Huyền bí lễ bỏ mả người Jrai tại rừng ma Tây Nguyên

Tại Tây Nguyên cộng đồng thực hiện lễ bỏ mả người Jrai nhằm tiễn biệt linh hồn người đã khuất về với thần linh để bắt đầu vòng luân hồi mới.

• Iran phản hồi các điều kiện chấm dứt xung đột của Tổng thống Trump
• Khởi tố đối tượng thu mua lợn bệnh cấp đông bán ra thị trường
• Xung đột Mỹ – Iran: Tehran phản hồi đề nghị của ông Trump

Giải mã bí ẩn rừng ma và lễ bỏ mả người Jrai

Rừng ma của người Jrai hiện ra với sự tĩnh lặng rợn ngợp giữa đại ngàn Tây Nguyên. Những con đường đất đỏ dẫn lối du khách vào khu vực nhà mồ nằm rải rác dưới tán cây rừng già. Không gian nơi đây bao phủ bởi rêu phong và dấu vết của thời gian qua những cột gỗ xiêu vẹo. Nhiều ngôi nhà mồ có kích thước kéo dài hàng chục mét vì đây là nơi chôn cất chung của dòng họ. Theo già làng A Heh giải thích thì tộc người này không thực hiện tục thiên táng như một số dân tộc khác. Nhà mồ dài là nơi chôn cất cả một gia đình hoặc những người có cùng huyết thống gần gũi.

Tục lệ mồ chung cho phép các thành viên cùng yên nghỉ trong một khu vực cố định suốt nhiều thế hệ. Các huyệt mộ có thể chứa cả hai vợ chồng và con cái do điều kiện kinh tế gia đình khó khăn. Người dân địa phương quan niệm rằng việc ở gần nhau sau khi chết giúp linh hồn bớt đi sự cô đơn. Sự gắn kết cộng đồng thể hiện rõ nét ngay cả trong thế giới của những người đã khuất bóng từ lâu. Có những quan tài chôn riêng nhưng cũng có những huyệt chôn chung nhiều người để tiết kiệm chi phí làm mộ. Đây là một nét văn hóa đặc thù gắn liền với đời sống kinh tế xã hội của vùng cao.

Dấu ấn của người sống để lại nơi đây là những vật dụng sinh hoạt quen thuộc nằm lẫn với lá mục. Người thân thường mang ghè và gùi cùng nồi niêu hay quần áo lên mộ để thực hiện nghi thức chia của. Họ tin rằng người chết vẫn cần công cụ sản xuất để tiếp tục cuộc sống lao động ở thế giới bên kia. Những dấu vết thời gian hiện rõ trên những chiếc nồi đồng hay mảnh vải cũ kỹ bên cạnh các nhà mồ. Đây là một phần quan trọng không thể thiếu để người quá cố không cảm thấy thiếu thốn nơi suối vàng. Những món đồ này thường là tài sản quý giá nhất mà gia đình dành tặng cho người thân đã đi xa.

Ý nghĩa tâm linh của tượng gỗ và nghi thức chia của

Hệ thống tượng gỗ bao quanh nhà mồ mang nhiều tầng ý nghĩa văn hóa và tâm linh sâu sắc của tộc người. Những bức tượng cao hơn một mét đứng lặng lẽ tái hiện lại các hoạt động sinh hoạt đời thường của con người. Tượng người già thường mang dáng vẻ trầm tư trong khi tượng trẻ em lại thể hiện sự vui đùa hồn nhiên. Một số nơi còn tạc tượng nam nữ thể hiện khát vọng sinh sôi nảy nở của dòng tộc truyền đời. Nghệ thuật tạc tượng này thể hiện rõ nét tư duy thẩm mỹ và thế giới quan độc đáo của người Jrai. Các nghệ nhân làng thường dùng gỗ rừng bền chắc để tạc nên những hình hài đầy cảm xúc và sức sống.

Người Jrai quan niệm cái chết không phải là sự chấm dứt hoàn toàn mà là một sự chuyển giao linh hồn. Linh hồn người chết vẫn quanh quẩn bên gia đình và bản làng trong một khoảng thời gian nhất định. Người thân hằng ngày vẫn mang thức ăn ra mộ và đặt vào ống tre cắm sâu xuống lòng đất lạnh. Sự chăm sóc này thể hiện tình cảm gắn bó thiêng liêng giữa những người còn sống và người đã khuất bóng. Thời gian để tang thường kéo dài từ một đến ba năm tùy theo điều kiện của từng gia đình cụ thể. Đây là giai đoạn chuyển tiếp quan trọng trước khi linh hồn thực sự rời bỏ cõi tạm để về với tổ tiên.

Trong suốt thời gian để tang thì gia đình phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định kiêng kỵ của cộng đồng. Họ tuyệt đối không mặc đồ mới và không tham gia vào các hoạt động vui chơi nhộn nhịp của buôn làng. Mọi sự tập trung đều dành cho việc chuẩn bị vật chất và tinh thần cho cuộc tiễn đưa cuối cùng diễn ra. Việc chuẩn bị cho lễ hội lớn này thường kéo dài nhiều ngày hoặc thậm chí là cả một tháng ròng rã. Người dân vào rừng lấy gỗ và tre mây để dựng lại nhà mồ cho thật khang trang và đẹp đẽ. Đây là trách nhiệm cuối cùng mà người sống thực hiện để bày tỏ lòng thành kính với người đi trước.

Khoảnh khắc tiễn biệt và ngày hội cộng đồng Pơ Thi

Lễ hội Pơ Thi thường được tổ chức vào khoảng tháng một đến tháng tư dương lịch sau mỗi mùa thu hoạch. Đây là thời điểm quan trọng nhất để người sống thực hiện nghi thức mãn tang và tiễn biệt người quá cố. Tiếng cồng chiêng vang vọng khắp không gian rừng ma tạo nên bầu không khí linh thiêng và huyền bí đặc trưng. Mọi người cùng nhau nhảy múa và khóc thương trong khoảnh khắc chia ly cuối cùng đầy xúc động giữa rừng già. Khi lời khấn của chủ lễ kết thúc cũng là lúc mọi người chấp nhận buông tay để người mất ra đi. Sau lễ này thì nhà mồ sẽ bị bỏ lại giữa rừng sâu và không còn ai chăm sóc hay tới lui.

Nghi thức hiến sinh trâu là đỉnh điểm của ngày lễ nhằm dâng lên các vị thần và linh hồn tổ tiên. Con trâu được buộc vào cây nêu giữa sân để cầu mong sự bảo hộ và bình an cho cả bản làng. Sau phần nghi lễ trang nghiêm thì dân làng cùng nhau quây quần bên bếp lửa và thưởng thức rượu cần ngon. Những điệu xoang nhịp nhàng hòa cùng tiếng nhạc cụ truyền thống làm xua tan đi vẻ u buồn vốn có ban đầu. Không phân biệt già trẻ hay trai gái thì tất cả đều hòa mình vào không khí hội hè náo nhiệt. Những ché rượu cần được chuyền tay nhau cùng những câu chuyện kể bên ánh lửa bập bùng suốt đêm thâu.

Sự hoang phế của nhà mồ sau lễ hội chính là minh chứng cho niềm tin về một vòng luân hồi mới. Người Jrai tin rằng người chết đã thực sự sang thế giới khác nên không cần phải vương vấn người sống. Những giá trị văn hóa này vẫn đang được gìn giữ vẹn nguyên giữa nhịp sống hiện đại đầy biến động ngày nay. Lễ hội không chỉ là sự tiễn biệt mà còn là dịp để thắt chặt thêm tình đoàn kết buôn làng gắn bó. Việc chuẩn bị những tài sản quý như chiêng hay vòng cườm để chia cho người chết thể hiện lòng hào hiệp. Di sản này đóng góp một phần quan trọng vào kho tàng văn hóa đa dạng của các dân tộc Việt Nam.

Theo: Báo Thanh Niên