Nhiều người trẻ đang sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo như ChatGPT trong học tập, công việc và giao tiếp hằng ngày, song việc phụ thuộc quá mức khiến họ lo ngại khả năng viết, diễn đạt và bản sắc ngôn ngữ cá nhân dần mai một.
- Bão Ba Vì đổ bộ Chiết Giang, gần hai triệu người Trung Quốc phải sơ tán
- Hai vụ án mạng ở An Giang đều bắt nguồn từ mâu thuẫn nhỏ
- Đã tìm thấy thi thể cháu bé gặp nạn do nước cuốn tại Phú Đình
Không ít người trẻ thừa nhận AI đã trở thành công cụ được mở đầu tiên mỗi ngày làm việc để hỗ trợ soạn email, báo cáo, bài đăng mạng xã hội hay trả lời tin nhắn. Xu hướng này xuất hiện khi các nền tảng AI ngày càng phổ biến, mang lại sự thuận tiện nhưng đồng thời đặt ra nỗi lo về sự lệ thuộc vào máy móc.
Phương Linh (24 tuổi) cho biết sau gần hai năm sử dụng AI gần như trong mọi hoạt động viết, cô nhận thấy bản thân ngày càng khó tự diễn đạt ý tưởng. Linh chia sẻ: “Nhiều lúc chỉ cần viết vài câu cũng phải hỏi AI xem viết thế nào. Dần dần tôi thấy câu cú của bản thân ngày càng lủng củng. Nếu không có AI thì gần như không biết bắt đầu từ đâu”.
Điều khiến cô bất ngờ hơn là một người bạn nhận xét các tin nhắn cô tự soạn có cảm giác như được AI viết. Theo Linh, AI từ một công cụ hỗ trợ đã dần trở thành lựa chọn mặc định trong cả công việc lẫn đời sống.
Thanh Huyền (21 tuổi), nhân viên Content Marketing tại một công ty mỹ phẩm, cũng có thói quen mở ChatGPT ngay khi bắt đầu làm việc. Ngoài việc tìm ý tưởng và viết nội dung, cô còn thường xuyên tham khảo AI để lựa chọn cách diễn đạt khi phản hồi email, trao đổi với đồng nghiệp hoặc trả lời cấp trên.
“Nhiều lúc vì sợ diễn đạt chưa khéo hoặc trả lời chưa đủ ý, tôi sẽ hỏi AI nên viết thế nào. Dùng nhiều đến mức đôi khi tôi sợ mình giao tiếp ngày càng giống máy móc và bản thân không có AI thì không sống được”, Huyền giãi bày.
Tương tự, Quỳnh Hoa (24 tuổi), nhân viên chăm sóc khách hàng tại một ngân hàng, cho biết trước đây cô chỉ tìm đến AI trong những tình huống phức tạp. Tuy nhiên, theo thời gian, ngay cả các nội dung đơn giản cũng được cô tham khảo AI trước khi phản hồi khách hàng.
Hoa cho biết: “Ban đầu tôi chỉ dùng AI trong những trường hợp phức tạp như khi gặp khách khó tính. Nhưng dần dần, ngay cả những nội dung đơn giản tôi cũng có thói quen hỏi AI trước. Điều đó khiến tôi lo rằng khả năng viết của bản thân dần biến mất”.
Dùng AI quá nhiều khiến người trẻ đánh mất tiếng nói riêng
Những câu chuyện trên phản ánh AI đang trở thành người đồng hành quen thuộc của nhiều người trẻ trong giao tiếp. Song song với sự tiện lợi là nỗi lo ngôn ngữ cá nhân dần bị thay thế bởi cách diễn đạt mang tính chuẩn hóa của máy móc.
Nhiều nghiên cứu quốc tế cũng ghi nhận những thay đổi đáng chú ý trong cách con người sử dụng ngôn ngữ. Nghiên cứu của Viện Phát triển Con người Max Planck (Đức) cho thấy khi các mô hình ngôn ngữ lớn xuất hiện ngày càng nhiều trong học tập, công việc và cuộc sống, con người có xu hướng vô thức tiếp nhận cách diễn đạt của chúng.
Sau khi phân tích hơn 740.000 giờ hội thoại từ hơn 360.000 bài thuyết trình trên YouTube cùng hơn 700.000 số podcast, các nhà nghiên cứu nhận thấy nhiều từ ngữ vốn được AI sử dụng thường xuyên như “nhấn mạnh”, “củng cố”, “đột phá” ngày càng xuất hiện phổ biến trong giao tiếp của con người.
Một nghiên cứu khác của Đại học Nam California (Mỹ) cho thấy kể từ khi ChatGPT ra mắt, sự đa dạng trong phong cách viết của nhiều loại văn bản, từ bài báo khoa học, tin tức địa phương đến nội dung trên mạng xã hội, đã giảm đáng kể. Câu văn, cách lựa chọn từ ngữ và cấu trúc diễn đạt giữa nhiều người cũng có xu hướng giống nhau hơn.
Giáo sư Morteza Dehghani, Đại học Nam California, nhận định nhiều người dần coi ngôn ngữ chuẩn hóa do AI tạo ra là hình mẫu của một bài viết chất lượng. Vì vậy, ngay cả những người không thường xuyên sử dụng AI cũng có xu hướng điều chỉnh cách viết để giống các mô hình ngôn ngữ hơn.
Emily Bender, nhà ngôn ngữ học tại Đại học Washington, cho rằng quá trình tự suy nghĩ, lựa chọn từ ngữ và sắp xếp câu chữ chính là yếu tố giúp con người phát triển tư duy và khả năng biểu đạt. Nếu toàn bộ quá trình viết đều được giao cho AI, người dùng không chỉ giảm cơ hội rèn luyện kỹ năng mà còn dễ đánh mất tiếng nói riêng.
Theo TS Nguyễn Gia Hy, giảng viên tại Đại học Swinburne (Australia), nhà sáng lập SkillPixel, việc AI tác động đến cách con người sử dụng ngôn ngữ là xu hướng khó tránh khỏi, tương tự ảnh hưởng mà Internet từng tạo ra đối với tiếng lóng, biểu tượng cảm xúc và các hình thức giao tiếp mới.
Ông cho rằng điều quan trọng không phải là có sử dụng AI hay không, mà là con người có giữ được vai trò chủ động trong quá trình sử dụng công nghệ. “Nếu chỉ sao chép nguyên văn nội dung AI tạo ra, người dùng dễ đánh mất dấu ấn cá nhân, kỹ năng viết và vô thức tiếp nhận cách phản hồi của AI”, vị chuyên gia cho hay.
TS Nguyễn Gia Hy khẳng định AI vẫn là công cụ hỗ trợ hiệu quả nếu người dùng biết phản biện, chỉnh sửa và bổ sung trải nghiệm của bản thân vào nội dung được tạo ra. Ông khuyến nghị người dùng cần chủ động đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin và viết lại kết quả bằng giọng văn riêng thay vì sao chép nguyên bản.
Theo chuyên gia, trải nghiệm cá nhân, cảm xúc, trực giác và sắc thái ngôn ngữ riêng vẫn là những yếu tố AI chưa thể thay thế. Việc duy trì thói quen đọc sách, đọc báo, giao tiếp trực tiếp, viết nhật ký và thường xuyên tự diễn đạt suy nghĩ sẽ giúp mỗi người bảo vệ bản sắc ngôn ngữ của mình.
“AI có thể viết gần như mọi thứ, vì vậy điều tạo nên sự khác biệt của con người là viết bằng trải nghiệm, góc nhìn và tiếng nói cá nhân”, TS Nguyễn Gia Hy nêu quan điểm.
Mộc Linh (tổng hợp)
