Nhóm nghiên cứu của Andrea Baucon cho rằng động vật chân khớp, nhiều khả năng là các loài giáp xác nhỏ, có thể đã tạo nên những mạng đường hầm Paleodictyon dưới đáy biển từ hơn 500 triệu năm trước.
- Trịnh Quốc Cơ nhận án tù sau vụ chém người bị thươn
- Miền Bắc bước vào đợt mưa lớn, có nơi trên 500mm
- Dùng tiền giả mua hàng, hai thanh niên bị đề nghị truy tố
Những cấu trúc này thuộc nhóm hóa thạch dấu vết, được tìm thấy trong đá biển từ đầu kỷ Cambri và vẫn có dạng tương tự dưới đáy đại dương hiện nay. Tuy nhiên, chưa có sinh vật nào được quan sát trực tiếp khi tạo ra mạng đường hầm, khiến nguồn gốc của chúng vẫn là câu hỏi kéo dài hơn 170 năm.
Paleodictyon nhìn từ trên xuống giống một tấm lưới gồm nhiều ô lục giác nối sát nhau, phía dưới là các đường hầm nằm ngang cùng những ống thông lên bề mặt đáy biển. Các cấu trúc này đã được phát hiện trong nhiều lớp đá biển trên thế giới, với niên đại hơn 500 triệu năm.
Nhóm của Andrea Baucon và các cộng sự nghiên cứu những mẫu hóa thạch thu thập tại Ý, Bồ Đào Nha và Ba Lan, thuộc nhiều thời kỳ địa chất khác nhau. Họ sử dụng ảnh độ phân giải cao, mô hình ba chiều và các phép đo về chiều dài, chiều rộng, góc của từng đoạn hầm để tìm đặc điểm chung của hệ thống.
Kết quả cho thấy các đường hầm có độ đều cao, nhiều đoạn gần như thẳng, chiều rộng ít thay đổi và thường gặp nhau ở góc gần 120 độ, tương ứng với góc của một lục giác đều. Sinh vật tạo ra chúng dường như còn có khả năng điều chỉnh những sai lệch nhỏ trong quá trình đào để duy trì mạng lưới tương đối ngay ngắn.
Những đặc điểm hình thái này khiến nhóm nghiên cứu xem xét lại giả thuyết về sinh vật tạo dấu vết thuộc nhóm giống giun. Theo các tác giả, động vật chân khớp có bộ xương ngoài và các phần phụ phân đốt có thể tạo ra những đoạn đường hầm thẳng, cũng như thay đổi hướng đào một cách đột ngột. Tuy nhiên, đặc điểm này chưa đủ để loại trừ hoàn toàn các giả thuyết khác. Trong khi đó, động vật chân khớp có bộ xương ngoài cứng và các chân có khớp, phù hợp với cách cào vật liệu phía trước, chuyển đất cát sang nơi khác rồi đổi hướng khá đột ngột.
Mốc thời gian cũng tạo thêm cơ sở cho giả thuyết mới khi những mẫu Paleodictyon cổ nhất xuất hiện gần thời điểm các dấu vết sớm của động vật chân khớp bắt đầu xuất hiện trong hồ sơ hóa thạch kỷ Cambri. Ở đại dương hiện nay, những cấu trúc tương tự được ghi nhận ở độ sâu khoảng 1.300 đến 5.000m, nơi có nhiều động vật chân khớp nhỏ với kích thước phù hợp với các đường hầm.
Trong số các ứng viên, nhóm nghiên cứu đặc biệt chú ý đến giáp xác chân đều và giáp xác chân bên. Một số nhóm giáp xác khác cũng được xem xét, nhưng hiện chưa có bằng chứng trực tiếp xác nhận loài nào đã tạo ra Paleodictyon. Vì vậy, các nhóm sinh vật này mới chỉ là những ứng viên tiềm năng. Tuy vậy, đây vẫn là những ứng viên dựa trên bằng chứng gián tiếp, chưa phải lời giải cuối cùng cho bí ẩn của Paleodictyon.
Công dụng của hệ thống đường hầm cũng chưa được xác định. Các giả thuyết từng được đưa ra gồm tìm thức ăn, bẫy sinh vật nhỏ, “nuôi” vi khuẩn, làm nơi sinh sản hoặc truyền tín hiệu giữa các cá thể thông qua dao động, dòng nước hay hóa chất.
Một bản vẽ được cho là của Leonardo da Vinci cũng có hình dạng tương tự Paleodictyon, dù các tác giả nghiên cứu chưa thể khẳng định ông từng nhận diện và giải thích cấu trúc này. Điều đó cho thấy dạng hóa thạch đặc biệt này đã thu hút sự chú ý từ lâu, nhưng bằng chứng trực tiếp về sinh vật tạo ra nó vẫn chưa xuất hiện.
Hiện chưa có con vật nào được tìm thấy hóa thạch ngay trong đường hầm, cũng chưa có hình ảnh ghi lại cảnh một sinh vật dưới biển sâu xây mạng lục giác. Vì vậy, giả thuyết về giun và những cách giải thích khác vẫn chưa thể loại bỏ hoàn toàn.
Bước tiếp theo được nhóm nghiên cứu đề xuất là đặt camera ghi hình liên tục tại những khu vực có Paleodictyon mới hình thành dưới đáy biển sâu, đồng thời lấy ADN môi trường trong lớp trầm tích. Những dữ liệu này có thể giúp thu hẹp khoảng cách giữa dấu vết hóa thạch và sinh vật thực sự tạo ra chúng.
Nguyễn Liên (tổng hợp)
