Thái Nguyên – Sau khi không vào được lớp 10 công lập, học sinh có thể tiếp tục học THPT ngoài công lập, giáo dục thường xuyên hoặc giáo dục nghề nghiệp, nhưng việc lựa chọn vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ tâm lý chuộng trường công.
- Măng Lục Trúc mở hướng làm giàu cho người dân Thái Nguyên
- Chiếc roi bện thủ công trong vụ đánh trẻ ở chùa Bầu, Phú Thọ
- Đường dây cá độ 1.500 tỷ đồng/tháng lộ diện từ sóng bóng đá lậu
Kỳ tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027 tại Thái Nguyên có hơn 22.500 thí sinh đăng ký dự thi, trong khi tổng chỉ tiêu vào lớp 10 THPT là 19.430 học sinh, gồm 17.985 chỉ tiêu tại các trường công lập và 1.445 chỉ tiêu tại các trường ngoài công lập. Bên cạnh đó, các trung tâm GDNN-GDTX có 3.135 chỉ tiêu học viên, tạo thêm những hướng học tập khác cho học sinh sau khi hoàn thành chương trình THCS.
Về lý thuyết, học sinh 15 tuổi có nhiều lựa chọn sau THCS, từ học THPT công lập, tư thục đến giáo dục thường xuyên, học nghề hoặc kết hợp học văn hóa với đào tạo nghề. Nhưng trên thực tế, không phải lựa chọn nào cũng được gia đình và học sinh nhìn nhận có giá trị như nhau.
Tại khu vực đô thị, nhu cầu vào các trường THPT công lập thường cao, khiến kỳ thi lớp 10 trở thành một cuộc cạnh tranh. Khi kết quả được công bố, những học sinh không có suất vào trường công lập phải nhanh chóng cân nhắc các phương án còn lại, trong khi nhiều em chưa từng chủ động tìm hiểu những con đường đó trước kỳ thi.
Em Nguyễn Lê Ngọc Hân, tân học sinh khóa 2 Trường THPT Edison, lựa chọn trường tư thục trên cơ sở tìm hiểu môi trường học tập và sự phù hợp với bản thân. Em chia sẻ: “Em lựa chọn ngôi trường này vì thấy cơ sở vật chất cho học tập rất hiện đại, môi trường lại năng động với nhiều CLB để học sinh phát triển năng khiếu theo sở thích. Quan trọng nhất theo em là lựa chọn môi trường học tập phù hợp với bản thân mỗi người”.
Trường hợp của Ngọc Hân cho thấy lựa chọn trường tư thục không nhất thiết phải được xem là phương án sau cùng khi học sinh không vào được trường công lập. Tương tự, học giáo dục thường xuyên hay học nghề cũng có thể trở thành hướng đi chủ động nếu học sinh hiểu rõ năng lực, sở thích và mục tiêu của mình.
Vấn đề nằm ở chỗ nhiều gia đình vẫn xem THPT công lập là lựa chọn ưu tiên, trường tư thục là phương án thay thế nếu có điều kiện, còn giáo dục thường xuyên thường được nghĩ đến sau khi học sinh không đạt kết quả như mong muốn trong kỳ thi. Với giáo dục nghề nghiệp, tâm lý “học nghề vì không đỗ THPT” cũng khiến một hướng đi vốn có thể được lựa chọn từ sở thích và năng lực lại bị đặt vào vị trí thứ yếu.
Một học sinh chọn nghề vì yêu thích kỹ thuật, công nghệ, dịch vụ, cơ khí, điện, ô tô hoặc một lĩnh vực cụ thể sẽ bước vào quá trình đào tạo với mục tiêu rõ hơn về việc học gì và làm gì. Ngược lại, nếu lựa chọn nghề chỉ vì không còn phương án khác sau kỳ thi, học sinh có thể khó nhìn nhận đầy đủ giá trị của con đường này.
Ở tuổi 15, học sinh chưa nhất thiết phải xác định chính xác nghề nghiệp tương lai, nhưng các em cần được biết những con đường có thể tiếp tục sau THCS và điều kiện của từng lựa chọn. Đây cũng là điểm mà việc phân luồng cần được thực hiện trước khi kỳ thi lớp 10 diễn ra, thay vì chờ đến khi có kết quả mới bắt đầu tư vấn.
TS Lê Thị Phương Hoa, Trưởng Bộ môn Tâm lý học, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Thái Nguyên), cho rằng tuyển sinh lớp 10 hiện là một trong những kỳ thi tạo áp lực lớn đối với học sinh và phụ huynh. Áp lực không chỉ đến từ kỳ thi mà còn từ gia đình, môi trường cạnh tranh xung quanh, mong muốn được học tại ngôi trường yêu thích và tâm lý không muốn tụt lại phía sau bạn bè.
Từ góc độ giáo dục thường xuyên, bà Lê Hằng, Giám đốc Trung tâm Giáo dục thường xuyên Thái Nguyên, cho rằng phần đa phụ huynh và học sinh hiện vẫn chưa chủ động tìm hiểu các loại hình, phương thức giáo dục. Theo bà, việc lựa chọn thường chỉ được đặt ra sau khi học sinh đã có kết quả thi vào THPT công lập.
Bà Lê Hằng cho biết học theo hệ GDTX vẫn bảo đảm đầy đủ chế độ, chính sách và chương trình học, đồng thời mở ra khả năng tiếp tục học đại học hoặc vào các trường nghề. Trong quá trình học, học viên cũng có thể kết hợp học trung cấp nghề nếu có nhu cầu.
“Vấn đề là phía gia đình, thầy cô giáo ở trường THCS cần tăng cường phân tích và giới thiệu, bản thân các em cần chủ động tìm hiểu, để có thể chủ động lựa chọn hướng đi”, bà Lê Hằng nhấn mạnh.
Điều này đặt yêu cầu phân luồng không chỉ vào thời điểm sau kỳ thi mà ngay trong quá trình học THCS. Học sinh cần được tiếp cận thông tin về năng lực cần thiết, sở thích phù hợp, chương trình đào tạo, cơ hội việc làm và khả năng học tiếp của từng hướng đi trước khi phải đưa ra quyết định.
Khi thông tin đến sớm, việc lựa chọn có thể bắt đầu từ năng lực và nguyện vọng của học sinh thay vì bắt đầu từ một kết quả thi. Khi đó, trường công lập, tư thục, GDTX hay giáo dục nghề nghiệp có thể được nhìn nhận như những lựa chọn khác nhau, thay vì được xếp thành một thứ tự cao thấp dựa trên kết quả tuyển sinh.
Thước đo của phân luồng vì thế không chỉ nằm ở số lượng học sinh đi vào từng hướng. Điều quan trọng hơn là các em có hiểu con đường mình chọn, có chủ động lựa chọn và có cơ hội tiếp tục phát triển trên con đường đó hay không.
Tại Thái Nguyên, với quy mô học sinh lớn và nhu cầu vào THPT công lập cao, áp lực cạnh tranh lớp 10 vẫn là vấn đề cần được nhìn nhận. Giảm áp lực cho học sinh không chỉ là câu chuyện của một kỳ thi mà còn là quá trình giúp các em hiểu các lựa chọn sau THCS đủ sớm để quyết định ở tuổi 15 không trở thành một lựa chọn bị động.
Kim Yến (tổng hợp)
