Thay đổi chế độ tại Iran đang là chủ đề nóng sau khi Mỹ và Israel tấn công Tehran, nhằm lật đổ chính quyền mà họ gọi là ách bạo ngược hiện nay.
Lời kêu gọi thay đổi chế độ tại Iran của Israel
Ngay sau cuộc tấn công quân sự vào Tehran ngày 28-2, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã đưa ra những tuyên bố mạnh mẽ về tương lai Iran. Ông khẳng định rằng đây là thời điểm để người dân Iran dũng cảm tự nắm lấy vận mệnh bằng cách thay đổi chính quyền. Mục tiêu của cuộc tấn công là tạo điều kiện để một nước Iran tự do và yêu chuộng hòa bình có thể ra đời.
Tuy nhiên, lời kêu gọi này đang vấp phải những thực tế quân sự và chính trị vô cùng phức tạp tại khu vực Trung Đông. Iran sở hữu kho vũ khí và ngành quốc phòng khổng lồ, chỉ đứng sau Israel, với năng lực hạt nhân đã đạt ngưỡng sản xuất vũ khí. Việc loại bỏ một hệ thống quản trị mạnh mẽ như vậy không thể thực hiện chỉ trong một cuộc chiến chớp nhoáng.
Quan chức Israel làm rõ rằng trọng tâm của họ vẫn là các mục tiêu quân sự thay vì một chiến dịch lật đổ trực tiếp chính quyền. Dù vậy, các nhân vật cấp cao trong bộ máy chiến tranh của Iran vẫn bị coi là những mục tiêu tấn công hợp pháp. Các đòn không kích vừa qua đã nhắm vào cả những lãnh đạo cao nhất, bao gồm tổng thống và lãnh đạo quân đội.
Nỗi lo hạt nhân và hệ lụy thay đổi chế độ tại Iran
Một trong những rủi ro lớn nhất mà giới phân tích cảnh báo là sự biến mất của khoảng 400kg nguyên liệu hạt nhân sau chiến tranh. Việc thay đổi chính trị có thể dẫn đến khoảng trống quyền lực lớn, khiến kho vũ khí hạt nhân rơi vào tay các nhóm cực đoan. Không có gì đảm bảo một chính quyền mới sẽ đủ năng lực để kiểm soát toàn bộ mạng lưới vũ trang khổng lồ.
Nếu Iran sụp đổ và vỡ vụn, các nhóm vũ trang ủy nhiệm tại các nước khác có nguy cơ hoạt động như “rắn mất đầu”. Đây là một kịch bản đáng sợ, đe dọa biến toàn bộ Trung Đông thành một cơn ác mộng an ninh kéo dài nhiều thập kỷ. Nguy cơ các thế lực cát cứ tranh giành quyền lực sau khi chế độ hiện tại sụp đổ là hoàn toàn có thật.
Bài học nhãn tiền từ Libya hay Afghanistan cho thấy sự thay đổi chính trị do can thiệp bên ngoài thường dẫn đến kết cục cực đoan. Ngay cả khi có sự hỗ trợ tài chính khổng lồ, một chính quyền mới cũng rất khó duy trì được sự ổn định bền vững. Sự sụp đổ của Tehran có thể đẩy khu vực vào một vòng xoáy bạo lực mới, tồi tệ hơn cả những gì đã qua.
Vai trò chiến lược của Iran trong liên minh quốc tế
Hiện nay, Iran đang nhận được sự bảo trợ kinh tế vô cùng lớn từ Trung Quốc thông qua các hợp đồng dầu mỏ dài hạn. Năm 2025, lượng dầu Iran xuất sang Trung Quốc đạt mức kỷ lục, cung cấp hàng tỷ USD để duy trì bộ máy chính quyền Tehran. Sự hỗ trợ này khiến các lệnh trừng phạt quốc tế trở nên kém hiệu quả hơn trong việc ép buộc thay đổi chính trị.
Nga cũng là một đồng minh quốc phòng quan trọng khi cung cấp nhiều loại vũ khí hiện đại như tiêm kích Su-35 cho Iran. Đổi lại, Tehran cũng hỗ trợ Matxcơva bằng lượng lớn máy bay không người lái để phục vụ các mục tiêu quân sự quốc tế. Mối quan hệ này cho thấy Iran là một phần không thể thiếu trong trục liên kết chiến lược của các cường quốc đối trọng.
Bắc Kinh và Matxcơva sẽ không dễ dàng chấp nhận việc Iran bị thay đổi chính trị theo hướng có lợi cho phương Tây. Sau khi đã mất đi nhiều đồng minh tại các khu vực khác, họ sẽ nỗ lực bảo vệ vị thế của Tehran tại Trung Đông. Tất cả những yếu tố này cho thấy cuộc xung đột hiện tại sẽ còn tác động sâu sắc đến kinh tế và an ninh toàn cầu.
Theo: Báo Tuổi Trẻ
