Rừng Cấm tại làng Thọ Linh (Quảng Trị) được người dân gìn giữ suốt 6 thế kỷ qua bằng hương ước nghiêm ngặt, bảo tồn hàng trăm cây gỗ quý hiếm giữa vùng gió Lào.
- Mercedes-amg s63 bỏ hoang: Công an xác minh tìm chủ xe sang trên vỉa hè
- Ấm lòng bữa ăn miễn phí dành cho bệnh nhân khó khăn ở Thái Nguyên
- Tài xế công nghệ ứng viện phí cứu khách lạ giữa đêm khuya
Hương ước thép bảo vệ hàng trăm cây gỗ quý suốt 600 năm
Nằm bên bờ nam sông Rào Nan, rừng Cấm của làng Thọ Linh rộng khoảng 4 ha hiện lên với mảng xanh ngút ngàn soi bóng xuống mặt nước. Khu rừng này nằm trên đồi cao khoảng 70 m, đóng vai trò như một lá phổi xanh điều hòa khí hậu cho vùng đất bán sơn địa giữa miền gió Lào khắc nghiệt. Bên trong rú Cấm là nơi trú ngụ của hàng trăm cây gỗ quý thuộc nhóm một như lim, sến, gõ, dỗi hay giẻ. Nhiều gốc cây cổ thụ tại đây có đường kính hơn một mét với tầng tán xếp chồng nhau, tạo nên một hệ sinh thái rừng nguyên sinh vô cùng quý giá ngay gần khu dân cư.
Theo gia phả các dòng họ và bia đá trước đình làng, làng Thọ Linh cùng cánh rừng này được hình thành từ khoảng thế kỷ XV. Thời điểm đó, triều đình đã cử một vị tướng đến dẹp loạn quân Chiêm Thành quấy nhiễu và chiêu dân khai khẩn lập làng. Trải qua 6 thế kỷ, rừng Cấm đã trở thành di sản vô giá được các thế hệ người dân gìn giữ như một báu vật của tổ tiên. Ý thức bảo vệ rừng đã ăn sâu vào tiềm thức của mỗi người dân nơi đây từ lúc mới lọt lòng. Đây là niềm tự hào lớn lao của cộng đồng cư dân sống bên bờ sông Rào Nan suốt nhiều đời qua.
Để bảo vệ rừng, người xưa đã lập ra những hương ước miệng nghiêm ngặt truyền lại cho con cháu muôn đời sau. Hương ước quy định mọi cư dân từ già đến trẻ đều có trách nhiệm chung tay giữ gìn hệ sinh thái rừng. Người lớn có nhiệm vụ dạy bảo thế hệ sau không được chặt phá cây hay xâm hại đến rừng dưới bất kỳ hình thức nào. Những trường hợp cố tình vi phạm đều sẽ bị cộng đồng xử phạt nghiêm khắc theo quy định của làng. Các quy ước này dù không thành văn nhưng lại có sức ràng buộc mạnh mẽ hơn cả các quy định pháp luật thông thường.
Ông Phan Xuân Hải, trưởng làng Thọ Linh, khẳng định rừng là tài sản chung của làng và việc mất rừng là có tội với tiền nhân. Nhiều cây gỗ gõ trong rừng hiện có giá trị kinh tế rất cao, lên đến hàng chục triệu đồng cho mỗi mét khối. Tuy nhiên, người dân làng Thọ Linh khẳng định dù có trả hàng trăm tỷ đồng thì họ cũng không bao giờ đụng đến một nhành cây. Quan niệm này đã giúp cánh rừng gỗ quý vẫn vẹn nguyên trước những áp lực về kinh tế và khai thác đất sản xuất. Sự kiên định này đã giúp bảo tồn một kho báu thiên nhiên giữa lòng khu dân cư đông đúc.
Lá phổi xanh che chở bộ đội và nỗ lực bảo tồn di sản
Trong lịch sử kháng chiến, rừng Cấm từng đóng vai trò quan trọng khi là nơi che chở cho các lực lượng quân đội. Suốt 8 năm chiến tranh phá hoại, cánh rừng là điểm ẩn náu an toàn cho lực lượng Hải quân khi tàu ngược dòng từ sông Gianh vào. Những tán cây rừng rậm rạp đã che chắn kín đáo cho các con tàu trú ẩn dọc theo hai bên bờ sông. Đồng thời, ven rừng còn được bố trí các trận địa pháo để tạo thành một thế trận phòng thủ vững chắc cho vùng đất này. Sự gắn bó giữa rừng và quân dân trong thời chiến đã bồi đắp thêm tình yêu rừng của người dân.
Sau ngày đất nước thống nhất, trong khi những cánh rừng xung quanh bị phát quang để trồng keo phát triển kinh tế, rừng Cấm vẫn được giữ nguyên. Thời kỳ hợp tác xã, làng chỉ cho phép khai thác hạn chế một số cây để phục vụ các công trình phúc lợi chung của cộng đồng. Ngoài những trường hợp đặc biệt đó, không ai được phép xâm phạm hay lấy gỗ phục vụ mục đích cá nhân. Trưởng thôn Linh Cận Sơn cho biết dù cuộc sống từng rất khó khăn nhưng chưa bao giờ người dân nghĩ đến việc phá rừng. Tinh thần tự giác này đã giúp rú Cấm duy trì được sự đa dạng sinh học vốn có.
Hiện nay, để tăng cường bảo vệ cảnh quan, dân làng đã chủ động trồng thêm các hàng cây xà cừ xung quanh rìa rừng. Những hàng xà cừ này vừa đóng vai trò làm ranh giới tự nhiên, vừa giúp giữ đất và chống xói mòn hiệu quả cho khu vực đồi cao. Trong thời gian tới, làng dự kiến sẽ mua thêm cây lim giống để trồng bổ sung vào các khoảng trống trong rừng. Những nỗ lực này nhằm mục tiêu làm giàu thêm vốn rừng và kéo dài tuổi thọ cho “lá phổi xanh” của làng. Việc trồng thêm cây quý cũng là cách để người trẻ thể hiện trách nhiệm với di sản của cha ông.
Cánh rừng không chỉ là nơi lưu trữ gỗ quý mà còn là môi trường sống của các loài chim, sóc và ong rừng. Với người dân làng Thọ Linh, rừng Cấm chính là lá chắn bảo vệ làng quê khỏi thiên tai và sự khắc nghiệt của thời tiết. Nếu không có những quy ước giữ rừng nghiêm ngặt, diện tích này có lẽ đã biến thành đất canh tác từ lâu. Sự tồn tại của cánh rừng sau 600 năm là minh chứng cho sức mạnh của văn hóa cộng đồng trong công tác bảo tồn thiên nhiên. Rừng Cấm mãi là biểu tượng của sự bền bỉ và lòng tôn kính tiền nhân của người dân Quảng Trị
Theo: VnExpress
