Iran đang mở rộng chiến lược gây sức ép lên Mỹ cùng các đồng minh bằng cách gia tăng rủi ro đối với các tuyến hàng hải và hạ tầng năng lượng, nhằm tạo lợi thế trước các khả năng đàm phán trong tương lai.
- Khởi tố Chi cục trưởng cùng 5 cán bộ trong vụ nhận hối lộ kiểm dịch
- Cán bộ kiểm dịch nhận hối lộ, tiếp tay đường dây buôn lậu 1.000 tỷ đồng
- Điện thoại thành bảo mẫu, trẻ nghiện màn hình và phụ huynh bất lực
Thay vì theo đuổi một chiến thắng quân sự mang tính quyết định, Tehran được cho là lựa chọn cách leo thang có kiểm soát để mở rộng phạm vi căng thẳng nhưng tránh đẩy tình hình thành chiến tranh toàn diện. Chiến lược này được cho là hướng tới việc khiến Washington và các đồng minh phải bỏ thêm nguồn lực bảo vệ thương mại, vận tải và cơ sở hạ tầng năng lượng, qua đó gia tăng vị thế của Iran trên bàn thương lượng.
Theo các nhà phân tích, Tehran muốn phát đi thông điệp rằng nếu Mỹ không chấp nhận một trật tự mới với vai trò lớn hơn dành cho Iran tại eo biển Hormuz thì căng thẳng có thể lan sang những khu vực khác ngoài vùng Vịnh. Việc tạo thêm rủi ro đối với các điểm nghẽn hàng hải và nguồn cung năng lượng được xem là cách để nước này tăng sức nặng trong các cuộc đàm phán sau này.
Michael Knights, chuyên gia của Viện Washington, nhận định Iran đang cố duy trì thế chủ động bằng cách liên tục đưa ra những hình thức leo thang mới. “Ngay từ đầu, Iran đã cố gắng vượt mặt Mỹ bằng cách luôn có một bước leo thang mới để tung ra – từ khu vực địa lý mới, loại vũ khí mới cho đến mục tiêu mới”, ông Knights nói với Reuters.
Theo ông Knights, lợi thế đáng chú ý của Tehran không nằm ở khả năng gây thiệt hại trực tiếp cho Mỹ hoặc Israel mà ở việc tạo sức ép lên các quốc gia trong khu vực cũng như nền kinh tế toàn cầu. Sau khi thể hiện khả năng gây gián đoạn hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz, nơi từng vận chuyển khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu trước khi chiến sự bùng phát, Iran tiếp tục phát tín hiệu rằng các điểm nghẽn hàng hải khác cũng có thể trở thành mục tiêu.
Các cảnh báo liên quan đến Biển Đỏ và cơ sở hạ tầng năng lượng của Ả Rập Xê Út được cho là nhằm làm tăng chi phí bảo vệ thương mại quốc tế, đồng thời thử thách quyết tâm duy trì hiện diện quân sự của Washington. Một nguồn tin vùng Vịnh cho biết giới chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tin rằng họ vẫn có thể giành thêm lợi thế khi cho rằng Tổng thống Donald Trump không muốn sa lầy vào một cuộc chiến mới ở Trung Đông trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Nguồn tin này cũng cho rằng Tehran tin việc tiếp tục mở rộng sức ép có thể khiến Washington lựa chọn nhượng bộ thay vì theo đuổi một cuộc đối đầu quân sự kéo dài. Cách tiếp cận đó được xem là bước chuẩn bị nhằm nâng cao vị thế trước mọi khả năng thương lượng.
Tổng thống Donald Trump cho biết các cuộc đàm phán với Iran dự kiến diễn ra trong ngày thứ Hai (03/8), sau khi ông tuyên bố hủy một kế hoạch tấn công để tạo cơ hội cho tiến trình ngoại giao và thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, phía Iran khẳng định hiện không tiến hành bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ.
Một nguồn tin cấp cao của Iran cho biết ban lãnh đạo nước này cho rằng những nhượng bộ trước đây chỉ khiến Washington gia tăng sức ép nên Tehran muốn tạo đủ đòn bẩy trước khi bước vào bất kỳ cuộc thương lượng nào. Michael Singh, chuyên gia của Viện Washington, nhận định Iran tin họ vẫn giữ thế chủ động vì chính quyền Tổng thống Trump chưa thể hiện rõ giới hạn sẵn sàng sử dụng sức mạnh quân sự.
Ông Singh cho rằng: “Mục tiêu lâu dài của Tehran là thiết lập quyền kiểm soát lớn hơn đối với eo biển Hormuz, bao gồm khả năng kiểm soát có chọn lọc hoạt động hàng hải tại tuyến đường chiến lược này”. Trong khi đó, Alan Eyre, cựu nhà ngoại giao Mỹ và chuyên gia về Iran, nhận định chiến lược của Tehran là tạo mức răn đe đủ lớn để buộc Washington dỡ bỏ các biện pháp phong tỏa và chấm dứt các chiến dịch quân sự.
Theo các nguồn tin khu vực, Oman đã chuyển tới Iran một đề xuất do các nước vùng Vịnh hậu thuẫn về cơ chế quản lý eo biển Hormuz, trong đó có phương án thu phí sử dụng trên cơ sở tự nguyện. Tuy nhiên, Tehran được cho là muốn nắm quyền quản lý tuyến đường thủy này và có quyền thu phí dịch vụ đối với tàu thuyền qua lại, trong khi phía Mỹ phản đối với lập luận Hormuz là tuyến hàng hải quốc tế và không thể đặt dưới sự kiểm soát của Iran.
Việc Iran liên tục mở rộng các điểm gây sức ép đã khiến nhiều nước trong khu vực và phương Tây chuyển trọng tâm sang bảo vệ tuyến thương mại cùng cơ sở hạ tầng năng lượng thay vì tăng cường đối đầu trực tiếp. Liên minh hàng hải mới do Ả Rập Xê Út dẫn đầu được các nguồn tin vùng Vịnh mô tả là khuôn khổ phòng thủ tập trung vào hộ tống tàu thương mại, chia sẻ thông tin tình báo và bảo vệ tuyến đường biển.
Theo ông Michael Knights, mô hình này tương tự chiến dịch Aspides của châu Âu tại Biển Đỏ với mục tiêu chủ yếu là bảo vệ hoạt động thương mại. Đối với Tehran, việc buộc các chính phủ và lực lượng hải quân đối phương chuyển sang thế phòng thủ được xem là một chỉ dấu cho thấy chiến lược gây sức ép đang phát huy tác dụng.
Các chuyên gia nhận định Iran đang hướng tới một cuộc cạnh tranh sức bền, buộc Mỹ và các đồng minh phải dành ngày càng nhiều nguồn lực để bảo vệ thương mại toàn cầu, trong khi Tehran tin họ có thể chịu đựng áp lực kinh tế lâu hơn. Ray Takeyh, chuyên gia của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ và cựu cố vấn Bộ Ngoại giao Mỹ về Iran, cho rằng: “Nếu có đàm phán, họ muốn là bên đặt ra các điều kiện. Hiện cả hai bên đều đang tìm cách gia tăng đòn bẩy bằng việc tiếp tục leo thang”.
Theo giới quan sát, khi cả Washington và Tehran đều chưa cho thấy dấu hiệu sẵn sàng nhượng bộ, nguy cơ chiến lược gây sức ép của hai bên vượt ngoài tầm kiểm soát và dẫn tới một cuộc xung đột lớn hơn vẫn là điều cần được theo dõi.
Hoàng Lan (tổng hợp)
