Hơn 50 năm sau các sứ mệnh Apollo, con người mới chuẩn bị trở lại Mặt Trăng. Sự thay đổi về địa chính trị, mục tiêu và ngân sách là nguyên nhân chính.
Cuộc đua không gian thay đổi và sự kết thúc của kỷ nguyên Apollo
Hơn nửa thế kỷ trước, chương trình Apollo ra đời trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh căng thẳng. Cuộc chạy đua không gian bắt đầu từ năm 1957, khi Liên Xô phóng vệ tinh đầu tiên, mở ra kỷ nguyên cạnh tranh công nghệ giữa hai siêu cường. Mỹ nhanh chóng tham gia nhưng gặp cú sốc lớn khi tên lửa Vanguard phát nổ ngay trên truyền hình trực tiếp, làm dấy lên lo ngại tụt hậu.
Chính những sự kiện này khiến Mỹ biến hoạt động khám phá không gian thành một “chiến trường công nghệ”. Mục tiêu không chỉ là khoa học mà còn nhằm chứng minh năng lực quân sự và khả năng triển khai vũ khí toàn cầu. Thông điệp mà Mỹ muốn gửi đi rất rõ ràng. Quốc gia nào làm chủ không gian sẽ nắm ưu thế chiến lược trên Trái Đất. Thành công của Apollo 11 vào tháng 7/1969 đã giúp Mỹ khẳng định vị thế dẫn đầu.
Đây là mốc lần đầu tiên con người đặt chân lên Mặt Trăng, trở thành biểu tượng quyền lực công nghệ. Tuy nhiên, sau Apollo 17 năm 1972, động lực tiếp tục suy giảm khi mục tiêu chính trị đã hoàn thành. Bên cạnh đó, ngân sách cũng là yếu tố quan trọng. Thời kỳ đỉnh cao, NASA nhận tới 4,4% ngân sách liên bang. Hiện nay, con số này chỉ còn dưới 0,4%. Chính quyền Richard Nixon đã chuyển hướng sang chương trình tàu con thoi, khiến kế hoạch quay lại Mặt Trăng bị gián đoạn.
Kỷ nguyên Artemis và mục tiêu “ở lại” thay vì “cắm cờ”
Ngày nay, bối cảnh không gian đã thay đổi đáng kể. Tối thứ Năm, ngày 2/4/2026, sứ mệnh Artemis II chính thức khởi động, đánh dấu bước tiến mới trong hành trình đưa con người trở lại Mặt Trăng. Đây là lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, một sứ mệnh có người lái hướng tới quỹ đạo Mặt Trăng được triển khai. Chương trình Artemis không chỉ nhằm lặp lại thành tựu cũ. Khác với Apollo, mục tiêu lần này là thiết lập sự hiện diện lâu dài.
Mỹ muốn xây dựng căn cứ, nghiên cứu tài nguyên và tạo nền tảng cho các chuyến bay tới sao Hỏa trong tương lai. Ngoài ra, sự xuất hiện của đối thủ mới cũng thúc đẩy cuộc đua. Trung Quốc đặt mục tiêu đưa người lên Mặt Trăng trước năm 2030. Tuy nhiên, khác với thời Chiến tranh Lạnh, cạnh tranh hiện nay mang tính chiến lược dài hạn hơn. Không còn là cuộc đua “cắm cờ”, mà là cuộc đua để tồn tại và phát triển ngoài Trái Đất.
Chính sự thay đổi về mục tiêu, ngân sách và thông điệp chiến lược đã khiến hành trình quay lại Mặt Trăng kéo dài hơn 50 năm. Nếu như trước đây là biểu tượng quyền lực, thì ngày nay Mặt Trăng trở thành bước đệm cho tương lai của nhân loại. Giám đốc điều hành sứ mệnh của NASA Jared Isaacman phát biểu vào cuối tháng 3/2026, một tuần trước khi Artemis 2 cất cánh. Lần này, mục tiêu không phải là cắm cờ và để lại dấu chân” mục tiêu là ở lại. Mỹ sẽ không bao giờ từ bỏ Mặt Trăng một lần nữa”.
Theo: CaFeF
