Tại Thái Nguyên, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia cùng các cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân trao đổi giải pháp phát triển nông nghiệp tuần hoàn, hữu cơ, hướng tới nâng cao giá trị sản xuất và bảo vệ môi trường.
- Lớp học nghề mở thêm hướng sinh kế cho lao động dân tộc thiểu số
- Giáo viên bị truy tố sau khi đồng nghiệp công khai clip đánh trẻ
- Gia đình tìm cô gái 20 tuổi ở Thanh Hóa mất liên lạc hơn 5 tháng
Diễn đàn Khuyến nông @ Nông nghiệp với chủ đề “Giải pháp phát triển nông nghiệp tuần hoàn, hữu cơ gắn với tăng trưởng xanh và bảo vệ môi trường” được tổ chức sáng 13/11/2026, do Trung tâm Khuyến nông Quốc gia phối hợp với Cục Chăn nuôi và Thú y, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thái Nguyên thực hiện. Sự kiện có 180 đại biểu đến từ các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, hiệp hội, doanh nghiệp, hợp tác xã, hệ thống khuyến nông và nông dân thuộc Thái Nguyên, Bắc Ninh, Phú Thọ, Lạng Sơn, Tuyên Quang tham dự.
Trong đó có TSKH Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam (VOAA) và GS.TS Đào Thanh Vân, Phó Chủ tịch Hiệp hội. Các đại biểu tập trung thảo luận cách khai thác hiệu quả phụ phẩm nông nghiệp, xử lý chất thải an toàn, giảm chi phí đầu vào, đồng thời tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn về vốn, tiêu chuẩn, chứng nhận, tổ chức sản xuất và tiêu thụ nông sản.
Theo báo cáo đề dẫn của ông Nguyễn Duy Điều, Phó Trưởng phòng Khuyến nông Chăn nuôi và Thú y, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, nguồn phụ phẩm nông nghiệp ở Việt Nam có tiềm năng lớn nhưng chưa được khai thác tương xứng. Số liệu tổng hợp của Trung tâm cho thấy, cả nước có trên 156,8 triệu tấn phụ phẩm nông nghiệp, trong đó 88,9 triệu tấn từ trồng trọt, 61,4 triệu tấn phân gia súc, gia cầm, 5,5 triệu tấn từ lâm nghiệp và gần 1 triệu tấn từ thủy sản.
Riêng rơm lúa đạt khoảng 42,8 triệu tấn, thân cây ngô khoảng 10 triệu tấn và vỏ trấu khoảng 8,6 triệu tấn. Tuy nhiên, tỷ lệ phụ phẩm cây trồng được thu gom, sử dụng mới đạt khoảng 52,2%, riêng rơm lúa là 56,3%; chi phí thu gom, vận chuyển, bảo quản cùng sự thiếu kết nối giữa nơi phát sinh nguyên liệu và cơ sở chế biến vẫn là những trở ngại đáng kể.
Từ thực tế này, nhiều mô hình khuyến nông đã lựa chọn hướng tận dụng phụ phẩm làm nguyên liệu phục vụ sản xuất. Các giải pháp được giới thiệu gồm ủ chua thân cây ngô, rơm và thức ăn thô xanh; sử dụng chế phẩm sinh học xử lý phân; kết hợp vùng nguyên liệu thức ăn với chăn nuôi, sau đó đưa phân đã xử lý trở lại phục vụ trồng trọt.
Nhóm dự án chăn nuôi trâu, bò thịt tuần hoàn gắn với liên kết tiêu thụ có quy mô 2.162 con, ghi nhận hiệu quả kinh tế tăng từ 10-15%. Trong khi đó, các dự án trồng ngô sinh khối làm thức ăn xanh cho gia súc được triển khai trên 250 ha tại 10 tỉnh, năng suất đạt từ 50 tấn/ha, lợi nhuận sau chi phí khoảng 25-30 triệu đồng/ha trong điều kiện mô hình.
Đối với chăn nuôi lợn, nhóm mô hình quy mô 5.600 con ghi nhận mức tiết kiệm 1.387 lít nước/con, giá bán sản phẩm cao hơn phương thức chăn nuôi thông thường khoảng 25-30% tùy thời điểm. Chất thải được xử lý bằng men vi sinh để tạo phân hữu cơ phục vụ trồng trọt; sản phẩm được kết nối tiêu thụ thông qua Tập đoàn Quế Lâm, hợp tác xã và các hộ dân.
Mô hình chăn nuôi gà với quy mô 60.000 con tại Phú Thọ, Hà Nội và Thái Nguyên cũng cho thấy hiệu quả kinh tế cao hơn 14-17% so với các cơ sở ngoài mô hình. Tuy nhiên, các hộ mới đạt bình quân 74,1% số tiêu chí hữu cơ được đánh giá, cho thấy cần tiếp tục hoàn thiện việc kiểm soát thức ăn, môi trường, hồ sơ sản xuất và những yêu cầu còn thiếu để tiến tới chứng nhận.
Trong lĩnh vực trồng trọt, các mô hình lúa hữu cơ theo chuỗi giá trị tại Nghệ An, Hà Tĩnh và Quảng Trị có quy mô 810 ha, với 210 ha được chứng nhận hữu cơ; diện tích nhân rộng được ghi nhận là 1.819 ha. Nhóm mô hình chè gắn với chuỗi giá trị có quy mô 20 ha, vùng sản xuất thuộc dự án đã được chứng nhận hữu cơ, giá trị thu nhập tăng hơn 30%.
Với hệ thống sản xuất kết hợp, các dự án tôm sú – lúa quy mô 290 ha tại Đồng bằng sông Cửu Long đạt năng suất tôm trên 600 kg/ha, năng suất lúa khoảng 5,5 tấn/ha và hiệu quả kinh tế trên 70 triệu đồng/ha. Việc mở rộng mô hình cần tính đến điều kiện nguồn nước, lịch thời vụ và năng lực quản lý chất lượng giống tại từng địa bàn.
Bên cạnh xây dựng mô hình, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đã tổ chức 142 lớp tập huấn sản xuất nông nghiệp hữu cơ cho 4.260 học viên và 21 sự kiện về nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn, thu hút 3.588 đại biểu, trong đó có 2.460 nông dân. Thời gian tới, hoạt động hỗ trợ cần tăng cường hướng dẫn trực tiếp tại hiện trường, tư vấn hạch toán và theo dõi khả năng duy trì mô hình sau khi kết thúc chương trình hỗ trợ.
TSKH Hà Phúc Mịch, Chủ tịch VOAA, cho rằng nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp sinh thái và nông nghiệp hữu cơ có mối quan hệ hỗ trợ lẫn nhau nhưng mỗi phương thức có mục tiêu và yêu cầu riêng. Trong đó, sản xuất tuần hoàn hướng đến khép kín dòng vật chất, đưa phụ phẩm và chất thải đã xử lý phù hợp trở lại làm đầu vào; nông nghiệp sinh thái dựa trên các nguyên lý sinh thái để tổ chức hệ thống sản xuất, còn nông nghiệp hữu cơ phải tuân thủ tiêu chuẩn về quy trình, kiểm soát đầu vào, chứng nhận và tiêu thụ sản phẩm.
Từ cách tiếp cận này, VOAA đề xuất chuyển đổi theo từng giai đoạn, căn cứ năng lực của nông hộ và điều kiện từng vùng. Ở giai đoạn đầu, người sản xuất có thể tận dụng phân chuồng, rơm rạ và phụ phẩm sau thu hoạch để ủ phân, kết hợp trồng trọt với chăn nuôi, phát huy hiệu quả mô hình vườn, ao, chuồng nhằm giảm chi phí mua vật tư bên ngoài.
Tiếp đó, các cơ sở sản xuất cần điều chỉnh phương thức tổ chức ruộng vườn, tăng xen canh, đa canh, duy trì thảm phủ, tạo điều kiện cho thiên địch phát triển và áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp. Những biện pháp này góp phần phục hồi đất, cải thiện cân bằng sinh thái, giảm phụ thuộc vào hóa chất; khi đủ điều kiện, cơ sở mới hoàn thiện quy trình theo tiêu chuẩn hữu cơ, kiểm soát đầu vào, thực hiện giám sát và chứng nhận.
Tham luận của Hiệp hội cũng dẫn báo cáo The World of Organic Agriculture 2026 do Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Hữu cơ và IFOAM Organics International công bố. Theo đó, năm 2024, Việt Nam có 125.045 ha đất nông nghiệp hữu cơ, đứng thứ năm châu Á; doanh thu bán lẻ thực phẩm và đồ uống hữu cơ trên toàn cầu cùng năm đạt khoảng 145 tỷ euro.
Để khai thác cơ hội thị trường, VOAA đề xuất tập trung phát triển vùng sản xuất phù hợp điều kiện đất, nước, khả năng kiểm soát ô nhiễm và tổ chức vùng đệm; đồng thời hỗ trợ tài chính cho giai đoạn chuyển đổi, chi phí chứng nhận ban đầu. Hiệp hội cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển nguồn vật tư đáp ứng tiêu chuẩn hữu cơ, từ giống, phân bón, thức ăn chăn nuôi đến thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y và chế phẩm sinh học được phép sử dụng.
Việc nghiên cứu, sản xuất vật tư sinh học trong nước với chi phí hợp lý cần được đẩy mạnh, gắn với bảo tồn và phục tráng các giống cây trồng, vật nuôi bản địa có khả năng thích nghi tốt. Đối với nông hộ và hợp tác xã quy mô nhỏ, Hiệp hội đề xuất phát huy Hệ thống bảo đảm cùng tham gia (PGS), nâng cao năng lực giám sát cộng đồng, tăng liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân, minh bạch thông tin truy xuất nguồn gốc và mở rộng kênh phân phối.
Từ góc độ quản lý ngành, ông Nguyễn Trọng Tuyển, đại diện Cục Chăn nuôi và Thú y, chỉ ra những hạn chế trong phát triển chăn nuôi tuần hoàn như quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, nguồn lực tài chính và trình độ kỹ thuật của người chăn nuôi hạn chế, trong khi chi phí đầu tư công trình xử lý môi trường cao. Bên cạnh đó, sự liên kết giữa các chuỗi giá trị chưa chặt chẽ, dữ liệu về phụ phẩm còn thiếu, gây khó khăn cho việc tổ chức sản xuất và khai thác nguồn nguyên liệu.
Các giải pháp được đề xuất gồm hoàn thiện tiêu chuẩn đánh giá mô hình, xây dựng cơ sở dữ liệu, ứng dụng công nghệ số và tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp với hợp tác xã, nông hộ. Viện Chăn nuôi và Thú y Việt Nam cũng lưu ý, công nghệ xử lý chất thải cần được lựa chọn dựa trên chủng loại, lưu lượng phát sinh, yêu cầu xử lý, năng lực vận hành và tổng chi phí trong suốt vòng đời công trình.
Theo đó, các phương pháp như ủ hiếu khí, đệm lót sinh học, tách chất thải rắn và lỏng, xử lý kỵ khí tạo khí sinh học hay thu hồi dinh dưỡng phải được thiết kế phù hợp với điều kiện của từng cơ sở. Quy trình xử lý phân chuồng cần kiểm soát từ khâu thu gom, phân loại, phối trộn đến độ ẩm, nhiệt độ và thời gian ủ; nước tái sử dụng, bã và nước thải sau công trình khí sinh học cũng phải được quản lý để tránh phát tán mầm bệnh, gây ô nhiễm thứ cấp.
Đối với phụ phẩm được sử dụng làm thức ăn chăn nuôi, yêu cầu về dinh dưỡng và an toàn cần được kiểm soát, nhất là nguy cơ tồn dư hóa chất và độc tố nấm mốc. Đây là những điều kiện quan trọng để việc tận dụng phụ phẩm không làm phát sinh rủi ro đối với vật nuôi, môi trường và chất lượng sản phẩm.
Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên giới thiệu kết quả nghiên cứu, chuyển giao công nghệ xử lý phụ phẩm chuối thành phân bón hữu cơ vi sinh tại Hưng Yên và Lai Châu, đồng thời sử dụng phụ phẩm nông, lâm nghiệp làm giá thể ươm giống tại Thái Nguyên. Riêng mô hình giá thể đã sản xuất hơn 72.000 bầu cây giống và 10 tấn giá thể thương phẩm.
Kết quả so sánh trên quy mô 10.000 bầu cây keo cho thấy, giá thể hữu cơ có chi phí 600 đồng/bầu, cao hơn mức 320 đồng/bầu của bầu đất, nhưng tỷ lệ cây sống đạt 95%, so với 82% ở phương án sử dụng bầu đất. Theo hạch toán của mô hình, lợi nhuận đạt 5,4 triệu đồng/10.000 bầu, cao hơn 1,8 triệu đồng, tương ứng mức tăng 50%; kết quả này được ghi nhận trong điều kiện triển khai cụ thể và cần tiếp tục đánh giá trước khi nhân rộng.
Một mô hình khác do Trung tâm Nghiên cứu Chuyển giao và Dịch vụ Công nghệ Sinh học Hữu cơ giới thiệu là dự án chăn nuôi gà thịt bản địa giai đoạn 2022-2024 tại Hà Nội và Thái Nguyên. Từ quy mô ban đầu 18.800 con, dự án phát triển lên 44.700 con, tỷ lệ nuôi sống đạt 95,2-97%, hiệu quả kinh tế của các hộ tham gia tăng 17-17,82% so với hộ ngoài mô hình.
Mô hình này kết hợp sử dụng chế phẩm sinh học, đệm lót, xử lý phân với liên kết tiêu thụ và truy xuất nguồn gốc. Ở góc độ doanh nghiệp, Tập đoàn Quế Lâm chia sẻ kinh nghiệm liên kết vùng nguyên liệu, sản xuất thức ăn, tổ chức chăn nuôi và tận dụng phụ phẩm làm phân hữu cơ; đại diện Tập đoàn Dabaco Việt Nam giới thiệu các giải pháp chăn nuôi tuần hoàn, an toàn sinh học gắn với tăng trưởng xanh và bảo vệ môi trường.
Về chất lượng sản phẩm, Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường lưu ý rằng sản xuất tuần hoàn và sản xuất hữu cơ có thể hỗ trợ nhau nhưng không đồng nhất về yêu cầu. Việc tận dụng phụ phẩm hoặc sử dụng phân hữu cơ không đồng nghĩa sản phẩm đương nhiên đạt tiêu chuẩn hữu cơ; bên cạnh chứng nhận, các cơ sở vẫn phải bảo đảm hệ thống kiểm soát an toàn thực phẩm trong toàn bộ quá trình sơ chế, chế biến, bảo quản và lưu thông.
Cơ quan này đề xuất nâng cao năng lực kiểm soát nội bộ tại hợp tác xã, công khai thông tin có thể kiểm chứng về tiêu chuẩn áp dụng, tổ chức chứng nhận, thời hạn chứng nhận và từng lô sản phẩm. Hệ thống truy xuất nguồn gốc cần liên kết hồ sơ nguyên liệu, sản xuất, kiểm nghiệm, chế biến và đơn hàng, đồng thời tránh phát sinh những loại giấy tờ trùng lặp, gây thêm gánh nặng cho cơ sở sản xuất.
Để bảo đảm đầu ra, vùng nguyên liệu cần được kết nối với doanh nghiệp chế biến và nhà phân phối thông qua hợp đồng, thống nhất yêu cầu chất lượng. Các mô hình khuyến nông cũng cần có phương án tiêu thụ, kiểm soát chi phí và đánh giá hiệu quả dựa trên lợi nhuận, tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn, khả năng duy trì chứng nhận, lượng phụ phẩm được xử lý an toàn và mức giảm tổn thất sau thu hoạch.
Tại Thái Nguyên, ông Dương Sơn Hà, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, cho biết địa phương đang thúc đẩy sản xuất an toàn, hữu cơ, ứng dụng công nghệ cao và phát triển liên kết chuỗi giá trị. Theo báo cáo của Sở, toàn tỉnh hiện có 7.972,7 ha cây trồng được chứng nhận VietGAP và 328,5 ha được chứng nhận hữu cơ, trong đó diện tích chè hữu cơ đạt 186,8 ha.
Diện tích sản xuất hữu cơ của tỉnh còn bao gồm cây ăn quả, lúa, dược liệu, nấm ăn và một số loại cây trồng khác. Thái Nguyên hiện quản lý, giám sát 194 mã số vùng trồng và có 45.195,96 ha rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC.
Đáng chú ý, chương trình khuyến nông giai đoạn 2026-2030 của tỉnh đã được phê duyệt với kinh phí khoảng 265 tỷ đồng, tập trung xây dựng mô hình, chuyển giao khoa học kỹ thuật và thúc đẩy sản xuất tuần hoàn. Cùng với đó, dự án ODA nông nghiệp tuần hoàn xanh được triển khai tại 14 xã phía Bắc tỉnh, hướng đến hình thành chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ các sản phẩm dong riềng, nghệ, bí xanh.
Trong chăn nuôi, một số hợp tác xã và trang trại đã ứng dụng công trình khí sinh học, đệm lót sinh học, ủ phân và nuôi giun quế để tận dụng chất thải. Phân sau xử lý được đưa trở lại phục vụ sản xuất ngô sinh khối và các loại cây trồng khác; một số mô hình còn kết hợp nông nghiệp với du lịch trải nghiệm, văn hóa trà nhằm đa dạng hóa nguồn thu.
Dù đạt những kết quả nhất định, Thái Nguyên vẫn đối mặt với khó khăn trong tích tụ đất đai, bố trí vùng sản xuất và vùng đệm, đầu tư hạ tầng xử lý chất thải, xây dựng cơ sở chế biến cũng như kinh phí kiểm nghiệm, chứng nhận. Trong những năm đầu chuyển đổi, người sản xuất có thể chịu áp lực do năng suất giảm, công lao động tăng, trong khi thương hiệu và đầu ra chưa ổn định, giá bán chưa bù đắp tương xứng chi phí.
Trước thực tế này, tỉnh đề xuất ưu tiên xây dựng vùng sản xuất hữu cơ đối với những sản phẩm có lợi thế, tăng cường đào tạo cho doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân; hỗ trợ công nghệ xử lý phụ phẩm, chế biến và truy xuất nguồn gốc. Địa phương cũng kiến nghị mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng xanh, hỗ trợ chi phí chứng nhận và phát triển liên kết với doanh nghiệp tiêu thụ.
Kinh nghiệm từ các địa phương khác cho thấy việc tổ chức chuỗi tuần hoàn cần gắn với sản phẩm chủ lực và điều kiện sản xuất cụ thể. Trung tâm Khuyến nông Tuyên Quang giới thiệu dự án chăn nuôi trâu, bò thịt tuần hoàn giai đoạn 2023-2025 với quy mô 500 con, hiệu quả kinh tế tăng 19,14% so với chăn nuôi đại trà; dự án đồng thời chế biến 140,7 tấn thức ăn thô xanh, xử lý 512,2 tấn phân chuồng hoai mục phục vụ trồng trọt và hình thành một chuỗi liên kết tiêu thụ.
Các tham luận của đơn vị thuộc Phú Thọ, Lạng Sơn, Bắc Ninh và Lào Cai tập trung vào lựa chọn sản phẩm chủ lực, đặc sản, kết hợp tận dụng phụ phẩm với tổ chức vùng nguyên liệu và phát triển thị trường. Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) cũng chia sẻ kinh nghiệm áp dụng các giải pháp dựa vào tự nhiên, phát huy chức năng hệ sinh thái để bảo vệ đất, nước, đa dạng sinh học và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Tại phiên thảo luận, các đại biểu tiếp tục trao đổi về công nghệ phù hợp với quy mô nông hộ, an toàn sinh học, lộ trình chứng nhận và giải pháp liên kết đầu ra. Phát biểu bế mạc, ông Lê Minh Lịnh, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, đề nghị các địa phương bắt đầu từ nguồn phụ phẩm tại chỗ, xác định rõ phương án xử lý và nơi sử dụng sản phẩm sau xử lý, đồng thời chuẩn bị đầy đủ điều kiện chuyển đổi hữu cơ và tiêu thụ nông sản.
Trung tâm Khuyến nông Quốc gia sẽ tổng hợp các kiến nghị để báo cáo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời phối hợp với địa phương và đơn vị liên quan lựa chọn mô hình phù hợp, hỗ trợ kỹ thuật, kết nối thị trường và theo dõi hiệu quả triển khai. Trước đó, chiều 12/11, các đại biểu đã tham quan mô hình sản xuất nông nghiệp tuần hoàn tại xóm Nguyễn Sơn, xã Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên và trao đổi kinh nghiệm áp dụng kỹ thuật trong điều kiện thực tế.
Trước đó, chiều 12/11, các đại biểu đã tham quan mô hình sản xuất nông nghiệp tuần hoàn tại xóm Nguyễn Sơn, xã Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
Thiên An (tổng hợp)
