740 cây chè Shan tuyết cổ thụ tại 7 thôn vẫn được người dân gìn giữ, vừa tạo sinh kế, vừa mở hướng phát triển trà đặc sản và du lịch vùng cao.
- Bể chứa ngầm giúp giảm ngập cho tuyến phố trung tâm Thái Nguyên
- Lý do để bạn không từ bỏ cuộc sống của mình!
- Chủ nhà xe giấu xác hổ trên nóc xe, lĩnh 3 năm tù
Những cây chè có tuổi đời trung bình khoảng 97 năm đang sinh trưởng trên vùng núi có khí hậu mát, ẩm và chênh lệch nhiệt độ ngày – đêm thuận lợi cho cây phát triển. Tháng 12/2025, 12 cây được công nhận là Cây Di sản Việt Nam, trong khi nhãn hiệu tập thể chè Shan tuyết Bằng Phúc và làng nghề chế biến chè Shan tuyết Bằng Phúc tiếp tục được xác lập.
Từ sáng sớm, khi sương còn phủ trên các dải núi, người dân đã mang gùi tre lên những triền đồi hái chè. Họ lựa từng búp đạt tiêu chuẩn, hạn chế làm dập lá để giữ chất lượng nguyên liệu cho quá trình chế biến.
Xã Đồng Phúc hiện có khoảng 740 cây chè Shan tuyết cổ thụ phân bố tại 7 thôn, trên tổng diện tích 309,2ha chè cho thu hoạch. Những cây này có chiều cao trung bình 5,3m và đường kính gốc 19,2cm, nhiều cây đã đứng trên đất qua nhiều thế hệ.
Ở vùng chè, việc chăm sóc vẫn dựa nhiều vào sức người và điều kiện tự nhiên. Người dân không sử dụng phân bón vô cơ, thuốc diệt cỏ hay hóa chất bảo vệ thực vật; cỏ được phát thủ công khoảng 2-3 lần mỗi năm và cây được bón phân chuồng hoai mục.
Sau khi phát cỏ, một lớp thực vật mỏng được giữ lại dưới gốc để duy trì độ ẩm, hạn chế xói mòn và rửa trôi đất trong mùa mưa. Cách làm này giúp môi trường sinh thái tại vùng chè được duy trì theo hướng tự nhiên.
Anh Triệu Ích Bảo, ở thôn Bằng Phúc 3, có hơn 2ha chè, trong đó khoảng 1ha là chè Shan tuyết cổ thụ với những cây từ 70-100 năm tuổi. Những cây chè này đã gắn với gia đình anh từ khi bố mẹ anh từ Cao Bằng về đây định cư năm 1996.
“Từ năm 1996, khi bố mẹ tôi từ Cao Bằng về đây định cư, những cây chè cổ thụ này đã có ở đây. Ban đầu gia đình chỉ hái lá nấu nước uống, sau mới biết sao chè để bán. Trước đây chủ yếu làm trà xanh truyền thống, nay gia đình đã chế biến sâu thành hồng trà cao cấp”, anh Bảo chia sẻ.
Những búp chè mập, phủ lớp lông tơ trắng sau khi hái được chế biến thành nhiều dòng trà. Từ cách làm truyền thống, người dân đang đưa thêm hồng trà, bạch trà và trà túi lọc vào sản phẩm thay vì chỉ sao thủ công rồi bán nguyên liệu.
Tháng 12/2025, 12 cây chè Shan tuyết tại Đồng Phúc được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận là Cây Di sản Việt Nam. Đến tháng 3/2026, Làng nghề chế biến chè Shan tuyết Bằng Phúc được UBND tỉnh công nhận, trong khi nhãn hiệu tập thể chè Shan tuyết Bằng Phúc đã được bảo hộ.
Những ghi nhận này tạo thêm cơ sở để vùng chè giới thiệu giá trị lịch sử, nguồn gen và bản sắc văn hóa của địa phương. Việc thu hút du khách đến tham quan, mua trà cũng mở thêm một hướng nâng giá trị cho sản phẩm.
Dù vậy, đầu ra vẫn là vấn đề cần giải quyết. Gần 50% sản lượng chè hiện được người dân tự sao sấy thô rồi bán tại các chợ phiên, nên giá cả chưa ổn định và giá trị sản phẩm chưa tương xứng với tiềm năng.
Hơn một năm qua, người dân bắt đầu liên kết thành tổ hợp tác và phối hợp với doanh nghiệp để chuẩn hóa khâu thu hái, chế biến. Theo ông Hà Văn Kiên, Tổ trưởng Tổ tự quản Làng nghề chè Shan tuyết Bằng Phúc, Công ty CP Sachstea và Công ty TNHH Phát triển nông nghiệp và chế biến dược liệu Ngọc Thắng là những đơn vị đã tham gia liên kết.
Ngày 5/7/2026, UBND xã Đồng Phúc ký biên bản ghi nhớ với Công ty CP Chè Quân Chu về “Dự án liên kết vùng nguyên liệu và nâng giá trị cây chè đặc sản Shan Tuyết tại xã Đồng Phúc”. Dự án hướng tới phát triển vùng chè theo hướng hữu cơ với quy mô 300-500ha.
Ông Triệu Đức Thông, Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Phúc, cho biết địa phương xác định quy hoạch, bảo tồn nguồn gen và mở rộng vùng nguyên liệu là những nhiệm vụ trọng tâm. Theo dự thảo Quy hoạch chung xã Đồng Phúc đến năm 2045, địa phương dự kiến bố trí khoảng 2.000ha đất có điều kiện phù hợp để phát triển vùng chè tập trung quy mô lớn.
Cùng với vùng nguyên liệu, xã định hướng gắn chè Shan tuyết với du lịch trải nghiệm và kêu gọi doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu, ứng dụng khoa học kỹ thuật, xây dựng chuỗi giá trị. Những hướng đi này nhằm đưa sản phẩm từ vùng chè cổ thụ đến thị trường rộng hơn.
“Chúng tôi mong tỉnh có thêm cơ chế hỗ trợ và sớm xây dựng chỉ dẫn địa lý chè Shan tuyết Bằng Phúc giai đoạn 2026-2030 để nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm”, ông Thông nói.
Theo ông Thông, Festival Trà Quốc tế 2026 là cơ hội để quảng bá hình ảnh vùng chè cổ thụ và bản sắc văn hóa của đồng bào địa phương tới du khách trong và ngoài nước. Với người dân Đồng Phúc, những gốc chè đã tồn tại qua nhiều thế hệ đang tiếp tục được giữ lại trong một cách làm mới, nơi sản phẩm, vùng nguyên liệu và đời sống địa phương cùng được nối vào một hướng phát triển.
Nguyên Hương (tổng hợp)
