Thái Nguyên – Việc ghi danh tri thức trồng và chế biến chè vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia tạo thêm cơ sở để địa phương bảo tồn nghề truyền thống, phát huy giá trị văn hóa và phát triển kinh tế chè bền vững.
- Đường băng mới mở thêm dư địa cho hàng không đảo
- Người lớn tuổi nên đi bộ bao nhiêu phút mỗi ngày?
- Dân Thanh Hóa bất ngờ nhận giấy báo nợ thuế đất nhiều năm
Ngày 27/10/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 2889/QĐ-BVHTTDL, đưa “Tri thức trồng và chế biến chè Thái Nguyên” tại các xã Tân Cương, La Bằng, Đồng Hỷ, Vô Tranh và Đồng Phúc vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Di sản dự kiến được công bố tối 30/10, trong khuôn khổ Lễ kỷ niệm 195 năm thành lập tỉnh Thái Nguyên và Festival Trà Quốc tế – Thái Nguyên 2026, đánh dấu sự ghi nhận đối với những kinh nghiệm sản xuất và giá trị văn hóa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Đằng sau danh tiếng “Đệ nhất danh trà” là hệ thống tri thức bản địa được tích lũy trong suốt quá trình trồng, chăm sóc, thu hái, chế biến và thưởng trà. Chất lượng sản phẩm không chỉ đến từ nguyên liệu hay máy móc, mà còn phụ thuộc vào sự am hiểu đất đai, thời tiết, chu kỳ sinh trưởng của cây chè cùng kinh nghiệm xử lý nguyên liệu, canh lửa, giữ hương và bảo quản trà.
Những kinh nghiệm ấy được người làm chè vận dụng trong từng công đoạn sản xuất, đồng thời truyền lại qua các thế hệ. Văn hóa trà còn thể hiện ở cách pha trà, thưởng trà và những tập quán ứng xử gắn với chén trà trong đời sống cộng đồng.
Tri thức trồng và chế biến chè hiện diện ở nhiều địa bàn trong tỉnh, nổi bật tại 5 vùng chè trọng điểm gồm Tân Cương, La Bằng, Khe Cốc, Trại Cài và Đồng Phúc. Mỗi vùng có điều kiện canh tác, đặc điểm nguyên liệu và kinh nghiệm riêng, góp phần tạo nên sự đa dạng của văn hóa trà Thái Nguyên; riêng xã Đồng Phúc còn có quần thể 740 cây chè Shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi, trong đó 12 cây đã được ghi danh vào Danh mục Cây di sản Việt Nam.
Từ kinh nghiệm gắn bó lâu năm với cây chè, bà Nguyễn Thị Hiền, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc Công ty CP Chè Hà Thái, đã phát triển dòng Trà Tứ quý dựa trên ý tưởng thu hái chè vào những thời điểm đặc biệt trong năm. Theo bà, từ việc lựa chọn vùng nguyên liệu, giống chè, thời điểm thu hái đến kỹ thuật sao sấy, mỗi công đoạn đều cần sự am hiểu, tỉ mỉ và kinh nghiệm của người làm nghề.
Bà Nguyễn Thị Hiền chia sẻ: Tôi mong lớp trẻ không chỉ học cách làm ra sản phẩm ngon, mà còn hiểu vì sao ông bà mình làm như vậy, để biết giữ nghề và phát triển nghề.
Việc trao truyền tri thức cũng được thể hiện qua hoạt động giới thiệu, hướng dẫn các công đoạn pha trà. Chị Nguyễn Thị Vân Anh, Phó Giám đốc HTX Trà Quê Em, là một trong những người tham gia giới thiệu những thao tác này, góp phần đưa kiến thức về văn hóa trà đến gần hơn với cộng đồng.
Việc ghi danh di sản không chỉ tôn vinh nghề thủ công truyền thống mà còn xác nhận những giá trị tri thức dân gian đang được người dân thực hành, gìn giữ. Đây là cơ sở để bảo tồn kinh nghiệm sản xuất, duy trì nghề chè và gắn các giá trị văn hóa với sinh kế của người làm nghề.
Bà Nguyễn Thị Loan, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Tổ chức Festival Trà Quốc tế – Thái Nguyên 2026, khẳng định: Việc đưa “Tri thức trồng và chế biến chè Thái Nguyên” vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia có ý nghĩa vượt ra ngoài sự ghi nhận đối với một nghề truyền thống. Với vùng đất được định danh bằng thương hiệu “Đệ nhất danh trà”, đây là cơ hội để khẳng định giá trị văn hóa của cây chè, nâng tầm thương hiệu địa phương, tạo nền tảng phát triển du lịch và kinh tế chè theo hướng bền vững.
Việc công bố di sản trong dịp Festival Trà Quốc tế – Thái Nguyên 2026 cũng tạo cơ hội quảng bá hình ảnh vùng đất, con người và văn hóa trà Thái Nguyên tới công chúng trong nước, quốc tế. Qua đó, cây chè được nhìn nhận không chỉ là cây trồng có giá trị kinh tế mà còn là biểu tượng của tri thức lao động và bản sắc cộng đồng được bồi đắp qua thời gian.
Mộc Linh (tổng hợp)
