Ngô Gia Võ – người thầy bồi đắp tình yêu văn chương cho nhiều thế hệ học trò

Có những người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức trên bục giảng mà còn để lại dấu ấn bằng cá tính, niềm đam mê và cách sống. Với nhiều thế hệ sinh viên Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên, thầy Ngô Gia Võ là người như thế.

Tôi gặp thầy Ngô Gia Võ từ những năm đầu thập niên 90 của thế kỷ trước, khi thầy là một trong những người tiên phong mở lớp ôn luyện thi vào Trường Đại học Sư phạm Việt Bắc. Tôi thuộc lớp học trò đầu tiên ấy. Từ những buổi học ban đầu, cách giảng văn khác biệt của thầy đã để lại trong tôi nhiều ấn tượng.

Cùng một câu thơ, một đoạn văn, qua cách phân tích của thầy Võ, tác phẩm có thể mở ra những tầng nghĩa mới. Văn chương trong giờ học không còn là những khuôn mẫu cần ghi nhớ hay lời bình có sẵn trong sách tham khảo, mà trở thành thế giới của cảm xúc, suy tư và những cuộc tranh luận đôi khi không có lời giải cuối cùng.

Thầy không giữ vẻ đạo mạo, khuôn phép thường thấy của người đứng lớp. Đang phân tích một tác phẩm cổ điển, thầy có thể chuyển sang kể chuyện đời thường, chia sẻ trải nghiệm cá nhân rồi bất ngờ đưa học trò trở lại với trang văn. Những câu chuyện tưởng như ngoài lề lại giúp bài giảng gần gũi và dễ đi vào lòng người.

Thầy trò có thể cùng tranh luận, cùng cười trước một câu chuyện vui. Không có khoảng cách quá lớn giữa người truyền đạt kiến thức và người tiếp nhận, nhưng sau mỗi buổi học, điều còn lại vẫn là tình yêu văn chương và sự háo hức chờ đến lớp. Đó là cách thầy khơi dậy hứng thú học tập mà không cần những lời giáo huấn nặng nề.

Sau những buổi ôn thi, bốn năm học tại Trường Đại học Sư phạm tiếp tục giúp tình cảm giữa thầy và trò thêm gắn bó. Sinh viên nam Khoa Ngữ văn khi ấy không nhiều, nhưng phần lớn đều yêu thích phong cách giảng dạy và lối sống phóng khoáng của thầy.

Thầy Ngô Gia Võ gặp gỡ các cựu sinh viên Khoa Ngữ văn khóa 25, Trường Đại học Sư phạm. (Ảnh minh họa: TNM)

Ngoài văn chương, thầy còn có nhiều đam mê khác. Thầy từng “cầm đầu” đội bóng đá của Khoa Ngữ văn. Đội bóng có thể không phải tập thể mạnh nhất, nhưng tinh thần thể thao luôn được duy trì. Những sinh viên vốn quen với sách vở, thơ phú và phân tích tác phẩm có thêm cơ hội trải nghiệm một niềm vui khác bên người thầy của mình.

Ở những cuộc chuyện trò bên chén trà, thầy Võ vẫn giữ lối nói chuyện riêng, có thể dẫn dắt từ văn chương sang thế sự, từ chuyện con người đến những được mất trong cuộc đời. Những điều bình dị ấy góp phần tạo nên hình ảnh một người thầy gần gũi, giàu cá tính.

Thầy không chỉ hướng dẫn học trò đọc một tác phẩm, cảm nhận một câu thơ mà còn truyền cho họ tinh thần sống có đam mê, biết thể hiện cá tính và trân trọng cái đẹp. Những bài học ấy không nằm riêng trong giáo trình, nhưng có thể theo học trò qua nhiều chặng đường sau khi rời giảng đường.

Sau khi rời trường, tôi có dịp hiểu thêm về một phần khác trong con người thầy: nhà thơ Võ Sa Hà. Thầy tên thật là Ngô Gia Võ, sinh năm 1957 tại Quảng Uyên, Cao Bằng. Năm 1976, thầy xuống Thái Nguyên học Khoa Văn, Trường Đại học Sư phạm Việt Bắc.

Tốt nghiệp năm 1980, thầy được giữ lại làm cán bộ giảng dạy. Sau thời gian phục vụ trong quân đội, năm 1984, thầy trở lại trường tiếp tục công tác. Thầy là Tiến sĩ, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, từng là giảng viên Khoa Ngữ văn và Chủ nhiệm Khoa Giáo dục Tiểu học, Trường Đại học Sư phạm thuộc Đại học Thái Nguyên.

Vừa đứng trên bục giảng truyền tình yêu văn chương cho sinh viên, thầy vừa miệt mài sáng tác từ những trải nghiệm của chính mình. Với bút danh Võ Sa Hà, thầy đã xuất bản nhiều tập thơ như Sóng nhạc hồn tôi, Ngựa đá, Cánh chim về núi và Lửa trắng.

Thơ của Võ Sa Hà mang dấu ấn gắn bó với miền núi, quê hương Cao Bằng, Thái Nguyên và những phận người. Qua các sáng tác, người đọc có thể nhận ra một tâm hồn nhiều trải nghiệm, giàu nội lực, có cá tính sáng tạo và tình yêu dành cho thơ ca.

Tôi vẫn nhớ những câu thơ trong bài “Với các em”, sáng tác năm 1993, được Khoa Ngữ văn giới thiệu trong dịp kỷ niệm 60 năm thành lập khoa:

“Nếu có thể xin một lần

Xin một lần thôi quay về bầu trời cũ

Để những gương mặt thầy cô giáo già nua

Sống lại một nỗi niềm!”

Những câu thơ ấy gợi lên nỗi niềm của nhiều thế hệ học trò khi nhớ về thầy cô và mái trường. Sau nhiều năm tháng, điều khiến người ta mong muốn trở lại không chỉ là giảng đường hay những hàng cây cũ, mà còn là những con người từng góp phần làm nên thanh xuân của mình.

Thời gian đã đưa những sinh viên năm xưa sang những chặng đường khác. Họ có gia đình, công việc và những lo toan riêng; mái tóc xanh ngày nào cũng dần điểm bạc. Nhưng mỗi lần gặp lại thầy, những học trò cũ vẫn nhận ra phong thái quen thuộc của người từng gắn bó với mình suốt những năm tháng đại học.

Bốn năm trên giảng đường có thể không phải quãng thời gian quá dài nếu chỉ tính bằng số giờ học. Nhưng những gì một người thầy để lại trong tâm hồn học trò có thể kéo dài suốt cuộc đời.

Trong ký ức của nhiều thế hệ sinh viên Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên, thầy Ngô Gia Võ vẫn hiện lên với hình ảnh một người dạy văn có nét bụi bặm, phong trần; một thi sĩ mang bút danh Võ Sa Hà, yêu bóng đá, thích chuyện trò và luôn có cách riêng để làm cho cuộc sống thêm sinh động. Những dấu ấn ấy, như dòng phù sa lặng lẽ, tiếp tục bồi đắp tình yêu văn chương và cách sống trong lòng những người từng là học trò của thầy.

Thiên An (tổng hợp)