Gần 20 năm qua, ông Đoàn Mạnh Hùng vẫn lặng lẽ thắt những món đồ chơi bằng lá dừa, bắt đầu mỗi buổi bán hàng bằng một con cào cào.
- Thái Nguyên tháo gỡ vướng mắc bến đò Đoàn Kết
- Hai đặc phái viên Mỹ nối lại nhịp ngoại giao
- Những “bà trùm” từng gây sóng gió và cái giá phải trả
Mỗi buổi chiều, tại khu vực Nguyễn Cơ Thạch – Tố Hữu, phường An Khánh, TP.HCM, người đàn ông 60 tuổi lại ngồi bên thùng xốp nhỏ, trước mặt là những bó lá dừa non. Từ vài cọng lá, ông tạo thành cào cào, chuồn chuồn, cá, chim hay những bông hoa chỉ trong vài phút.
Ông Hùng quê gốc Hưng Yên, hiện thuê trọ tại TP.HCM. Đồ nghề của ông đơn giản gồm một chiếc dao rọc giấy, cây kéo nhỏ và chiếc kìm bấm kim. Một viên gạch được đặt trong thùng xốp để giữ đồ khỏi bay.
Đôi mắt ông vẫn tinh anh. Hai bàn tay gầy, nổi rõ đường gân, liên tục uốn, gấp và cố định từng cọng lá. Những động tác đã trở thành quen thuộc sau nhiều năm khiến các sản phẩm hiện ra nhanh chóng mà vẫn giữ được hình dáng mềm mại.
Trước khi đến với nghề thắt lá dừa, ông Hùng từng làm nhiều công việc nặng nhọc. Ông từng làm thợ mộc, công nhân cầu đường và tham gia các công trình như cầu Ba Son, cầu Thủ Thiêm.
Cơ duyên với nghề đến cách đây khoảng 20 năm, khi ông còn ở Nam Định. Một lần đưa con đi dạo công viên, ông nhìn thấy một người thợ thắt lá dừa có đông khách.
“Nhưng rồi nghề nó chọn mình chú à. Tôi nhớ mãi cách đây chừng hai mươi năm, hồi còn ở Nam Định, một chiều dẫn con đi dạo công viên thì thấy một ông thầy đang ngồi thắt lá dừa, khách vây quanh đông nghẹt làm không kịp. Nhìn thấy con cào cào, tự nhiên trong người tôi trỗi dậy một sự tự tin kỳ lạ, cảm giác như mình đã làm việc này từ kiếp nào rồi vậy. Tôi bước lại gần bảo: ‘Thầy có dao kéo dư không, đưa con làm phụ cho!’. Ông thầy ngạc nhiên đưa thử, tôi cầm lá quấn thoăn thoắt ra ngay một con cào cào y hệt. Thầy giật mình bảo tôi có hoa tay bẩm sinh. Lúc đó tôi đang làm thợ mộc, lương ngày chỉ 35.000 đồng vất vả lắm. Sau hôm đó, tôi ra cổng trường thử bán, ngày đầu tiên kiếm được tận bảy, tám chục ngàn. Thế là tôi quyết định rẽ hướng luôn”, ông Hùng cười.
Từ Nam Định, ông lên Hà Nội bán hàng tại các cổng trường rồi vào Nam lập nghiệp. Theo ông, thời tiết phương Nam nắng ấm, lá dừa có thể tìm được quanh năm nên phù hợp với nghề.
Trong nhiều năm, con cào cào vẫn giữ một vị trí đặc biệt trong công việc của ông. Mỗi khi dọn hàng hoặc nhận lời biểu diễn tại một sự kiện, đó luôn là sản phẩm đầu tiên ông làm.
“Con cào cào là tác phẩm đầu tiên đưa tôi đến với nghề, nuôi sống bản thân và gia đình suốt mấy chục năm qua. Tôi làm nó đầu tiên mỗi ngày như một sự chiêm nghiệm, một cách để nhớ ơn ‘ông tổ nghề’, nhớ ơn cái duyên nghiệp đã cho mình cơm ăn áo mặc”, ông chia sẻ.
Gần 20 năm ngồi bên đường cũng có những ngày vui buồn khác nhau. Có hôm khách đông, ông làm không kịp. Cũng có những buổi chiều chỉ bán được vài món, vừa đủ tiền mua chai nước.
Trong số những kỷ niệm còn ở lại, ông nhớ nhất một vị khách lớn tuổi từng gặp khi bán hàng trên đường Pasteur.
“Đó là một buổi chiều khi tôi ngồi bán bên đường Pasteur. Có bà cụ đã ngoài 60 tuổi lái xe máy chở ông cụ thân sinh hơn 80 tuổi đi ngang qua ngã tư. Bất chợt nhìn thấy thùng lá dừa của tôi, cụ ông bảo con gái quay xe lại.
Cụ bước xuống, ngắm nghía từng con vật rồi rưng rưng bảo tôi: ‘Anh có bao nhiêu, gom hết lại bán cho tôi!’. Người con gái thấy vậy cản: ‘Ba mua chi mà nhiều dữ vậy, nhà có con nít đâu mà chơi!’. Cụ ông liền mắng yêu: ‘Ủa, bộ chỉ có con nít mới được chơi hả? Già không được chơi sao? Già cũng phải ăn, già cũng có ký ức chứ!'”.
Ông Hùng nhớ rằng người đàn ông ấy ngồi lại bên vỉa hè khá lâu. Trong lúc xem ông thắt lá, cụ kể về thời thơ ấu và những năm tháng cơ hàn nhưng ấm áp.
Con cháu cụ nay đều định cư ở nước ngoài. Những con cào cào bằng lá dừa khiến cụ nhớ lại một phần tuổi thơ đã xa. Trước khi rời đi, cụ còn gửi thêm tiền và nhắn ông cố gắng giữ nghề để trẻ em sau này biết đến những món đồ chơi mộc mạc của thế hệ trước.
“Lời dặn của cụ ông năm ấy theo tôi mãi đến tận hôm nay. Mỗi lần nản lòng hay mỏi mệt, tôi lại nhớ đến ánh mắt của cụ để tự nhủ mình phải cố gắng giữ nghề”, ông Hùng nghẹn ngào.
Những năm gần đây, việc tìm lá dừa nước quanh thành phố không còn thuận lợi như trước. Ông phải nhờ người quen gửi nguyên liệu từ Long An, nay là Tây Ninh, lên TP.HCM.
Với người làm nghề lâu năm, chỉ cần chạm vào cọng lá, ông Hùng có thể nhận biết độ dẻo để lựa cách thắt phù hợp. Lá phải đủ mềm để tạo hình, nhưng cũng cần giữ được độ tươi và không dễ gãy.
Công việc của ông không chỉ diễn ra trên vỉa hè. Nhiều trường học và công ty mời ông đến biểu diễn, hướng dẫn học sinh trải nghiệm. Ông còn nhận làm cổng cưới, tiểu cảnh dân gian trong các dịp lễ, Tết và Trung thu.
Con cái đã trưởng thành và có cuộc sống riêng ở quê. Ông cùng vợ thuê một căn nhà trọ nhỏ tại TP.HCM, nương tựa nhau qua ngày.
“Làm nghề này không giàu được đâu chú, nhưng trời thương cho sức khỏe bình ổn, ngày hai bữa cơm no, tâm hồn thanh thản, không nợ nần ai là quý lắm rồi. Buồn nhất là nhiều người trẻ theo học nhưng rồi cũng bỏ vì không kiên trì được với thu nhập bấp bênh. Tôi chỉ mong mình còn đủ sức khỏe để mỗi ngày được ngồi đây rọc từng chiếc lá, mang lại niềm vui nho nhỏ cho các cháu nhỏ và gợi nhớ tuổi thơ cho những người lớn ở thành phố nhộn nhịp này”, ông bộc bạch.
Giữa thành phố đông đúc, góc nhỏ của ông Hùng vẫn tồn tại bằng những cọng lá dừa và đôi bàn tay đã quen với công việc. Ở đó, những món đồ chơi giản dị không chỉ phục vụ sinh kế mà còn nối một phần ký ức của người lớn với tuổi thơ của trẻ em hôm nay.
Hoàng Lan (tổng hợp)
