevin Donegan dự báo: “Đó là con át chủ bài họ phải tung ra và kết quả là chúng ta có thể dự đoán họ sẽ tiếp tục tìm cách gây cản trở tàu thuyền không đi theo phân luồng của họ”.
Cuộc khủng hoảng hiện nay đồng thời tạo thêm sức ép đối với Tổng thống Donald Trump khi cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ đang đến gần. Việc kéo dài các thỏa thuận ngừng bắn ngắn hạn trong nhiều tháng qua khiến chính quyền Mỹ phải đối mặt với những lựa chọn ngày càng khó khăn về chính trị và quân sự.
Theo CNN, nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa, kinh tế Mỹ có thể chịu tác động đáng kể. Kho dự trữ dầu mỏ chiến lược (SPR) của nước này hiện ở mức thấp nhất kể từ năm 1983, trong khi lượng dự trữ thương mại cũng đang ở ngưỡng đáng lo ngại.
Các chuyên gia nhận định bất kỳ bước leo thang nào vượt quá các cuộc tấn công đáp trả hiện nay đều có thể làm gia tăng nguy cơ xảy ra xung đột toàn diện. Dù vậy, việc Mỹ nhượng bộ trước sức ép từ Iran cũng có thể khiến Tehran tự tin hơn trong việc sử dụng eo biển Hormuz như một công cụ gây ảnh hưởng đối với thị trường năng lượng và hoạt động hàng hải quốc tế.
Washington được cho là kỳ vọng các đợt không kích mới sẽ tạo áp lực buộc Iran quay lại bàn đàm phán về chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, phần lớn chuyên gia không nhận thấy những tín hiệu rõ ràng cho thấy Tehran sẵn sàng thay đổi lập trường ở thời điểm hiện nay.
Cựu sĩ quan tình báo Mỹ tại Trung Đông Jonathan Panikoff nhận định: “Tình hình sẽ không quay trở lại cuộc chiến toàn diện. Tuy nhiên trạng thái mặc định hiện nay là “bất ổn có kiểm soát”, bạo lực sẽ tái diễn mà không có lối thoát về lâu dài”. Đánh giá này cho thấy nguy cơ căng thẳng kéo dài vẫn hiện hữu dù cả hai bên đều tránh một cuộc chiến quy mô lớn.
Trong khi đó, cây bút chuyên về năng lượng Ron Bousso của Reuters cảnh báo tranh chấp liên quan eo biển Hormuz có thể trở thành một cuộc khủng hoảng lâu dài. Ngay cả khi tránh được chiến tranh toàn diện, nguy cơ tính toán sai lầm vẫn ở mức cao, khiến tuyến hàng hải chiến lược này tiếp tục là điểm nóng khó lường trong thời gian tới.
Thiên An (tổng hợp)
