HUẾ – Phủ Tùng Thiện Vương lưu giữ bức tranh truyền thần hơn 150 năm tuổi cùng gần 1.000 mộc bản thơ văn, góp phần bảo tồn những dấu tích về một vương thân nổi tiếng tài hoa triều Nguyễn.
- Thái Nguyên công bố tình huống khẩn cấp trên hai tuyến đường
- Nhóm đối tượng thực hiện thử thách xâm phạm mồ mả
- Siết chặt, ngăn chặn nạn “cò” dịch vụ tại cơ sở y tế Thanh Hóa
Tọa lạc tại số 91 Phan Đình Phùng, phường Thuận Hóa, thành phố Huế, phủ Tùng Thiện Vương còn được gọi là Ký Thưởng viên, mặt tiền hướng ra sông An Cựu, hay Lợi Nông. Đây là nơi thờ Tùng Thiện Vương Nguyễn Phúc Miên Thẩm cùng gia quyến, đồng thời lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa.
Ông Bửu Tộ, cháu đời thứ tư của Tùng Thiện Vương và Trưởng ban quản trị phủ, cho biết công trình được chính Miên Thẩm tạo lập năm 1846. Sau khi hoàn thành, ông đón mẹ là bà Thục tân Nguyễn Thị Bảo, vợ vua Minh Mạng, từ Đại nội về đây để chăm sóc, phụng dưỡng.
Năm 1870, Miên Thẩm qua đời và nơi này trở thành Tùng Thiện Vương từ, về sau thường được gọi là phủ Tùng Thiện Vương. Nhà thờ chính là một ngôi nhà rường truyền thống một gian hai chái, gồm 16 cột, trong đó có 4 cột cái và 12 cột biên, diện tích hơn 115m2.
Thời kỳ hưng thịnh, phủ có 16 công trình kiến trúc nhưng quá trình tồn tại cùng sự đô thị hóa khiến nhiều hạng mục không còn. Hiện khu phủ còn một số kiến trúc chính như bến nước, cổng, la thành, bình phong, nhà thờ chính và nhà phụ do con cháu hậu duệ gìn giữ.
Điểm đặc biệt tại phủ là bức tranh truyền thần Tùng Thiện Vương do họa sĩ Dương Tề, người Trung Hoa, thực hiện cách đây hơn 150 năm. Khi người xem đứng trực diện, ánh mắt trong tranh hướng thẳng về phía trước; lúc dịch chuyển sang trái hoặc phải, ánh mắt nhân vật tạo cảm giác như đang dõi theo người xem.
Từ đường còn lưu giữ một bức truyền thần khác về Miên Thẩm do người con trai thứ 13 của ông là Nguyễn Phúc Hồng Khẳng (1861-1931) thực hiện. Án thờ của vị vương thân từng được xếp vào Nguyễn triều Tam Đường cũng được bảo tồn trong không gian kiến trúc truyền thống của phủ.
Tùng Thiện Vương và em trai là Tuy Lý Vương Nguyễn Phúc Miên Trinh được người đời tôn vinh là Thi Ông, Thi Bá. Tại phủ hiện còn gần 1.000 mộc bản khắc thơ văn, trong đó có các tác phẩm của Miên Thẩm được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Theo các nhà nghiên cứu, phủ Tùng Thiện Vương từng là nơi gặp gỡ của giới văn nghệ sĩ xứ Huế, quy tụ nhiều tao nhân mặc khách. Tại đây, Miên Thẩm lập Tùng Vân thi xã, sau đổi thành Mặc Vân thi xã, tạo không gian để các văn nhân cùng sáng tác và ngâm vịnh thi phú.
Năm 1849, Lao Sùng Quang, Án sát tỉnh Quảng Tây được nhà Thanh cử làm Khâm sứ dẫn đầu sứ bộ đến kinh đô Huế để tuyên phong cho vua Tự Đức (1848-1883), đã đến Ký Thưởng viên đàm đạo văn chương và thế sự với Miên Thẩm. Chi tiết này cho thấy vị trí của phủ trong đời sống văn hóa, giao lưu học thuật của giới trí thức đương thời.
Trong khuôn viên phủ còn có Tiêu viên, nơi thờ bà Thục tân Nguyễn Thị Bảo và vua Minh Mạng. Không gian này cũng lưu giữ nhiều dấu ấn về sở thích của Tùng Thiện Vương, người được biết đến là yêu thiên nhiên và coi trọng sản xuất nông nghiệp.
Giữa sân phủ có một cây hoàng mai cổ thụ hơn 155 năm tuổi, trong khi khuôn viên còn trồng nhiều loài hoa. Đáng chú ý là hoa phấn nụ, còn gọi là hoa tiên, từng được dùng làm mỹ phẩm cho các giai nhân triều Nguyễn; năm 2001, Đại sứ Nhật Bản khi đó là Yamazaky Ryuichiro đến thăm phủ và khuyến khích trồng loài hoa này.
Bình phong “lưỡng long triều phúc” với hình ảnh hai con rồng hướng về chữ phúc cũng là một trong những chi tiết được lưu giữ tại phủ. Năm 1993, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế, nay là thành phố Huế, đưa phủ Tùng Thiện Vương vào danh sách các di tích lịch sử, văn hóa cần bảo vệ.
Tiến sĩ Trần Đình Hằng, Phân viện trưởng Phân viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch miền Trung, cho rằng cần có chính sách phù hợp để bảo tồn và phát huy giá trị mộc bản, nhất là những mộc bản đang được lưu giữ trong dân gian, nhà chùa và các phủ đệ xứ Huế. Theo các nhà nghiên cứu, việc gìn giữ và phát huy giá trị các phủ đệ triều Nguyễn góp phần duy trì diện mạo của Huế như một đô thị di sản sống động.
Tùng Thiện Vương (1819-1870) có tên thật Nguyễn Phúc Miên Thẩm, tự Trọng Uyên và Thận Minh, hiệu Thương Sơn, Bạch Hào Tử. Ông là con thứ 10 của vua Minh Mạng và bà Thục Tần Nguyễn Thị Bảo, đồng thời là em trai vua Thiệu Trị.
Sinh thời, Miên Thẩm nổi tiếng giỏi thơ, hay chữ; từ năm 7 tuổi ông đã học thơ, đến 12 tuổi đã làm thơ và để lại gần 2.000 bài, có tác phẩm dài đến 162 vần. Các tác phẩm như Thương Sơn thi tập, Thương Sơn từ tập, Thương Sơn thi thoại, Tịnh y ký, Thức Cốc biên, Lão sinh thường đàm và Lịch đại đế vương thống hệ được lưu truyền, phần lớn được khắc trên gỗ.
Những mộc bản còn lại cùng kiến trúc, tranh truyền thần và các dấu tích trong phủ đang tạo thành một không gian lưu giữ nhiều lớp giá trị về lịch sử và đời sống văn hóa của Tùng Thiện Vương tại Huế.
An Nhiên (tổng hợp)
