Tại Bắc Ninh, Đền Đô lưu giữ dấu tích triều Lý, vừa được đầu tư hơn 73 tỷ đồng tu bổ và kết nối thuận tiện hơn với Hà Nội.
- Bến thủy hồ Ba Bể hoạt động trở lại phục vụ khách tham quan
- Nguyên nhân cháy nhà thờ Áng Sơn: chập điện, thiệt hại hơn 2 tỷ đồng
- Bộ Tài chính sửa 25 thủ tục BHXH, bỏ hàng loạt giấy tờ
Chiều 24/8/2026, Quốc hội thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương với 100% đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, nghị quyết có hiệu lực từ ngày 20/9/2026. Trong không gian đô thị đang chuyển mình, Đền Đô tại khu vực Từ Sơn vẫn lưu giữ quần thể kiến trúc gắn với tám vị vua triều Lý.
Đền Đô còn được gọi là Cổ Pháp Điện hay Đền Lý Bát Đế, nằm trong Khu lăng mộ và đền thờ các vị vua triều Lý. Theo hồ sơ của Cục Di sản văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, vùng Cổ Pháp – Đình Bảng được xác định là đất phát tích, nơi đặt tôn miếu và khu an táng các tiên vương, hoàng tộc nhà Lý.
Triều Lý bắt đầu năm 1009, khi Lý Công Uẩn lên ngôi, rồi dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long năm 1010. Triều đại kéo dài đến năm 1225, trải qua tám đời vua trong 216 năm.
Tại Hậu cung Đền Đô hiện đặt bài vị và tượng của tám vị vua gồm Lý Thái Tổ, Lý Thái Tông, Lý Thánh Tông, Lý Nhân Tông, Lý Thần Tông, Lý Anh Tông, Lý Cao Tông và Lý Huệ Tông. Toàn khu đền có diện tích 31.250m², tương đương hơn 3,1ha, gồm khu nội thành và ngoại thành với tổng cộng 21 hạng mục kiến trúc, cảnh quan.
Khu ngoại thành rộng khoảng 26.910m², có hồ Bán nguyệt, Thủy đình, Văn chỉ và Võ chỉ. Thủy đình nằm trên mặt hồ, gồm ba gian, thiết kế theo kiểu chồng diêm hai tầng, tám mái, tám đao cong và chủ yếu sử dụng gỗ lim.
Qua Ngũ Long Môn là khu nội thành rộng khoảng 4.340m². Phương đình, nhà Tiền tế, nhà Chuyển bồng, Hậu cung, nhà bia, nhà để kiệu và ngựa thờ nằm trong khu vực này.
Nhà Tiền tế còn có cuốn thư khắc “Chiếu dời đô” của Lý Thái Tổ, đối diện là cuốn thư khắc bài thơ “Nam quốc sơn hà”. Khu đền cũng lưu giữ bia đá cổ ghi công đức các vua nhà Lý do Tiến sĩ Phùng Khắc Khoan soạn.
Với các giá trị về lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật và khảo cổ, Khu lăng mộ và đền thờ các vị vua triều Lý được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2014 theo Quyết định 2408/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Sau thời gian tồn tại, một số hạng mục tại Đền Đô xuống cấp nên dự án tu bổ, tôn tạo được triển khai từ tháng 8/2025. Ngày 29/4/2026, địa phương tổ chức khánh thành giai đoạn 1 của dự án.
Theo Cổng thông tin điện tử tỉnh Bắc Ninh, dự án có tổng mức đầu tư hơn 73 tỷ đồng, thực hiện 16 hạng mục quan trọng. Các hạng mục này được phân biệt với 21 hạng mục hiện hữu trong toàn quần thể Đền Đô.
Phương đình, nhà Tiền tế, nhà Chuyển bồng, nhà Hậu cung, nhà Bia, nhà thờ Mẫu, am hóa vàng, cổng phụ, nhà Kiệu – nhà Mã cùng hệ thống kỹ thuật được tu bổ, phục dựng. Hệ thống phòng cháy chữa cháy, điện, âm thanh và ánh sáng cũng nằm trong phạm vi dự án.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã thẩm định dự án. Theo thông tin từ địa phương, thiết kế và thi công được thực hiện theo hướng tôn trọng tối đa yếu tố gốc, kết hợp vật liệu truyền thống với giải pháp kỹ thuật hiện đại.
Sau giai đoạn đầu, nhiều công trình trong Đền Đô được chỉnh trang, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc bảo tồn di sản và khai thác du lịch văn hóa – tâm linh. Giá trị của quần thể vì thế tiếp tục được đặt trong đời sống hiện nay, thay vì chỉ nằm lại trong những dấu tích lịch sử.
Từ Hà Nội, du khách hiện có thêm lựa chọn đến Từ Sơn bằng đoàn tàu du lịch hai tầng “The Hanoi Train – Hà Nội 5 Cửa Ô”. Đoàn tàu được khai thác thương mại từ ngày 03/9/2025, với chuyến sáng rời ga Hà Nội lúc 8h, đến ga Từ Sơn khoảng 8h40 và kết thúc hành trình lúc 11h30.
Chuyến chiều khởi hành lúc 13h30 và trở lại Hà Nội lúc 17h. Đoàn tàu có khoảng 240 ghế, gồm năm toa hành khách và hai toa check-in, mỗi toa gắn với một câu chuyện về các cửa ô của Thăng Long xưa.
Sản phẩm này kết hợp trải nghiệm văn hóa, kiến trúc, ẩm thực và âm nhạc trong hành trình bằng đường sắt. Trên tàu còn có các minishow nghệ thuật cùng những món ăn mang dấu ấn Hà Nội.
Từ ga Hà Nội, hành trình có thể tiếp nối bằng chuyến tham quan Đền Đô, hồ Bán nguyệt, Thủy đình, Ngũ Long Môn và Hậu cung. Việc tu bổ di tích cùng phương thức kết nối mới đang tạo thêm điều kiện để du khách tiếp cận một quần thể lưu giữ dấu ấn hơn nghìn năm của vùng đất Kinh Bắc.
Hoàng Lan (tổng hợp)
