Đôi dép nhựa Tiền Phong từng gắn với đời sống của nhiều gia đình, từ niềm vui khi có dép mới đến những lần hàn quai để tiếp tục sử dụng.
- Chum sành dưới nền nhà và gần 10kg tiền xu được phát hiện
- Hai đặc phái viên Mỹ nối lại nhịp ngoại giao
- Thanh Hóa yêu cầu khắc phục tồn tại tại các bãi than ven biển
Khoảng nửa thế kỷ trước, trong điều kiện đời sống còn nhiều khó khăn, một đôi dép nhựa quai hậu được xem là món đồ đáng quý đối với nhiều người ở miền Bắc. Những đôi dép ấy không chỉ theo trẻ nhỏ đến trường, mà còn gắn với trò chơi, cách tiết kiệm và một nghề mưu sinh bên bếp than.
Thập niên 1970, gia đình tác giả sống tại Hà Nội và khi lên 6 tuổi, ông được bố mẹ mua cho một đôi dép nhựa quai hậu nhãn hiệu Tiền Phong. Ông mang đôi dép đi khoe khắp khu tập thể, bởi thời điểm đó một mẫu dép có thiết kế như vậy không phải thứ dễ dàng bắt gặp.
Dưới đế dép có ghi số kích cỡ, còn những nhóm trẻ cùng tuổi thường mang dép giống nhau cả màu lẫn cỡ. Khi chơi các trò dân gian, mọi người cởi dép để chung một chỗ; lúc đá bóng, đôi dép thậm chí được tận dụng làm dấu hiệu cho “khung thành”.
Để khỏi nhầm dép, lũ trẻ nghĩ ra nhiều cách nhận diện riêng. Có người buộc một sợi dây nhỏ với màu hoặc chất liệu khác vào quai, người khác dùng nhựa đường màu đen viết tắt tên mình ở mặt dưới.
Khi ấy, dép không phải vật có thể dễ dàng thay mới nên ai cũng cố giữ cho đôi dép dùng được lâu. Trẻ nhỏ thường chỉ mang dép khi đi học hoặc được cha mẹ đưa đi chơi, còn những lúc khác chủ yếu đi chân trần.
Quai dép bị đứt cũng chưa phải lý do để bỏ đi, bởi khi đó đã có những người chuyên hàn dép. Trên đường phố, cứ đi vài trăm mét có thể gặp một người ngồi bên đường với một bếp than, vài chiếc ghế nhỏ, cây kéo và những thanh kim loại mảnh được dùng làm que hàn.
Các que hàn được đặt trên bếp than để luôn nóng, còn những quai dép hỏng được giữ lại làm vật liệu. Khi khách mang dép tới, người thợ xác định vị trí quai bị đứt, chọn một miếng nhựa phù hợp rồi dùng que hàn nối lại, một công việc đòi hỏi sự khéo tay.
Có người hàn dép tốt đến mức được gọi là “nghệ nhân”. Trước thời điện thoại và mạng xã hội, tiếng về một người thợ giỏi được truyền từ người này sang người khác, khiến những chỗ hàn dép có tiếng thường có khách ngồi chờ.
Những đôi dép được sử dụng lâu ngày dễ nhận ra bởi nhiều miếng vá. Khi một quai dép lại đứt đúng chỗ mối hàn cũ, người ta tiếp tục hàn thêm, tạo nên những lớp “vá chồng vá” khiến đôi dép đôi khi dày và nặng hơn so với lúc mới mua.
Đôi dép cùng những vết hàn vì thế trở thành một phần ký ức của thế hệ 7X trở về trước ở miền Bắc. Với những người từng sử dụng dép nhựa, việc mang dép đi hàn gần như là một trải nghiệm quen thuộc của thời đó.
Nửa thế kỷ sau, những hình ảnh ấy đã trở nên xa lạ với trẻ em ngày nay. Khi được nghe kể về những đôi dép có quai hậu với chi chít vết hàn, các em phải nhìn một đôi dép nhựa làm mẫu mới có thể hình dung được cách sử dụng và sửa chữa ngày trước.
Ký ức còn nằm ở những buổi chiều mùa đông tại Hà Nội, khi các bác thợ vẫn ngồi bên bếp than để mưu sinh. Mùi nhựa khét khi gặp que hàn, hơi ấm từ lò than và những câu chuyện của người qua đường tạo nên một không gian rất riêng trong đời sống khi ấy.
Những người đi bộ đường xa đôi khi ghé lại trò chuyện với thợ hàn dép, để rồi câu chuyện đời thường cùng hơi ấm từ bếp than khiến khoảng cách giữa người lạ dường như ngắn lại. Từ những việc rất nhỏ ấy, ký ức về một thời khó khăn vẫn giữ được phần thân tình của nó.
Ngày nay, Công ty Nhựa Tiền Phong đã sản xuất nhiều sản phẩm khác nhau, trong đó có ống nước. Nhưng với những người từng đi đôi dép quai hậu năm nào, hình ảnh đôi dép nhựa và những mối hàn vẫn là một phần ký ức khó quên.
Nguyễn Liên (tổng hợp)
