Kinh tế Iran ảnh hưởng lớn do phong tỏa của Mỹ

Những chuyến hàng chậm lại, đồng rial mất giá và nguồn nhiên liệu thu hẹp đang cho thấy sức ép kinh tế tại Iran ngày càng rõ hơn.

• Thái Nguyên còn thiếu nhân lực giáo dục trước năm học mới
• Giá chung cư giảm, nhưng vẫn chưa đủ rẻ để người mua xuống tiền
• Cháy nhà ba tầng ở Hà Nội, ba người thoát nạn qua mái tum

Tại Tehran, người dân tiếp tục đối mặt với chi phí sinh hoạt tăng cao trong lúc nguồn ngoại tệ và hàng hóa nhập khẩu ngày càng khó tiếp cận. Sức ép này xuất hiện khi xung đột Mỹ – Iran bùng phát trở lại và Washington tiếp tục siết các kênh xuất khẩu dầu cùng những phương thức né trừng phạt của Tehran.

Lượng dầu thô được bốc lên tàu tại Iran trong tháng này chỉ còn khoảng 260.000 thùng/ngày, theo Công ty phân tích hàng hóa Kpler. Một năm trước, con số này vào khoảng 1,7 triệu thùng/ngày.

Một phần nhỏ dầu còn được đưa khỏi các cảng bằng xe tải, tàu hỏa hoặc tàu nhỏ qua biển Caspi. Tehran nói hàng chục triệu thùng dầu vẫn được lưu trữ trên các tàu chở dầu bên ngoài khu vực phong tỏa và có thể bán ra thị trường.

Nhưng việc bán số dầu này không còn dễ dàng như trước. Các biện pháp trừng phạt mới khiến những bên trung gian e ngại tham gia hoặc yêu cầu mức phí cao hơn.

Washington đồng thời mở rộng trừng phạt thứ cấp đối với các nước làm ăn với Iran. Mục tiêu là hạn chế khả năng Tehran sử dụng USD để bán dầu, nhập khẩu hàng hóa và mua nguyên liệu thiết yếu.

Theo ba nguồn tin cấp cao Iran được Reuters dẫn lại, những cách né trừng phạt từng được sử dụng như công ty bình phong, tàu chở dầu không đăng ký và buôn lậu đang trở nên tốn kém hơn.

Một tuyến thương mại quan trọng khác cũng gặp trở ngại sau khi UAE ngày 19/8 thông báo đình chỉ toàn bộ trao đổi thương mại và giao dịch tài chính với Tehran cho đến khi có thông báo mới.

Tại Tehran, một thương nhân cho biết nếu các kênh này tiếp tục bị đóng, nhà cung cấp sẽ đòi tiền mặt. Hàng hóa có thể phải đi qua một nước khác trước khi đến Iran, khiến thời gian giao nhận kéo dài và chi phí tăng lên.

Những thay đổi đó diễn ra trong một nền kinh tế vốn đã chịu nhiều sức ép trước khi xung đột tái diễn. Đồng rial mất giá mạnh, lạm phát tăng cao, trong khi nhiều tháng oanh kích khiến nhu cầu tái thiết các ngành công nghiệp và cơ sở hạ tầng trở nên lớn hơn.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết tổng kim ngạch thương mại của nước này đã giảm 25-35%. Trong đó, nhập khẩu chịu ảnh hưởng nặng hơn xuất khẩu.

Đồng rial từ khoảng 1 triệu rial đổi 1 USD một năm trước đã giảm xuống hơn 2,2 triệu rial/USD. Một nguồn tin cấp cao cho biết Iran chỉ còn lượng xăng đủ sử dụng trong khoảng hai tháng.

Iran là nước sản xuất dầu lớn nhưng vẫn phải nhập khẩu xăng do năng lực lọc dầu hạn chế. Vì vậy, việc các kênh thương mại và nguồn ngoại tệ bị thu hẹp không chỉ nằm trên những bảng thống kê về xuất nhập khẩu.

Tại khu chợ Grand Bazaar ở Tehran, người dân vẫn đi mua sắm trong lúc giá hàng hóa tăng. Số liệu chính thức cho thấy lạm phát bình quân 12 tháng đã lên 69,9%, còn giá thực phẩm, đồ uống và thuốc lá tăng với tốc độ gần gấp đôi.

Tỉ lệ thất nghiệp tăng lên 9,1% vào mùa xuân. Số người có việc làm giảm khoảng 450.000 người so với một năm trước.

Thu nhập cũng không theo kịp chi phí sinh hoạt. Mức lương trung bình khoảng 125 USD mỗi tháng hiện chưa bằng một phần ba mức chi tiêu cơ bản khoảng 450 USD mỗi tháng của một hộ gia đình, theo số liệu chính thức.

“Chúng tôi đang nghèo đi từng ngày”, Mahnaz, một nhân viên khu vực tư nhân 34 tuổi tại Tehran, nói.

Giáo sư Ali Ansari thuộc Đại học St Andrews ở Scotland cho rằng Tehran đang chịu sức ép kinh tế rất lớn và cuối cùng có thể phải cân nhắc con đường đàm phán.

Tuy nhiên, sức ép kinh tế chưa đồng nghĩa với việc căng thẳng sẽ nhanh chóng hạ nhiệt. Iran cảnh báo có thể đáp trả bằng biện pháp quân sự, trong khi một quan chức cấp cao Iran cho biết Tehran hy vọng nguy cơ lạm phát sẽ gây sức ép lên chính quyền Mỹ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11.

Ở phía bên kia, Washington cũng tìm cách tận dụng những khó khăn kinh tế để gia tăng sức ép từ bên trong đối với giới lãnh đạo Iran.

Khi các kênh bán dầu và nhập khẩu bị thu hẹp, tác động không còn dừng ở hoạt động thương mại. Nó đã xuất hiện trong giá cả, việc làm, nhiên liệu và khoản chi tiêu hàng tháng của những gia đình tại Tehran.

Hoàng Lan (tổng hợp)