Tại Thái Nguyên, các làng nghề chè truyền thống đang gìn giữ kinh nghiệm sản xuất lâu đời, đồng thời đổi mới cách làm để nâng giá trị sản phẩm và tạo sinh kế cho người dân.
- Tư duy mới trong sử dụng phụ phẩm nông nghiệp
- Bắt TikToker A Tý tiktok vì đăng video hướng dẫn về ma túy
- Việt Nam dùng nhiều công cụ để hạ nhiệt giá xăng dầu
Từ những bí quyết chọn giống, chăm sóc đến thu hái và chế biến, tri thức nghề chè được các thế hệ người dân trao truyền, tạo nên nét riêng của từng vùng chè. Việc kết hợp kinh nghiệm truyền thống với tiến bộ kỹ thuật, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường đang giúp các làng nghề duy trì sinh kế, đóng góp vào phát triển kinh tế nông thôn.
Ở mỗi vùng chè của Thái Nguyên, người làm nghề tích lũy những kinh nghiệm riêng về giống cây, cách chăm sóc, thời điểm thu hái và phương pháp chế biến. Những hiểu biết ấy được truyền từ đời này sang đời khác, đồng thời điều chỉnh theo điều kiện đất đai, khí hậu của từng địa phương để tạo nên hương vị đặc trưng cho sản phẩm.
Ngày 27.10.2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 2889/QĐ-BVHTTDL, đưa “Tri thức trồng và chế biến chè Thái Nguyên” vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Di sản được ghi danh tại 5 địa bàn gồm Tân Cương, La Bằng, Đồng Hỷ, Vô Tranh và Đồng Phúc.
Sự ghi nhận này dành cho những tri thức nghề được cộng đồng duy trì, thực hành và trao truyền qua nhiều thế hệ. Trong đó, người dân giữ vai trò trực tiếp bảo tồn các kỹ thuật canh tác, chế biến chè và những kinh nghiệm đã làm nên bản sắc của từng vùng nguyên liệu.
Tại xóm Chính Bình, xã Phú Lương, nghề chè đã gắn với đời sống của nhiều gia đình. Làng nghề có hơn 90 hộ tham gia, với khoảng 70ha chè cho thu hoạch; từ khi được công nhận là làng nghề vào cuối năm 2014, người dân vẫn duy trì kinh nghiệm sản xuất truyền thống và từng bước cải tiến quy trình chế biến. “Gia đình tôi nhiều đời gắn bó với nghề chè. Những kinh nghiệm từ trồng, chăm sóc và chế biến chè được thế hệ trước truyền lại và gìn giữ đến hôm nay” – ông Nguyễn Văn Vinh, người dân xóm Chính Bình, chia sẻ.
Ở xã Đồng Phúc, nghề chế biến chè Shan tuyết cũng được tiếp nối qua nhiều thế hệ. Làng nghề có trên 300ha chè cho thu hoạch, gần 1.000 lao động trực tiếp tham gia trồng và chế biến; sản phẩm chè Shan tuyết Bằng Phúc đạt OCOP 4 sao, doanh thu trong hai năm gần đây khoảng 31 tỷ đồng.
Những con số ấy cho thấy nghề chè không chỉ lưu giữ giá trị văn hóa mà còn tạo việc làm và nguồn thu cho cộng đồng. Để phát huy lợi thế này, tỉnh chú trọng nâng chất lượng sản phẩm, tăng cường liên kết sản xuất, tiêu thụ và khai thác cảnh quan, văn hóa vùng chè phục vụ du lịch sinh thái.
Theo báo cáo về tình hình phát triển làng nghề của tỉnh, Thái Nguyên hiện có 288 làng nghề, trong đó 264 làng nghề sản xuất, chế biến chè, thu hút hơn 34.000 lao động. Toàn tỉnh có hơn 22.500ha chè, sản lượng chè búp tươi năm 2026 ước đạt 278.000 tấn. Diện tích chè sản xuất theo tiêu chuẩn GAP và hữu cơ chiếm trên 30%. Hơn 200 sản phẩm chè, trà đạt OCOP từ 3 đến 5 sao, trong đó có 6 sản phẩm đạt 5 sao.
Để nâng cao chất lượng và khả năng cạnh tranh, các địa phương đang vận động người dân cải tạo diện tích chè già cỗi, thay thế bằng giống mới có năng suất, chất lượng cao. Việc áp dụng quy trình sản xuất an toàn và đưa máy móc vào chế biến cũng được khuyến khích nhằm giảm sức lao động, nâng năng suất và đáp ứng yêu cầu thị trường.
Ông Vũ Văn Phán, Chủ tịch Hội Chè tỉnh, cho biết: “Chúng tôi vận động người dân tập trung cải tạo những diện tích chè già cỗi, thay thế bằng các giống chè mới có năng suất, chất lượng cao, đồng thời đẩy mạnh áp dụng các tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất”.
Tại làng nghề chè Minh Thắng, xã Phú Thịnh, những thay đổi này được thể hiện qua hoạt động sản xuất của các hộ dân. Với gần 30ha vùng nguyên liệu, toàn bộ hộ dân tham gia trồng và chế biến chè; khoảng 30 cơ sở chế biến duy trì hoạt động thường xuyên.
Máy móc được đưa vào một số công đoạn để giảm công sức và tăng năng suất, nhưng kinh nghiệm của người làm nghề vẫn được coi trọng nhằm giữ hương vị sản phẩm. Người dân cũng từng bước thay giống chè cũ bằng giống có năng suất, chất lượng cao; hơn 20ha chè đã được đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm.
Cùng với đó, tổ sản xuất chè VietGAP được thành lập để hướng tới chuẩn hóa quy trình chăm sóc và chế biến. Nhờ những thay đổi trong sản xuất, doanh thu từ chè của làng nghề những năm gần đây đạt khoảng 11-12 tỷ đồng mỗi năm.
Từ nỗ lực của từng hộ, việc phát triển làng nghề cần thêm sự hỗ trợ về đào tạo, thiết bị, hạ tầng và quảng bá sản phẩm. Nghị quyết số 52/2026/NQ-HĐND của HĐND tỉnh quy định hỗ trợ 80% chi phí tổ chức lớp truyền nghề, với mức tối đa 25 triệu đồng mỗi lớp; mức hỗ trợ đầu tư, nâng cấp hạ tầng và quảng bá là 40 triệu đồng đối với làng nghề, 50 triệu đồng đối với làng nghề truyền thống.
Chính sách cũng có nội dung hỗ trợ các cơ sở di dời hoạt động ngành nghề nông thôn ra khỏi khu dân cư theo quy hoạch. Đây là những điều kiện hỗ trợ người dân duy trì sản xuất, cải thiện môi trường hoạt động và nâng cao năng lực của làng nghề.
Bên cạnh đầu tư cho sản xuất, kết nối nghề chè với du lịch đang mở thêm hướng phát triển. Tại Tân Cương, La Bằng và Đồng Phúc, vùng nguyên liệu, không gian chế biến và văn hóa thưởng trà có thể được đưa vào các chương trình trải nghiệm, du lịch cộng đồng. Qua đó, du khách có cơ hội tìm hiểu nghề truyền thống, còn người dân có thêm khả năng giới thiệu sản phẩm và phát triển dịch vụ tại địa phương.
Giữ nghề chè không có nghĩa chỉ duy trì cách làm cũ. Những tri thức được trao truyền qua nhiều thế hệ cần tiếp tục được thực hành, bổ sung bằng kỹ thuật mới và gắn với nhu cầu của thị trường. Khi sản phẩm có đầu ra, người làm nghề có việc làm và thu nhập ổn định, các làng nghề sẽ có thêm điều kiện để bảo tồn bản sắc văn hóa, tiếp tục trao truyền nghề cho thế hệ sau.
Nguyễn Liên (tổng hợp)
