Nhiều nhân vật của Iran thiệt mạng trong chiến dịch không kích Mỹ và Israel tiến hành ngày 28/2 tạo ra khoảng trống lớn trong hệ thống lãnh đạo. Trong bối cảnh quân sự vẫn tiếp diễn, Tehran đối mặt với tìm người kế nhiệm, ổn định bộ máy quyền lực tránh nguy cơ cạnh tranh nội bộ.
Khoảng trống quyền lực chưa từng có trong hệ thống lãnh đạo Iran
Sau loạt không kích ngày 28/2, nhiều nhân vật cấp cao của Iran thiệt mạng. Những tổn thất này tạo ra khoảng trống lớn trong hệ thống quyền lực. Bộ máy lãnh đạo vốn được xây dựng quanh Lãnh tụ Tối cao nay đứng trước thử thách nghiêm trọng. Nhiều tướng lĩnh, quan chức và lãnh đạo chính trị bị loại khỏi hệ thống cùng lúc. Điều này khiến cấu trúc quyền lực tại Tehran bị xáo trộn mạnh. Việc tìm người thay thế vì thế trở nên khó khăn hơn.
Khác với thời điểm chuyển giao năm 1989, tình hình hiện nay phức tạp hơn nhiều. Iran đang đối mặt với xung đột quân sự trực tiếp. Các cuộc không kích liên tiếp khiến việc tổ chức họp kín trở nên rủi ro. Trong bối cảnh đó, nhiều cái tên được nhắc tới cho vị trí kế nhiệm. Mojtaba Khamenei, con trai của Lãnh tụ Tối cao, được xem là ứng viên nổi bật. Ông được cho là có ảnh hưởng lớn trong văn phòng lãnh đạo.
Hệ thống chính trị Iran về nguyên tắc không mang tính cha truyền con nối. Việc bổ nhiệm cần sự đồng thuận của Hội đồng Chuyên gia. Ngoài Mojtaba Khamenei, một số giáo sĩ và chính trị gia cũng được nhắc tới. Những nhân vật này có ảnh hưởng trong giới tôn giáo và bộ máy nhà nước. Một số kịch bản khác cũng được thảo luận. Cách tiếp cận này nhằm tránh tập trung quyền lực vào một cá nhân duy nhất.
Thách thức lớn trong việc khôi phục bộ máy quân sự
Bên cạnh khủng hoảng chính trị, Iran còn đối mặt thách thức quân sự lớn. Nhiều vị trí chỉ huy cấp cao bị mất cùng lúc. Điều này làm suy yếu khả năng điều phối chiến lược. Trong quân đội Iran, các tướng lĩnh thường tích lũy kinh nghiệm qua nhiều thập niên. Việc thay thế họ trong thời gian ngắn gần như không thể. Khoảng trống kinh nghiệm có thể ảnh hưởng đến khả năng chỉ huy.
Các vị trí lãnh đạo trong lực lượng vũ trang không chỉ dựa vào năng lực quân sự. Lòng trung thành chính trị cũng đóng vai trò quan trọng. Những người kế nhiệm chưa chắc có đủ uy tín. Điều này khiến việc kiểm soát các phe phái trong quân đội trở nên khó khăn. Iran đang phải đối mặt với xung đột trực tiếp trong khu vực. Trong khi đó, quy trình bổ nhiệm tướng lĩnh mới cần nhiều bước kiểm tra.
Trong hoàn cảnh khẩn cấp, Tehran có thể phải thăng cấp nhanh cho một số sĩ quan. Đây là giải pháp tạm thời để duy trì chuỗi chỉ huy. Tuy nhiên, các chỉ huy mới có thể thiếu kinh nghiệm chiến trường. Trong ngắn hạn, việc mất nhiều tướng lĩnh cấp cao có thể làm giảm hiệu quả phản ứng quân sự. Khả năng điều phối các chiến dịch lớn cũng bị ảnh hưởng. Điều này tạo thêm áp lực cho hệ thống lãnh đạo mới.
Nguy cơ cạnh tranh quyền lực và bất ổn nội bộ
Quyền lực được phân bổ giữa giới giáo sĩ, quân đội và cơ quan an ninh. Cơ chế này giúp duy trì cân bằng trong nhiều năm. Các nhóm quyền lực bắt đầu tìm cách mở rộng ảnh hưởng. Điều này làm gia tăng nguy cơ cạnh tranh nội bộ. Trong bối cảnh xung đột, lực lượng Vệ binh Cách mạng đang đóng vai trò nổi bật. Tổ chức này kiểm soát nhiều nguồn lực quân sự và an ninh.
Một số phân tích cho rằng lực lượng này có thể ủng hộ ứng viên thân cận. Nếu điều đó xảy ra, quyền lực quân đội có thể gia tăng trong hệ thống chính trị. Điều này có thể thay đổi cán cân quyền lực lâu dài. Các ứng viên tiềm năng còn đối mặt nguy cơ an ninh nghiêm trọng. Trong bối cảnh xung đột, lãnh đạo mới có thể trở thành mục tiêu tiếp theo. Điều này khiến quá trình lựa chọn càng trở nên nhạy cảm.
Tehran vì thế đứng trước lựa chọn khó khăn. Nếu bổ nhiệm nhanh, họ có thể thể hiện sự ổn định. Nhưng quyết định vội vàng cũng có thể tạo ra mục tiêu mới cho đối phương. Ngược lại, trì hoãn việc bổ nhiệm có thể làm gia tăng bất ổn nội bộ. Sự thiếu rõ ràng trong lãnh đạo có thể ảnh hưởng đến khả năng điều hành đất nước. Đây là bài toán khó đối với giới lãnh đạo Iran hiện nay.
Theo: Báo Dân trí
