Hà Nội – Những sai phạm trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 cho thấy cơ chế tổ chức và giám sát kỳ thi còn những điểm cần được rà soát, trong đó trách nhiệm quản trị và quản trị rủi ro của Bộ GD&ĐT được đặt ra.
- Ở tuổi 60, người thợ cơ khí tìm lại nhịp bán hàng qua livestream
- Tiếng đàn đến bên giường bệnh, tiếp thêm động lực cho người bệnh ung thư
- Thanh Hóa giảm hơn nửa thôn, tổ dân phố sau sắp xếp
Tại họp báo ngày 05/8 về phương án xử lý thí sinh tại điểm thi THPT Chuyên Tuyên Quang, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Ngọc Thưởng cho biết trách nhiệm chính khi xảy ra gian lận thuộc về địa phương. Ông đồng thời khẳng định Bộ GD&ĐT tiếp thu ý kiến của dư luận và chuyên gia để tăng cường trách nhiệm trong quản trị kỳ thi và quản trị rủi ro.
Theo phân cấp quản lý và các quy định pháp luật hiện hành, kỳ thi tốt nghiệp THPT trao quyền chủ động lớn cho địa phương trong tổ chức thi, coi thi và chấm thi, còn Bộ GD&ĐT giữ vai trò chỉ đạo chung, ra đề và quản lý hệ thống dữ liệu.
TS Lê Trường Tùng, Chủ tịch Hội đồng Trường ĐH FPT, cho rằng quy trình thi do Bộ GD&ĐT xây dựng còn lỗ hổng về cơ chế giám sát chéo. Theo ông, việc quy định cán bộ coi thi đều là người địa phương, trong khi phòng thi không có camera giám sát, có thể tạo điều kiện phát sinh tiêu cực liên quan đến quyền lợi của địa phương.
Ông Tùng cho biết trong giai đoạn 2017 – 2019, mỗi phòng thi được bố trí hai cán bộ coi thi, gồm giáo viên trường phổ thông hoặc THCS trên địa bàn tỉnh và giảng viên, chuyên viên các phòng, ban hoặc đơn vị tương đương của trường ĐH, CĐ phối hợp. Từ năm 2020 đến nay, quy định được sửa theo hướng hai cán bộ coi thi đều là giáo viên trường phổ thông hoặc THCS trên địa bàn tỉnh nhưng phải đến từ hai trường khác nhau.
Theo phân tích này, việc bố trí cán bộ coi thi tại địa phương nhưng thiếu những cơ chế kiểm soát chéo hữu hiệu như hoán đổi cán bộ coi thi, chấm thi giữa các tỉnh hoặc tăng cường giám sát độc lập có thể khiến việc phát hiện sai phạm ở cấp cơ sở gặp khó khăn.
Một chức năng quan trọng khác của Bộ GD&ĐT là thanh tra, giám sát nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của kỳ thi trên phạm vi cả nước. Bộ vẫn cử các đoàn kiểm tra tới các điểm thi, nhưng việc sai phạm quy mô lớn xảy ra tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang mà lực lượng kiểm tra tại chỗ không phát hiện hoặc ngăn chặn kịp thời đặt ra vấn đề về hiệu quả của công tác giám sát thực địa.
Theo tìm hiểu của phóng viên báo Tiền Phong, tại văn bản số 195 của UBND tỉnh Tuyên Quang về kế hoạch tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang có 330 thí sinh đăng ký dự thi, trong đó số thí sinh dự thi thực tế là 328.
Điểm thi này bố trí 16 phòng, gồm 14 phòng thi chính thức, một phòng chờ và một phòng dự phòng, với tổng cộng 62 người làm nhiệm vụ. Trong số này có 42 giám thị đến từ ba trường THPT khác trên địa bàn, một trưởng điểm thi, hai phó trưởng điểm thi, bốn thư ký, bốn nhân viên phục vụ, hai bảo vệ của trường, một nhân viên y tế, một nhân viên điện lực, một công an bảo vệ đề và bài thi, hai công an bảo vệ vòng trong và hai người kiểm tra thi.
Hai người kiểm tra thi là giảng viên của một trường ĐH tại Hà Nội được Bộ GD&ĐT phân công. Theo chia sẻ của giảng viên chịu trách nhiệm kiểm tra tại điểm thi, các phòng thi được bố trí ở ba tòa nhà, trong khi sự “phối hợp” giữa những thành viên tại điểm thi là người địa phương đã vô hiệu hóa vai trò của hai cán bộ kiểm tra được Bộ GD&ĐT ủy quyền.
Trên lý thuyết, Bộ GD&ĐT đã thiết kế cơ chế giám sát chéo với nhiều tầng kiểm soát, nhưng những sự cố gian lận gần đây cho thấy hiệu quả vận hành của cơ chế này còn những điểm nghẽn.
Một vấn đề được đặt ra là lực lượng kiểm tra đến từ các trường đại học có thể thiếu quyền lực thực tế tại điểm thi. Những giảng viên được cử về địa phương thường ở vị trí bên ngoài hệ thống quản lý tại chỗ, số lượng ít, không thông thuộc địa bàn và không trực tiếp quản lý nhân sự, trong khi hoạt động giám sát chủ yếu mang tính kiểm tra.
Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, lực lượng kiểm tra đại học chỉ có quyền lập biên bản hoặc kiến nghị, không được đình chỉ hay can thiệp trực tiếp vào quá trình vận hành của ban chỉ đạo thi cấp tỉnh. Điều này khiến vai trò giám sát chéo có thể bị hạn chế khi xảy ra tình huống cần xử lý ngay tại điểm thi.
Bên cạnh đó, cơ chế tổ chức hiện nay cũng đặt ra vấn đề về xung đột lợi ích ở cấp địa phương. Khi UBND tỉnh chịu trách nhiệm toàn diện về kỳ thi, áp lực thành tích hoặc lợi ích nhóm có thể phát sinh, trong khi Sở GD&ĐT, Công an tỉnh và Thanh tra tỉnh đều chịu sự chỉ đạo trực tiếp của UBND tỉnh.
Nếu sai phạm xuất phát từ cán bộ có chức quyền tại địa phương, cơ chế giám sát nội bộ có nguy cơ không phát huy đầy đủ hiệu quả. Đây là một trong những vấn đề được đặt ra khi xem xét những điểm yếu của mô hình quản trị kỳ thi hiện nay.
Một hạn chế khác nằm ở phương thức giám sát thiên về quy trình hành chính thay vì kiểm soát bằng kỹ thuật và công nghệ. Lực lượng thanh tra thường tập trung vào hồ sơ, niêm phong, lịch phân công và các dấu hiệu bề nổi, trong khi những hành vi gian lận có thể liên quan đến công nghệ cao, phần mềm chấm thi hoặc sự móc nối diễn ra trong thời gian rất ngắn.
Từ vụ việc tại Tuyên Quang, yêu cầu đặt ra đối với Bộ GD&ĐT là rà soát và tái cấu trúc quy trình tổ chức kỳ thi. Việc quản trị kỳ thi được đặt theo hướng quản trị rủi ro thực chất, thay vì chủ yếu kiểm tra việc tuân thủ thủ tục.
Theo đề xuất được nêu trong bài, lực lượng kiểm tra ủy quyền của Bộ cần có quyền hạn độc lập, dữ liệu riêng và không phụ thuộc vào điều kiện hậu cần của địa phương được kiểm tra. Hệ thống cũng cần tăng cường mã hóa bài thi, giám sát thao tác chấm thi bằng nhật ký phần mềm không thể sửa, xóa và sử dụng thuật toán quét phổ điểm bất thường ngay khi dữ liệu được nhập.
Khi cán bộ giám sát chéo phát hiện dấu hiệu bất thường, một phương án được đề xuất là trao quyền dừng ngay khâu có vấn đề để xác minh, thay vì chỉ ghi nhận và chờ báo cáo cấp trên. Những giải pháp này được đặt ra nhằm tăng khả năng phát hiện, ngăn chặn sai phạm ngay trong quá trình tổ chức kỳ thi.
Thiên An (tổng Hợp)
