Tại xã Xuân Lập (Thanh Hóa), người dân làng Trung Lập tiếp tục gìn giữ Lễ hội đền thờ Lê Hoàn thông qua các nghi thức truyền thống, diễn xướng dân gian và phong tục được trao truyền qua nhiều thế hệ.
- Đôi tàu du lịch mở thêm lựa chọn cuối tuần
- Bắt tạm giam thanh niên dùng gậy chặn taxi, đập phá xe ở Cần Thơ
- Nông dân Hải Phòng chủ động đổi mới sản xuất
Lễ hội được tổ chức hằng năm vào ngày 8/3 âm lịch, với các hoạt động dâng hương, tế lễ, đọc chúc văn và rước kiệu. Bên cạnh phần lễ, những trò diễn dân gian, tiếng nhạc và trò chơi cộng đồng tạo nên không gian sinh hoạt văn hóa của người dân địa phương.
Trong khuôn viên di tích, mỗi âm thanh đều có vị trí riêng. Tiếng trống báo hiệu nghi thức, nhịp nhạc theo đoàn rước, còn lời chúc văn được trình đọc để tưởng nhớ công lao nhà vua.
Ở phần hội, tiếng trống, thanh la cùng các nhạc cụ dân gian hòa vào những điệu múa và trò diễn. Những người tham gia đảm nhận từng công việc, từ chuẩn bị đồ lễ đến thực hành nghi thức, biểu diễn và tổ chức hoạt động cộng đồng.
Lê Hoàn sinh năm 941 tại làng Trung Lập, vùng đất Ái Châu xưa, nay thuộc xã Xuân Lập. Năm 980, ông lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu Thiên Phúc và trở thành vị vua đầu tiên của triều Tiền Lê.
Trong thời gian trị vì, Lê Đại Hành lãnh đạo quân dân đánh bại quân Tống năm 981, bảo vệ nền độc lập của Đại Cồ Việt. Ông cũng tổ chức nhiều hoạt động nhằm củng cố đất nước.
Sau khi nhà vua qua đời năm 1005, người dân quê hương lập đền thờ để tưởng nhớ công lao. Qua nhiều thế kỷ, nơi đây trở thành địa điểm sinh hoạt tín ngưỡng và tổ chức lễ hội của cộng đồng.
Trong phần lễ, tế lễ và đọc chúc văn là những nghi thức quan trọng. Người tham gia thực hiện các công việc theo trình tự, từ chuẩn bị lễ vật đến hành lễ và trình đọc lời tưởng niệm.
Tiếng trống và nhạc trong đoàn rước cũng gắn với trình tự ấy. Mỗi người đảm nhiệm một phần việc theo những quy định được cộng đồng duy trì, góp phần giữ tính liên tục của lễ hội.
Bên cạnh nghi thức thờ tự, các loại hình diễn xướng dân gian tạo nên sắc thái riêng cho ngày hội. Trò Xuân Phả, múa pồn pông, cồng chiêng, nhảy sạp cùng các trò chơi truyền thống được tổ chức, thu hút người dân và du khách.
Trò Xuân Phả là loại hình diễn xướng dân gian lâu đời ở Thanh Hóa, gắn với làng Xuân Phả, xã Thọ Xuân. Loại hình này có hệ thống nhân vật, trang phục, đạo cụ, âm nhạc và động tác múa đặc trưng.
Tiếng trống, thanh la, xênh tre hòa cùng nhịp diễn tạo nên nét riêng của trò diễn. Việc đưa Trò Xuân Phả vào lễ hội giúp người dân và du khách tiếp cận loại hình nghệ thuật truyền thống, đồng thời tạo cơ hội để nghệ nhân thực hành và giới thiệu di sản.
Các hoạt động cồng chiêng, múa pồn pông và nhảy sạp cũng phản ánh sự đa dạng văn hóa trên địa bàn Thanh Hóa. Mỗi loại hình có nhạc cụ, nhịp điệu và cách biểu diễn riêng, góp phần tạo không gian giao lưu giữa các cộng đồng.
Một hoạt động khác gắn với lễ hội là hội thi làm cỗ chay tiến vua. Những món ăn truyền thống như bánh chưng nung, bánh lá răng bừa được chuẩn bị theo cách thức riêng của người dân địa phương.
Việc làm cỗ không chỉ phục vụ nghi thức dâng cúng mà còn lưu giữ tri thức ẩm thực. Người có kinh nghiệm hướng dẫn thế hệ trẻ lựa chọn nguyên liệu, chế biến và hoàn thiện món ăn. Qua quá trình cùng chuẩn bị, những kỹ năng và tập quán tiếp tục được trao truyền.
Người dân làng Trung Lập giữ vai trò quan trọng trong tổ chức lễ hội. Họ tham gia chuẩn bị không gian di tích, đồ lễ, đoàn rước và các nghi thức tế lễ. Đây cũng là dịp để người trẻ tiếp cận, học hỏi những tập tục gắn với đời sống cộng đồng.
Năm 2018, đền thờ Lê Hoàn được công nhận Di tích quốc gia đặc biệt. Đến năm 2023, Lễ hội đền thờ Lê Hoàn được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Trong chương trình “Thanh âm Việt Nam – Giai điệu cuộc sống”, những âm thanh như tiếng trống hội, lời chúc văn, nhạc đoàn rước và nhịp điệu Trò Xuân Phả có thể góp phần giới thiệu các giá trị văn hóa của lễ hội.
Việc bảo tồn không chỉ nằm ở duy trì ngày hội hằng năm. Những người trực tiếp thực hành nghi thức, biểu diễn diễn xướng và truyền dạy cho thế hệ sau mới là một phần quan trọng để các giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng.
Nguyên Hương (tổng hợp)
