Virus Nipah là tác nhân gây bệnh truyền nhiễm nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao, có thể dẫn đến viêm não cấp và biến chứng nặng. Bệnh khởi phát giống cúm nên khó phát hiện sớm. Việc nhận biết triệu chứng, đường lây truyền và thời gian ủ bệnh giúp người dân chủ động phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
- Tai nạn hồ Thác Bà: Bài học về an toàn giao thông thủy
- Ô tô, xe máy vào giai đoạn siết quản lý từ 2026
Mức độ nguy hiểm của virus Nipah và nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng
Virus Nipah là một loại virus RNA thuộc họ Paramyxoviridae, được phát hiện lần đầu năm 1999 tại Malaysia. Sau đó, virus tiếp tục xuất hiện tại Bangladesh và Ấn Độ, gây nhiều đợt bùng phát nguy hiểm. Đây là bệnh truyền từ động vật sang người. Virus có thể lây qua thực phẩm nhiễm bệnh hoặc tiếp xúc trực tiếp giữa người với người. Vật chủ tự nhiên của virus là dơi ăn quả. Từ đó, mầm bệnh có thể lan sang động vật nuôi gần gũi với con người.
Điểm đáng lo ngại nhất của virus Nipah là tỷ lệ tử vong cao. Tỷ lệ này dao động từ 40–75%, tùy theo điều kiện chăm sóc và tình trạng sức khỏe người bệnh. Virus có thể gây viêm não cấp tính, suy hô hấp và tử vong nhanh chóng. Ban đầu, người nhiễm thường có triệu chứng giống cúm. Người bệnh có thể sốt, đau đầu, đau cơ hoặc mệt mỏi. Điều này khiến việc phát hiện sớm gặp nhiều khó khăn. Khi bệnh tiến triển nặng, virus có thể tấn công hệ thần kinh.
Người bệnh xuất hiện lú lẫn, rối loạn ý thức hoặc co giật. Một số trường hợp rơi vào hôn mê trong thời gian ngắn. Những người sống sót có thể chịu di chứng lâu dài. Các biểu hiện thường gặp gồm suy giảm trí nhớ, thay đổi hành vi hoặc khó khăn vận động. Thậm chí, viêm não có thể tái phát sau nhiều tháng hoặc nhiều năm. Do mức độ nguy hiểm cao và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, Tổ chức Y tế Thế giới đã xếp virus Nipah vào nhóm tác nhân có nguy cơ gây dịch lớn.
Con đường lây truyền của virus Nipah và các yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh
Virus Nipah có thể lây truyền qua nhiều con đường khác nhau. Các hình thức lây nhiễm chủ yếu gồm từ động vật sang người, qua thực phẩm nhiễm bệnh và từ người sang người. Trong tự nhiên, virus tồn tại chủ yếu ở dơi ăn quả. Dơi có thể làm ô nhiễm trái cây hoặc nguồn nước bằng dịch tiết. Khi động vật nuôi tiếp xúc với nguồn bệnh, chúng có thể trở thành vật chủ trung gian. Tại các trang trại chăn nuôi tập trung, virus dễ phát tán nhanh.
Động vật nhiễm bệnh có thể lây cho nhau qua dịch tiết và đường hô hấp. Con người có nguy cơ nhiễm bệnh khi tiếp xúc trực tiếp với động vật bệnh. Việc tiếp xúc với nước bọt, nước tiểu hoặc chất thải của động vật mang virus làm tăng nguy cơ lây nhiễm. Người không sử dụng biện pháp bảo hộ khi chăm sóc động vật có nguy cơ cao. Virus Nipah cũng có thể lây qua thực phẩm bị ô nhiễm. Trái cây chưa rửa sạch hoặc thực phẩm tiếp xúc với dịch tiết của dơi có thể chứa mầm bệnh.
Một số đợt dịch ghi nhận lây truyền trực tiếp từ dơi sang người. Điều này xảy ra khi con người sử dụng thực phẩm bị nhiễm dịch tiết của dơi mà không qua xử lý. Ngoài ra, virus có thể lây từ người sang người. Con đường lây chủ yếu là tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, máu hoặc chất bài tiết của người bệnh. Nguy cơ cao nhất thường xảy ra trong gia đình hoặc cơ sở y tế. Do đó, kiểm soát nhiễm khuẩn trong bệnh viện giữ vai trò đặc biệt quan trọng.
Triệu chứng, thời gian ủ bệnh và dấu hiệu cần đi khám ngay
Virus Nipah thường khởi phát với triệu chứng giống cảm cúm. Người bệnh có thể sốt cao, đau đầu, đau cơ hoặc mệt mỏi. Một số trường hợp xuất hiện nôn mửa và đau họng. Những dấu hiệu ban đầu dễ bị nhầm với bệnh viêm đường hô hấp thông thường. Điều này khiến người bệnh chủ quan và chậm điều trị Khi bệnh tiến triển nặng, virus tấn công hệ thần kinh trung ương. Người bệnh có thể chóng mặt, lú lẫn hoặc rối loạn ý thức. Một số trường hợp xuất hiện co giật hoặc viêm não cấp.
Biến chứng hô hấp cũng có thể xảy ra. Người bệnh gặp khó thở, viêm phổi hoặc suy hô hấp cấp tính. Trong trường hợp nghiêm trọng, bệnh nhân có thể rơi vào hôn mê trong 24–48 giờ. Thời gian ủ bệnh của virus Nipah thường từ 4–14 ngày sau khi tiếp xúc. Tuy nhiên, một số trường hợp hiếm có thể kéo dài đến 45 ngày. Điều này khiến việc theo dõi người nghi nhiễm trở nên cần thiết. Những người hồi phục vẫn có nguy cơ gặp di chứng thần kinh lâu dài.
Các biểu hiện gồm suy giảm trí nhớ, thay đổi tính cách hoặc giảm khả năng vận động. Viêm não tái phát sau nhiều tháng cũng đã được ghi nhận. Người có triệu chứng nghi ngờ cần đến cơ sở y tế ngay. Các dấu hiệu cảnh báo gồm sốt cao kéo dài, đau đầu dữ dội hoặc khó thở. Rối loạn ý thức, buồn ngủ bất thường hoặc co giật cũng cần được kiểm tra sớm. Chủ động theo dõi sức khỏe và thực hiện biện pháp phòng ngừa là cách bảo vệ hiệu quả trước virus Nipah.
Theo: Báo Vietnam+
