Nhật Bản và Mỹ đang chứng kiến nhu cầu tăng đối với lao động có tay nghề, khi nhiều doanh nghiệp phải trả mức thu nhập cao để thu hút nhân sự cho các công việc khó tự động hóa.
- Chàng trai Sán Dìu vừa làm kỹ sư vừa gây dựng kinh tế quê nhà
- Phố thịt chó Sài Gòn lặng lẽ thu hẹp sau nhiều thập niên
- Ngư dân An Giang trôi dạt 4 ngày, được Hải quân cứu sống giữa biển
Tại Tokyo, Takahide Seki, 33 tuổi, làm nghề dựng giàn giáo và sau 17 năm trong nghề đã có mức tiền công 23.000-24.000 yên mỗi ngày, cao khoảng 4 lần so với lúc mới bắt đầu. Trong khi đó, tại Mỹ, một số nghề kỹ thuật như sửa chữa thang máy, đường dây truyền tải điện có mức thu nhập trung vị cao hơn đáng kể so với mặt bằng chung của người lao động.
Sự thiếu hụt nhân lực đang khiến các công việc đòi hỏi sức khỏe, kỹ năng thực tế và khả năng phán đoán tại Nhật Bản được trả công cao hơn. Theo dự đoán của Viện nghiên cứu độc lập thuộc tập đoàn Recruit Holdings, đến năm 2040, ngành xây dựng Nhật Bản có thể thiếu khoảng 660.000 lao động.
Takahide Seki bắt đầu dựng giàn giáo từ năm 16 tuổi, khi tiền công mỗi ngày của anh chỉ khoảng 6.000 yên, tương đương 988.000 đồng. Sau 17 năm, mức thu nhập theo ngày của anh đã tăng lên 23.000-24.000 yên, tương đương khoảng 3,8-4 triệu đồng, tức cao gấp khoảng 4 lần so với thời điểm mới vào nghề.
Ông Tadatoshi Hoshiyama, đại diện một công ty giàn giáo tại Nhật Bản, cho biết tình trạng thiếu nhân lực đang gây nhiều khó khăn cho doanh nghiệp và buộc họ phải nâng mức đãi ngộ để thu hút người làm.
“Ngành đang gặp rất nhiều khó khăn vì không có đủ nhân sự. Muốn thu hút lao động, chúng tôi phải trả mức lương tốt hơn cho họ”, ông nói.
Nghề dựng giàn giáo không chỉ yêu cầu người lao động lắp ráp các thanh kim loại, bởi mỗi công trình có hình dạng và kết cấu khác nhau. Người thợ phải trực tiếp quan sát, đánh giá điều kiện thực tế rồi lựa chọn phương án phù hợp nhằm bảo đảm an toàn cho những người làm việc trên cao.
Đặc thù này cũng khiến Seki cho rằng nghề dựng giàn giáo khó bị thay thế hoàn toàn bởi AI. Anh kỳ vọng thu nhập của mình trong thời gian tới có thể đạt 20 triệu yên/năm, tương đương hơn 3,2 tỷ đồng.
“Ở bất kỳ công trường nào cũng tồn tại những công việc đòi hỏi sự tham gia trực tiếp của con người. Đó là những công việc chỉ con người mới có thể đưa ra phán đoán. AI có thể hỗ trợ một số công đoạn, nhưng phần lớn công việc vẫn đòi hỏi đôi tay và khả năng xử lý của con người. Vì vậy, tôi nghĩ nghề này sẽ không biến mất”, anh nói.
Theo ông Hoshiyama, thợ giàn giáo hiện có thể hướng tới mức thu nhập hơn 10 triệu yên/năm, khoảng 1,6 tỷ đồng. Mức thu nhập này cho thấy sự thiếu hụt nhân lực đang làm thay đổi giá trị của những công việc vốn đòi hỏi nhiều sức lực và kỹ năng thực tế.
Xu hướng chuyển sang lao động chân tay cũng xuất hiện ở nhóm người trung niên tại Nhật Bản. Một phụ nữ ngoài 40 tuổi từng làm công việc văn phòng đang tìm cơ hội trở thành tài xế xe tải, sau khi biến cố ly hôn khiến mong muốn tăng thu nhập để nuôi con trở thành động lực chính.
Khi còn phụ thuộc vào chồng cũ, thu nhập của người phụ nữ này chỉ khoảng 1,3 triệu yên/năm, tương đương khoảng 214 triệu đồng. Nếu chuyển sang lái xe tải, cô đặt mục tiêu tăng thêm khoảng 2,7 triệu yên, tương đương hơn 445 triệu đồng mỗi năm.
“Tôi biết công việc này đòi hỏi tôi phải có thể lực tốt. Tôi nghĩ rằng nếu bắt đầu sớm, tôi có thể đạt được mức thu nhập mà mình mong muốn”, người phụ nữ nói.
Khảo sát của Tập đoàn đa quốc gia Nhật Bản Leverages cho thấy khoảng 1/5 số người tham gia từng bỏ công việc văn phòng để chuyển sang làm lao động chân tay. Ông Tomonori Moriyama, người phụ trách kinh doanh tại Leverages, nhận định lao động ở độ tuổi 30-40 có thể chuyển nghề vì nhu cầu cải thiện thu nhập sau những biến cố trong cuộc sống, đồng thời muốn sở hữu những kỹ năng ít có nguy cơ bị AI thay thế.
“Trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng, ngày càng nhiều người muốn học một nghề có kỹ năng chuyên môn để giảm nguy cơ công việc bị AI thay thế”, ông nói.
Tại bang Massachusetts của Mỹ, xu hướng lựa chọn nghề kỹ thuật cũng được thể hiện qua trường hợp Aidan, 21 tuổi, đang làm công việc hàn và sửa chữa du thuyền. Trước đó, anh từng đỗ vào một trường đại học và dự định theo ngành tài chính nhưng quyết định đổi hướng chỉ 2 tuần trước ngày nhập học vì lo ngại AI có thể tác động đến nhiều công việc trong lĩnh vực này.
Thay vì vào đại học, Aidan chọn công việc chân tay tại một doanh nghiệp có hơn 40 nhân viên. Theo quản lý, mỗi tháng có khoảng 3 lao động trẻ gia nhập công ty, trong khi nhu cầu tuyển người cho các công việc tại công trường vẫn rất lớn.
Aidan cho rằng việc sở hữu kỹ năng nghề có thể giúp anh làm nhiều loại công việc và tìm cơ hội ở nhiều nơi. Thực tế thu nhập tại Mỹ cũng cho thấy một số nghề kỹ thuật đang có giá trị đáng kể trên thị trường lao động.
Theo Forbes, thu nhập trung vị của kỹ thuật viên thang máy và thang cuốn tương đương khoảng 2,7 tỷ đồng/năm, trong khi người lắp đặt và sửa chữa đường dây truyền tải điện có thu nhập trung vị khoảng 2,3 tỷ đồng/năm. Con số này cao hơn mức thu nhập trung vị khoảng 1,3 tỷ đồng/năm của người lao động Mỹ ở tất cả các ngành nghề.
Khoảng cách thu nhập cho thấy những công việc cần tay nghề, sức khỏe và khả năng xử lý tình huống thực tế đang được thị trường coi trọng. Đây cũng là lợi thế của nhóm lao động có kỹ năng chuyên môn trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng phải đối mặt với bài toán thiếu nhân lực.
Ở chiều ngược lại, một số công việc văn phòng được dự báo chịu tác động mạnh từ AI. Dữ liệu của LiveCareer UK cho thấy những công việc có khả năng cao bị AI thay thế trước năm 2030 gồm nhập liệu, tổng đài, chăm sóc khách hàng, thu ngân, hiệu đính, trợ lý pháp lý, kế toán, nhân viên nhà hàng, nhân viên kho và phân tích nghiên cứu thị trường.
Nhà kinh tế học Kosuke Motoya cho rằng những công việc yêu cầu con người trực tiếp cảm nhận, thao tác và tích lũy kinh nghiệm qua thời gian sẽ khó bị máy móc thay thế hoàn toàn. Ngay cả khi về già và không còn đủ sức thực hiện các công việc nặng nhọc, người lao động có tay nghề vẫn có thể tiếp tục làm việc ở những vị trí khác, chẳng hạn hướng dẫn hoặc đào tạo thế hệ trẻ.
Sự phát triển của AI vì thế đang làm thay đổi cách thị trường đánh giá giá trị lao động. Bên cạnh bằng cấp và khả năng xử lý thông tin, kỹ năng nghề vững vàng, kinh nghiệm thực tế cùng khả năng thực hiện những công việc khó tự động hóa đang trở thành những yếu tố ngày càng được coi trọng.
Minh Tuấn (tổng hợp)
